Aşağı Şaşılık (Hipotropya)

Genel Bakış

Hipotropya, gözlerden birinin diğerine göre aşağıya doğru kayması durumudur. Yani iki göz aynı hedefe bakarken, bir göz normal hizada kalırken diğeri aşağıda kalır. Bu bir tür şaşılıktır; şaşılık, gözlerin paralel bakamaması anlamına gelir. Gözlerin birlikte ve düzgün çalışmasını sağlayan altı küçük kas ve bu kasları yöneten sinirler vardır; bunlardan birinde bir dengesizlik olduğunda göz aşağıya kayabilir. Hipotropya tek başına ya da yukarı şaşılık (hipertropya) gibi başka kaymalarla birlikte görülebilir.

Şaşılık genel olarak oldukça yaygındır, ancak hipotropya yani aşağı şaşılık, içe ve dışa şaşılıklara göre daha seyrek görülür. Yine de göz kliniklerinde düzenli olarak karşılaşılan bir durumdur.

Hipotropya her yaşta görülebilir. Çocuklarda genellikle doğuştan gelen kas veya sinir dengesizlikleri, bazı göz hastalıkları ya da erken dönemde ortaya çıkan göz sorunlarıyla ilişkili olabilir. Yetişkinlerde ise tiroid hastalıklarına bağlı göz tutulumu, göz sinirlerini etkileyen durumlar, travma veya geçirilmiş göz ameliyatları sonrasında ortaya çıkabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Bir gözün diğerine göre aşağıda durması
• Çift görme (iki ayrı görüntü görme)
• Gözlerde yorgunluk, ağrı veya baş ağrısı
• Görmeyi netleştirmek için başı bir yana eğme veya çevirme
• Bir gözü kısma ya da kapatma isteği
• Derinlik algısında (mesafeyi kestirmede) zorluk
• Fotoğraflarda gözlerden birinin daha aşağıda görünmesi

Çocuklarda belirtiler

• Çocuk çift görmeyi çoğu zaman fark etmez; beyin bir gözün görüntüsünü bastırabilir
• Göz tembelliği (ambliyopi) riski artabilir; yani bir gözün görmesi geride kalabilir
• Başı sürekli bir yana eğik tutma veya yana çevirme
• Bir gözü kapatarak bakma alışkanlığı
• Top oynama, merdiven inme gibi derinlik gerektiren işlerde zorlanma
• Okulda tahtayı takip etmede güçlük, çabuk yorulma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Ani veya yavaş gelişen çift görme
• Göz kapağında düşme ya da göz çevresinde şişlik
• Tiroid hastalığına bağlı göz bulguları (gözlerin öne doğru çıkması gibi)
• Göz hareketlerinde kısıtlanma
• Yeni başlayan baş ağrısı veya göz çevresi ağrısı ile birlikte kayma
• Okuma ve araba kullanma gibi işlerde belirgin zorlanma

Nedenler

Ana nedenler

• Göz kasları arasındaki dengesizlik: gözü hareket ettiren kaslardan birinin zayıf ya da aşırı gergin olması
• Göz kaslarını yöneten sinirlerde hasar veya işlev bozukluğu (sinir felci)
• Doğuştan gelen (konjenital) şaşılık eğilimi
• Tiroid hastalıklarına bağlı göz tutulumu
• Göz çevresi (orbita) hastalıkları ve iltihapları
• Göz bölgesine alınan travma
• Geçirilmiş göz ameliyatlarının ardından gelişen dengesizlik
• Bazı nörolojik hastalıklar ve kas hastalıkları
• Göz kapağı sorunları ve buna bağlı olarak görmenin engellenmesi

Risk faktörleri

• Ailede şaşılık öyküsü
• Erken doğum veya düşük doğum ağırlığı
• Çocuklukta düzeltilmemiş kırma kusuru (özellikle tek gözde belirgin fark)
• Tiroid hastalığı
• Diyabet ve yüksek tansiyon gibi sinirleri etkileyebilen uzun süreli hastalıklar
• Baş veya yüz travması öyküsü
• Daha önce göz ameliyatı geçirmiş olmak
• Bazı nörolojik hastalıkların varlığı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Aniden ortaya çıkan çift görme
• Aniden fark edilen göz kayması veya göz kapağı düşmesi
• Baş ağrısı, bulantı veya göz hareketlerinde kısıtlılıkla birlikte çift görme
• Gözde şiddetli ağrı, kızarıklık ve şişlik
• Travma sonrası gözlerin hizasının bozulması

