Koronavirüse Maruz Kaldıysanız: Bilmeniz Gerekenler

Genel Bakış

Koronavirüse (COVID-19 hastalığına yol açan virüs) maruz kalmak, virüsü taşıyan bir kişiyle yakın mesafede bulunmanız ya da o kişinin öksürük, aksırık veya konuşmasıyla havaya saçtığı küçük damlacıklara maruz kalmanız demektir. 'Maruz kalma' veya 'temas' her zaman hasta olacağınız anlamına gelmez. Birçok kişi virüsü alır ama hiçbir belirti yaşamaz ya da çok hafif atlatır. Yine de belirti olmasa bile virüsü başkalarına bulaştırma ihtimali olduğu için birkaç gün dikkatli davranmak önemlidir.

Koronavirüs dünyada çok yaygın görülen bir solunum yolu virüsüdür. Salgın dönemlerinde toplumun büyük bir bölümü bu virüsle bir şekilde karşılaşır. Yani maruz kalmış olmanız sıra dışı bir durum değildir.

Her yaştan insan etkilenebilir. Ancak ileri yaşta olanlar, kalp hastalığı, akciğer hastalığı, şeker hastalığı gibi kronik (uzun süreli) hastalıkları olanlar, bağışıklık sistemi zayıflamış kişiler ve hamileler hastalığı daha ağır geçirme açısından daha yüksek risk taşır. Çocuklar ve genç yetişkinler ise genellikle hastalığı hafif geçirir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ateş veya titreme
• Kuru öksürük
• Yorgunluk, halsizlik
• Boğaz ağrısı
• Burun akıntısı veya tıkanıklığı
• Kas ve baş ağrısı
• Tat veya koku kaybı
• Nefes darlığı ya da nefesin eskisi kadar rahat olmaması
• Bulantı, ishal veya karın ağrısı

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda genellikle hafif seyreder; soğuk algınlığına benzer belirtiler görülür.
• Ateş, öksürük, boğaz ağrısı ve burun akıntısı sık görülür.
• Bazen karın ağrısı, ishal veya kusma olabilir.
• Nadiren ciltte döküntü görülebilir.
• Çoğu çocuk birkaç gün içinde tamamen iyileşir; yine de nefes darlığı, inatçı ateş veya aşırı halsizlik varsa hekime başvurun.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta belirtiler silik olabilir; ateş hiç yükselmeyebilir.
• Aşırı halsizlik, iştah kaybı ve güçsüzlük ön planda olabilir.
• Bilinçte bulanıklık, dalgınlık veya her zamankinden farklı davranış görülebilir.
• Düşme veya dengesizlik yeni bir belirti olarak ortaya çıkabilir.
• Nefes darlığı hızla kötüleşebileceği için belirtiler yakından izlenmelidir.

Nedenler

Ana nedenler

• Virüs taşıyan kişinin öksürmesi, aksırması veya konuşmasıyla havaya çıkan damlacıkların solunması
• Hasta bir kişiyle yakın mesafede, uzun süre aynı ortamda bulunmak
• Kapalı, kalabalık ve iyi havalandırılmayan ortamlar
• Virüs bulaşmış yüzeylere dokunduktan sonra elleri yıkamadan ağız, burun veya göze temas etmek (bu yol daha az görülür)

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Kalp, akciğer, böbrek hastalığı, şeker hastalığı veya obezite gibi kronik hastalıklar
• Bağışıklık sistemini zayıflatan hastalık veya tedaviler
• Hamilelik
• Kalabalık ev veya yatakhane gibi yakın yaşam alanları
• Sağlık çalışanı olmak
• Sigara kullanmak
• Aşıların eksik olması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığı veya nefes almakta zorlanma
• Göğüs ağrısı veya göğüste sıkışma hissi
• Dudak veya yüzde morarma, bilinç değişikliği (bu durumlarda 112'yi arayın)
• Riskli grupta olup ateş, öksürük gibi belirtilerin başlaması
• Ateşin uzun sürmesi veya belirtilerin hızla kötüleşmesi

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Hafif belirtileriniz var ama endişeleniyorsanız
• Test yaptırıp yaptırmayacağınızı merak ediyorsanız
• Belirtiler bir-iki haftada geçmediyse
• Kronik bir hastalığınız var ve nasıl davranmanız gerektiğini öğrenmek istiyorsanız
• Aile hekiminiz veya bir poliklinik bu sorular için uygun bir başlangıç noktasıdır.

