İdiyopatik Skolyoz (Nedeni Bilinmeyen Omurga Eğriliği)

Genel Bakış

Skolyoz, omurganın (bel kemiğinin) yana doğru eğrilmesiyle ortaya çıkan bir durumdur. Aslında sadece yana eğilme değil; omurganın kendi etrafında hafifçe dönmesiyle birlikte gelişen üç boyutlu bir değişimdir. 'İdiyopatik' kelimesi 'nedeni bilinmeyen' anlamına gelir. Yani bu tür skolyoza yol açan belirli bir hastalık, yaralanma ya da doğumsal bir sorun bulunamaz. İdiyopatik skolyoz, tüm skolyoz türleri içinde en sık görülenidir ve çoğunlukla hızlı büyüme dönemindeki çocuklarda ve ergenlerde fark edilir.

Evet, oldukça yaygındır. Çocukların ve gençlerin yaklaşık yüzde 2-3'ünde bir miktar eğrilik görülebilir. Ancak bunların büyük çoğunluğu hafiftir ve günlük yaşamı etkilemez; tedavi gerektirecek kadar belirgin eğrilikler çok daha az sayıdadır.

En sık 10-18 yaş arasındaki büyüme çağındaki çocuklarda görülür. Hafif eğrilikler kız ve erkek çocuklarda benzer sıklıkta izlenirken, ilerleyerek tedavi gerektiren eğrilikler kızlarda daha sık görülür. Ailesinde skolyoz öyküsü olan çocuklarda risk bir miktar daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Omuzların aynı seviyede olmaması, bir omzun diğerinden yüksek görünmesi
• Kürek kemiklerinden birinin daha belirgin çıkıntı yapması
• Öne eğilindiğinde sırtın bir tarafının diğerinden daha yüksek durması
• Beldeki kıvrımların asimetrik olması, bir kalçanın daha yüksek görünmesi
• Kıyafetlerin vücutta dengesiz durması, pantolon paçalarının farklı uzunlukta görünmesi
• Başın gövdeye göre tam ortada durmaması
• Çoğu zaman hiç ağrı olmaması; ağrı daha çok erişkinlerde veya belirgin eğriliklerde görülebilir

Çocuklarda belirtiler

• Skolyoz çoğu zaman ağrısızdır; çocuk genellikle hiçbir şikayet dile getirmez
• Genellikle bir ebeveynin, öğretmenin veya okul taramasının fark etmesiyle ortaya çıkar
• Mayo ya da dar kıyafetlerde omuz ve kalça hizasındaki eşitsizlik dikkat çeker
• Bazı çocuklar tek taraflı yaslanma, çabuk yorulma veya sırtının görünümünden rahatsızlık duyma şeklinde yakınabilir
• Hızlı büyüme döneminde eğrilik kısa sürede belirginleşebilir; bu nedenle düzenli kontrol önemlidir

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İdiyopatik skolyoz genellikle çocuklukta başlar; erişkinlikte fark edilen eğrilikler çoğu zaman o dönemden kalmadır
• Sırt ve bel ağrısı, tutukluk, uzun süre ayakta kalınca yorgunluk görülebilir
• Yaşla birlikte omurga eklemlerindeki aşınma (dejenerasyon) mevcut eğriliği daha belirgin hale getirebilir
• Kasları güçlü tutmak ve düzenli hareket etmek bu dönemde şikayetleri azaltmaya yardımcı olur

Nedenler

Ana nedenler

• İdiyopatik skolyozun adından da anlaşıldığı gibi belirli bir nedeni yoktur; bu konuda araştırmalar sürüyor
• Araştırmalar genetik (ailevi) yatkınlık, büyüme ve hormonal etkenler üzerinde duruyor, ancak kesin mekanizma henüz bilinmiyor
• Kötü duruş, ağır okul çantası, tek taraflı spor yapmak veya beslenme bozukluğu skolyoza yol açmaz
• Skolyozun doğumsal (congenital) veya kas-sinir hastalıklarına bağlı (nöromusküler) türleri farklı nedenlere bağlıdır; idiyopatik tür bunlardan ayrıdır