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Bir gözün diğerine göre aşağıda durduğunu fark etmek
• Sık sık baş ağrısı, göz yorgunluğu veya okuma güçlüğü
• Fotoğraflarda gözlerin hizasız görünmesi
• Çocuğun başını sürekli bir yana eğik tutması veya bir gözünü kapatması
• Derinlik algısında belirgin zorlanma, top yakalamada güçlük
• Ailede şaşılık öyküsü olan çocukların göz muayenesi

Tanı

Tanı genellikle kapsamlı bir göz muayenesiyle konur. Hekim önce gözlerin hizasını, hareketlerini ve birlikte çalışıp çalışmadığını değerlendirir. Ardından görmeyi, gözlük ihtiyacını ve gözün iç yapılarını inceler. Gerekirse altta yatan nedeni araştırmak için ek testler istenebilir. Süreç ağrısız ve oldukça güvenlidir.

Yapılabilecek testler

• Görme keskinliği ölçümü (harfler veya şekillerle)
• Göz hareketleri ve hizasının değerlendirilmesi
• Kapama testi: bir göz kapatılarak kaymanın izlenmesi
• Prizma ile kayma miktarının ölçülmesi
• Birlikte görme (iki gözün birlikte çalışması) testleri
• Gözlük ihtiyacını belirleyen kırma kusuru ölçümü
• Göz dibi ve göz içi yapıların muayenesi
• Gerekirse göz çevresi ve beyin görüntülemesi
• Gerekirse tiroid işlevleri veya kan şekeri gibi laboratuvar testleri

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle 30-60 dakika sürer ve çoğu adım ağrısız değildir; yalnızca göz damlası kullanılırsa bir süre bulanık görme ve ışığa hassasiyet olabilir. Hekiminiz bulguları size anlatır, gerekli görürse ek testler planlar ve tedavi seçeneklerini konuşur. Randevuya gelirken kullandığınız gözlükleri, varsa eski gözlük reçetelerinizi ve şikayetlerinizin ne zaman başladığını not etmeniz faydalı olur.

Tedavi

Tedavi yaklaşımı kaymanın nedenine, miktarına, kişinin yaşına ve şikayetlerine göre belirlenir. Çocuklarda öncelik, görmenin sağlıklı gelişmesini sağlamak ve göz tembelliğini önlemektir. Yetişkinlerde ise çift görmeyi azaltmak, göz yorgunluğunu hafifletmek ve varsa altta yatan hastalığı tedavi etmek hedeflenir. Bazı kişilerde basit yöntemler yeterli olurken, bazılarında birden fazla yaklaşım birlikte kullanılabilir. Tedavi planınızı mutlaka göz hekiminizle birlikte belirleyin.

Evde kişisel bakım

• Şikayetlerinizi ve ne zaman arttığını not edin; bu, hekiminize çok yardımcı olur
• Uzun süreli ekran ve yakın çalışma sırasında düzenli molalar verin
• Yorgunken araba kullanmaktan kaçının; çift görme varsa araç kullanımı konusunu hekiminize sorun
• Reçete edilen gözlükleri düzenli kullanın ve numaralarını güncel tutun
• Çocuğunuz varsa kapama veya egzersiz önerilerini düzenli ve oyunlaştırarak sürdürün
• Kontrol randevularını aksatmayın

Tıbbi tedaviler

Tedavi seçenekleri arasında gözlük ile kırma kusurunun düzeltilmesi, çocuklarda göz tembelliğini önlemek için sağlam gözün belirli sürelerle kapatılması, çift görmeyi azaltmaya yardımcı prizmalar ve göz egzersizleri (ortoptik çalışmalar) yer alır. Bazı durumlarda hekim, göz kasına yönelik enjeksiyon tedavilerini ya da altta yatan hastalığa (örneğin tiroid hastalığı) yönelik tedaviyi değerlendirebilir. Hangi yöntemin sizin için uygun olduğu, nedenin ve bulguların ayrıntılı değerlendirilmesiyle belirlenir; ilaç veya doz önerisi için mutlaka hekiminize danışın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Gözlük, prizma ve egzersiz gibi yöntemler yeterli olmadığında veya kayma belirgin olduğunda göz kaslarına yönelik şaşılık ameliyatı gündeme gelebilir. Ameliyatın ne zaman ve kimler için uygun olacağı; kaymanın büyüklüğü, nedeni, kişinin yaşı ve genel sağlığı değerlendirilerek göz hekimi tarafından belirlenir.