Tanı

Hekim önce belirtilerinizi ve son günlerde kimlerle, hangi ortamlarda bir arada bulunduğunuzu sorar. Buna 'temas öyküsü' denir. Gerek görürse burun veya boğazdan alınan bir örnekle test ister. Tanı çoğunlukla bu testle kesinleşir; ancak belirtiler tipikse test yapılmadan da klinik olarak değerlendirilebilir.

Yapılabilecek testler

• PCR testi: burun veya boğazdan alınan örnekte virüsün kalıtım maddesinin (genetik yapısının) aranması
• Hızlı antijen testi: daha kısa sürede sonuç veren, evde de yapılabilen test
• Oksijen düzeyi ölçümü (parmağa takılan küçük bir cihazla)
• Ağır vakalarda akciğer görüntülemesi ve kan tetkikleri

Randevunuzda neler beklenir

Test sonucu genellikle aynı gün veya ertesi gün çıkar. Sonuç pozitifse hekiminiz size kaç gün evde kalmanız gerektiğini, nelere dikkat edeceğinizi ve hangi belirtiler ortaya çıkarsa hemen başvurmanız gerektiğini anlatır. Sonuç negatif ama belirtileriniz sürüyorsa, hekiminiz tekrar değerlendirme isteyebilir.

Tedavi

Koronavirüs geçiren kişilerin büyük çoğunluğu evde dinlenerek ve belirtileri rahatlatarak iyileşir. Tedavinin amacı vücudun kendini toparlamasına yardımcı olmak ve belirtileri hafifletmektir. Hastalığın seyrini etkileyen bazı tedaviler yalnızca uygun görülen kişilerde, hekim kararıyla ve sağlık kuruluşunda uygulanır. Antibiyotikler virüslere etki etmez; bu yüzden kendi kendinize antibiyotik başlamayın.

Evde kişisel bakım

• Evde dinlenin, uyku düzeninizi koruyun.
• Bol sıvı için; su, ılık çay veya çorba iyi birer seçenektir.
• Ateşinizi günde birkaç kez ölçüp not edin.
• Ateş veya ağrı için hangi ilacın size uygun olduğunu hekiminize veya eczacınıza sorun.
• Belirti varken kalabalık ortamlara girmeyin; evde ayrı bir odada kalmanız ve maske takmanız bulaşmayı azaltır.
• Yaşadığınız ortamı günde birkaç kez havalandırın.
• Ortak kullanılan yüzeyleri ve eşyaları sık sık temizleyin.
• Kendinizi iyi hissettiğinizde hafif hareket edin, ağır işlerden kaçının.
• Nefes darlığı, göğüs ağrısı veya morarma olursa beklemeden 112'yi arayın.

Tıbbi tedaviler

Hekim, belirtilerinizin şiddetine ve genel sağlık durumunuza göre bir plan yapar. Bu plan genellikle ateş ve ağrıyı azaltmaya yönelik ilaçlar, bol sıvı desteği ve dinlenmeyi içerir. Nefes sorunu olan hastalarda oksijen desteği gerekebilir. Risk grubundaki bazı kişilerde hastalığın ağırlaşmasını önlemeye yardımcı olabilecek tedaviler gündeme gelebilir; bunlara yalnızca hekim karar verir. Hangi ilacın size uygun olduğu, dozu ve süresi mutlaka hekiminiz veya eczacınız tarafından belirlenmelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Koronavirüs hastalığında cerrahi bir tedavi uygulanmaz. Ancak virüs başka bir sağlık sorununuzun tedavisini geciktirmemelidir; planlanmış bir ameliyatınız varsa doktorunuzla görüşün.