Risk faktörleri

• 10-18 yaş arası hızlı büyüme döneminde olmak
• Kız çocuğu olmak; özellikle ilerleyen eğriliklerde risk daha yüksektir
• Ailede skolyoz öyküsü bulunması
• Büyümesi henüz tamamlanmamış olmak; büyüme potansiyeli arttıkça eğriliğin ilerleme olasılığı da artar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Eğrilikte kısa sürede belirgin artış fark ederseniz
• Gece uykudan uyandıran ya da dinlenmekle geçmeyen sırt ağrısı varsa
• Bacaklarda uyuşma, karıncalanma veya güçsüzlük başladıysa
• Ateş, halsizlik ve şiddetli sırt ağrısı bir arada görülüyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Omuz veya kalçaların aynı seviyede olmadığını fark ettiyseniz
• Öne eğildiğinde sırtın bir tarafı belirgin şekilde daha yüksek görünüyorsa
• Okul taramasında veya bir sağlık kontrolünde eğrilik şüphesi belirtildiyse
• Kıyafetler vücutta dengesiz duruyor ya da çocuk sürekli tek tarafa yaslanıyorsa
• Sırt veya bel ağrısı birkaç haftadan uzun sürüyorsa
• Ailede skolyoz öyküsü var ve çocuk büyüme dönemindeyse

Tanı

Tanı genellikle basit bir muayene ile konur. Doktor omuz, kürek kemiği, bel ve kalça hizalarını karşılaştırır. Ardından çocuktan öne doğru eğilmesi istenir; buna öne eğilme testi denir ve sırtın iki tarafının aynı yükseklikte olup olmadığına bakılır. Eğrilikten şüphelenilirse omurga röntgeni çekilir ve eğriliğin derecesi ölçülür; bu ölçüme Cobb açısı denir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene ve öne eğilme testi
• Skolyometre adı verilen basit bir araçla sırt eğiminin ölçülmesi
• Ayakta çekilen omurga röntgeni ve Cobb açısı ölçümü
• Büyümesi süren çocuklarda kalan büyüme potansiyelini değerlendirmek için el-bilek röntgeni
• Tipik olmayan bulgularda (şiddetli ağrı, hızlı ilerleme, nörolojik belirti) manyetik rezonans görüntüleme (MRG)

Randevunuzda neler beklenir

Muayene ağrısız ve kısa sürer. Röntgen çekilirken çocuğun ayakta durup birkaç saniye hareketsiz kalması yeterlidir; çekim düşük doz ışın içerir ve gereksiz tekrarlardan kaçınılır. Sonuçta doktor eğriliğin derecesini, çocuğun ne kadar büyüme potansiyeli kaldığını ve ne sıklıkla takip edilmesi gerektiğini birlikte değerlendirir. İlk görüşmede her şey netleşmeyebilir; birkaç kontrol muayenesi ile tablo daha iyi anlaşılır.

Tedavi

Tedavi; eğrinin derecesine, çocuğun yaşına ve ne kadar büyümesinin kaldığına göre planlanır. Hafif eğriliklerde çoğu zaman yalnızca düzenli takip yeterlidir. Orta dereceli ve ilerleme riski taşıyan eğriliklerde korse (breys) ve skolyoza özel egzersiz programları gündeme gelebilir. Cerrahi ise yalnızca belirli, daha büyük eğriliklerde düşünülür.

Evde kişisel bakım

• Düzenli hareket edin: yürüyüş, yüzme, hafif kuvvet ve esneklik egzersizleri omurga sağlığına yardımcı olur
• Doktorunuzun veya fizyoterapistinizin önerdiği egzersizleri düzenli olarak yapın
• Kontrol randevularını aksatmayın; eğrilik büyüme döneminde hızlı değişebilir
• Korse önerildiyse belirtilen saatlere uymaya çalışın; cilt bakımına özen gösterin
• Okul çantasını iki omuzda taşıyın ve ağırlığı dengeleyin; bu eğriliği düzeltmez ama sırt konforuna yardımcı olur
• Ağrı olduğunda sıcak uygulama, dinlenme ve günlük tempoyu ayarlamak rahatlatıcı olabilir

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz eğrinin durumuna göre şu seçeneklerden birini ya da birkaçını önerebilir: düzenli izlem, fizyoterapi ve skolyoza özel egzersiz programları, korse (breys) kullanımı ve bazı durumlarda cerrahi. Korse, büyüme çağındaki çocuklarda eğrinin ilerlemesini yavaşlatmak amacıyla vücuda özel olarak üretilir ve genellikle günün belirli saatlerinde giyilir; ilk günlerde alışmak zaman alabilir. Ağrı için hangi yaklaşımın uygun olduğuna doktorunuz karar verir. Herhangi bir ilaç veya doz önerisi için mutlaka bir sağlık uzmanına ya da eczacınıza danışın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi her skolyozda gerekmez. Genellikle eğrinin büyüme döneminde hızla ilerlediği, derecesinin belirgin şekilde yüksek olduğu veya solunumu etkilemeye başladığı durumlarda düşünülür. Amaç eğriliği düzeltmek ve ilerlemesini durdurmaktır; ameliyatta omurlar destekleyici malzemelerle sabitlenip kaynaştırılır (füzyon). Ameliyat kararı, çocuk sağlığı ve omurga cerrahisi uzmanlarının birlikte değerlendirmesiyle ve aileyle konuşularak verilir.