Bu durumla yaşamak

Hiphotropya ile yaşamak, çoğu kişi için günlük alışkanlıklarda bazı küçük düzenlemeler yapmak anlamına gelir. Başınızı hafifçe eğik tutmak, oturma yerinizi seçmek veya ışığı ayarlamak gibi kişisel yöntemler size iyi gelebilir. Çift görme yorgunlukla artabilir; bu yüzden dinlenmeyi planlamak faydalıdır. Araba kullanma, merdiven inme ve spor gibi derinlik algısı gerektiren işlerde dikkatli olun ve gerekiyorsa hekiminize danışın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku ve göz yorgunluğunu azaltacak çalışma düzeni oluşturun
• Ekranda çalışırken 20 dakikada bir kısa göz molası verin
• Aydınlatması iyi ortamlarda okuyun
• Sigara kullanımı konusunda hekiminize danışın; genel sağlık için bırakmak önerilir
• Çocuğunuz varsa göz muayenelerini ve önerilen egzersizleri düzenli sürdürün
• Şikayetlerinizdeki değişiklikleri not edin, kontrollerde paylaşın

Diyet ve egzersiz

Hiphotropya için özel bir diyet yoktur. Genel sağlıklı beslenme düzeni ve düzenli hareket, özellikle tiroid hastalığı veya diyabet gibi altta yatan durumlar varsa önemlidir. Göz çevresi ve boyun kaslarını zorlamayan, dengeyi destekleyen hafif egzersizler (yürüyüş, yüzme gibi) çoğu kişi için uygundur. Çift görme veya baş dönmesi yaşıyorsanız yeni bir egzersiz programına başlamadan önce hekiminize danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Göz hizasındaki fark, kişinin kendine güvenini ve sosyal ilişkilerini etkileyebilir; özellikle gençlerde ve çocuklarda bu duygusal yük hafife alınmamalıdır. Kaygı, çekingenlik veya üzüntü hissediyorsanız bunu konuşmak iyi gelir. Kendinizi kötü hissettiğinizde bir sağlık uzmanından destek istemekten çekinmeyin. Ruhsal olarak zorlandığınızı düşünüyorsanız veya kendinize zarar verme düşünceleri yaşıyorsanız hemen 112'yi arayın ya da en yakın acil sağlık hizmetine başvurun.

Önleme

Hiphotropyanın her durumda önlenmesi mümkün değildir; çünkü bazı nedenler doğuştan gelen yapısal farklılıklar veya sinir hasarlarıdır. Ancak erken fark edilmesi ve uygun şekilde değerlendirilmesi, özellikle çocuklarda göz tembelliği ve kalıcı görme sorunlarının önlenmesi açısından büyük önem taşır. Tiroid hastalığı ya da diyabet gibi uzun süreli hastalıkların düzenli takibi de gözle ilgili bazı sorunların erken yakalanmasına yardımcı olur.

Tarama programları

Sağlık Bakanlığı'nın önerileri doğrultusunda çocuklarda göz muayenesi belirli yaşlarda yapılır; yenidoğan döneminden itibaren yapılan kontroller ve okul öncesi göz taramaları önemlidir. Ailede şaşılık öyküsü varsa ya da çocuğunuzda baş eğikliği, göz kısma gibi bulgular fark ettiyseniz yaşını beklemeden bir göz hekimine başvurun. Yetişkinlerde ise yeni başlayan çift görme veya göz kayması bir tarama değil, değerlendirilmesi gereken bir belirtidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Göz tembelliği (ambliyopi): bir gözün görmesinin kalıcı olarak geride kalması
• İki gözün birlikte görme yeteneğinin (binoküler görme) gelişmemesi veya kaybı
• Derinlik algısında sürekli güçlük
• Sürekli çift görme ve buna bağlı günlük yaşamda zorlanma
• Baş ve boyunda duruş bozukluklarına yol açabilen sürekli baş eğikliği
• Göz yorgunluğu, baş ağrısı ve okul/iş performansında düşüş
• Sosyal yaşamda çekingenlik ve özgüven sorunları
• Altta yatan bir hastalığın (örneğin tiroid veya nörolojik bir durum) gözden kaçması

Uzun vadeli görünüm

Hiphotropya çoğu kişide iyi yönetilebilen bir durumdur. Özellikle çocuklarda erken değerlendirme ve düzenli takip ile görmenin sağlıklı gelişmesi için önemli adımlar atılabilir. Yetişkinlerde ise şikayetleri azaltmaya ve varsa altta yatan nedeni tedavi etmeye yönelik birçok seçenek vardır. Herkesin süreci farklıdır; sabırlı olmak ve hekiminizle açık iletişimde kalmak en sağlıklı yoldur.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.