Bu durumla yaşamak

Skolyozlu çocukların ve gençlerin büyük çoğunluğu okula gider, spor yapar ve arkadaşlarıyla vakit geçirir; skolyoz günlük yaşamı çoğu zaman kısıtlamaz. Korse kullanılıyorsa kıyafet seçimi ve günlük düzen buna göre ayarlanabilir. Önemli olan, kontrol randevularını düzenli sürdürmek ve çocuğun kendini rahat hissettiği aktiviteleri bırakmamasıdır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Haftada birkaç gün düzenli hareket etmek kasları güçlü tutar ve sırt konforunu artırır
• Uzun süre aynı pozisyonda kalmaktan kaçının; ders çalışırken ara verip hareket edin
• Uyku düzenine ve yeterli dinlenmeye özen gösterin
• Sigara ve benzeri ürünlerden uzak durun; genel sağlığı ve omurga sağlığını olumsuz etkiler
• Korse kullanılıyorsa cilt altına giyilen yumuşak bir tişört tahrişi azaltır

Diyet ve egzersiz

Özel bir diyet gerekmez; dengeli ve çeşitli beslenmek, kemik sağlığı için yeterli kalsiyum ve D vitamini almak genel sağlık açısından önemlidir. Egzersiz konusunda altın kural şudur: hareket etmek yararlıdır, yatakta kalmak değil. Yüzme, yürüyüş, dans, hafif ağırlık ve esneklik çalışmaları uygundur. Skolyoza özel egzersiz programları (örneğin fizyoterapist eşliğinde yapılan solunum ve duruş çalışmaları) bazı hastalarda önerilir; ancak egzersiz tek başına belirgin bir eğriliği düzeltmez. Hangi egzersizlerin size uygun olduğunu doktorunuza veya fizyoterapistinize sorun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Özellikle ergenlik döneminde beden görünümüyle ilgili kaygı, utangaçlık, kıyafet seçerken zorlanma veya akranlarının tepkilerinden çekinme yaşanabilir. Bu duygular anlaşılır ve konuşuldukça hafifler. Çocuğunuzu dinlemek, duygularını küçümsememek ve gerektiğinde okulla iletişime geçmek çok işe yarar. Kendinizi ya da çocuğunuzu uzun süre üzgün, umutsuz veya yalnız hissediyorsanız bir sağlık uzmanından destek isteyin; ruhsal destek almak güçsüzlük değil, iyi bir öz bakım adımıdır. Acil bir ruhsal kriz durumunda 112'yi arayabilirsiniz.

Önleme

İdiyopatik skolyozun bilinen bir nedeni olmadığı için tamamen önlenmesi mümkün değildir. Kötü duruş, ağır çanta taşımak, tek taraflı spor yapmak veya beslenme alışkanlıkları skolyoza yol açmaz; bu nedenle bu konularda suçluluk duymaya gerek yoktur. Yapılabilecek en değerli şey, eğriliğin erken fark edilmesi ve düzenli takibidir.

Aşılar

İdiyopatik skolyozun aşı ile önlenmesi söz konusu değildir; rutin aşı takviminiz bu durumdan bağımsız olarak sürdürülür.

Tarama programları

Türkiye'de okul çağındaki çocuklara yönelik duruş ve omurga değerlendirmeleri yapılabilmektedir; aile hekiminiz de muayene sırasında şüpheli bir eğrilik fark ederse sizi ileri değerlendirmeye yönlendirebilir. Taramanın amacı tanı koymak değil, ileri inceleme gereken çocukları belirlemektir. Tarama sonucu şüpheli çıksa bile çoğu zaman yalnızca takip gerekir; kesin değerlendirme için bir sağlık uzmanına başvurun.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Büyüme döneminde eğrinin ilerlemesi
• Orta ve belirgin eğriliklerde sırt-bel ağrısı ve çabuk yorulma
• Çok büyük eğriliklerde akciğer kapasitesinin azalması ve nefes darlığı
• Beden görünümüyle ilgili kaygı, özgüven ve yaşam kalitesi üzerinde etkiler
• Nadiren sinir basısına bağlı uyuşma veya güçsüzlük

Uzun vadeli görünüm

Haber çoğu kişi için iyi: hafif eğrilikler genellikle ilerlemez ve günlük yaşamı etkilemez. Düzenli takip, uygun egzersiz ve gerektiğinde korse ile çocukların ve gençlerin büyük bölümü skolyozla birlikte tam, aktif ve üretken bir yaşam sürdürür. Eğrilik ilerlerse bile bugünkü tedavi seçenekleri süreci yakından izlemeyi ve gerektiğinde etkili şekilde müdahale etmeyi mümkün kılar.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.