Bu durumla yaşamak

Belirtileriniz sürerken evde kalmanız hem size hem çevrenizdekilere iyi gelir. Mümkünse ayrı bir odada dinlenin, ortak alanlarda maske takın ve sık sık ellerinizi yıkayın. Belirtilerinizi her gün kısaca not etmek (ateş, nefes durumu, iştah) doktora başvurduğunuzda işinizi kolaylaştırır. İş yerinize veya okula durumunuzu bildirmek, sizinle temas eden kişilerin de dikkatli olmasını sağlar.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku bağışıklık sisteminizi destekler.
• Dengeli beslenmeye çalışın; iştahınız azsa az az ve sık yiyin.
• Sigara içiyorsanız bırakmak için destek isteyin; sigara solunum yollarını daha kırılgan yapar.
• Alkol tüketimini sınırlayın.
• Kendinizi iyi hissettiğinizde kısa yürüyüşler yapın, ama ateş varken zorlamayın.
• Sevdiklerinizle telefon veya görüntülü görüşme yapın; yalnız kalmak iyileşmeyi zorlaştırabilir.

Diyet ve egzersiz

Hastalık sırasında iştah azalabilir; zorlamak yerine az miktarda ama sık sık beslenin. Çorba, yoğurt, yumurta, meyve gibi kolay tüketilen besinler iyi seçeneklerdir. Su içmeyi unutmayın; idrar renginizin açık olması yeterli sıvı aldığınızın iyi bir göstergesidir. Ateş ve halsizlik varken ağır egzersiz yapmayın. İyileştikten sonra birkaç gün hafif yürüyüşlerle başlayıp yavaş yavaş eski hareket düzeninize dönün.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Hasta olmak veya hasta biriyle temas etmiş olmak kaygı, tedirginlik, uyku sorunları ve yalnızlık hissi yaratabilir. Bu duygular çok normaldir ve genellikle iyileşmeyle birlikte azalır. Duygularınızı güvendiğiniz biriyle paylaşmak, gün içinde kısa yürüyüşler yapmak ve haber akışını sınırlamak iyi gelebilir. Eğer umutsuzluk, sürekli kaygı veya kendinize zarar verme düşünceleri yaşıyorsanız lütfen yalnız kalmayın: hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. Bu bir zayıflık değil, yardım istemenin doğru yoludur.

Önleme

Evet, büyük ölçüde önlenebilir. Elleri sabun ve suyla en az 20 saniye yıkamak, kalabalık ve kapalı ortamlarda maske kullanmak, ortamları sık havalandırmak ve hasta kişilerle yakın temastan kaçınmak en etkili yollardır. Öksürürken veya aksırırken ağzınızı dirseğinizin içiyle kapatın. Hasta olduğunuzda evde kalmanız, virüsün yayılmasını engellemenin en kolay yoludur.

Aşılar

Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği aşı takvimini takip etmek, ağır hastalık riskini azaltmaya yardımcı olur. Hangi aşının sizin için uygun olduğunu ve zamanlamasını aile hekiminize veya eczacınıza sorabilirsiniz. Aşılar hastalığı tamamen engellemese de ciddi hastalığa karşı önemli bir koruma sağlar.

Tarama programları

Belirti yoksa rutin bir tarama testi önerilmez. Belirtileriniz varsa ya da riskli bir temas yaşadıysanız test yaptırmanız gerekebilir; bunu aile hekiminizle veya 112 dışındaki sağlık danışma hatlarıyla görüşebilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Zatürre (akciğer iltihabı) ve nefes alma güçlüğü
• Bazı kişilerde haftalar süren yorgunluk, dikkat dağınıklığı ve nefes darlığı (uzun süreli COVID olarak bilinir)
• Kalp, böbrek veya sinir sisteminde geçici etkiler
• Risk grubundaki kişilerde hastanede tedavi gerektiren ağır seyir
• Bu komplikasyonlar herkeste görülmez; çoğu kişi tamamen iyileşir.

Uzun vadeli görünüm

İyi haber şu: koronavirüs geçiren kişilerin büyük çoğunluğu birkaç gün ile birkaç hafta içinde tamamen iyileşir. Belirtileri yakından izlemek, dinlenmek ve gerektiğinde hekime başvurmak en doğru yoldur. İyileşme bazen dalgalı olabilir; kendinize zaman tanıyın. Aklınıza takılan her konuda sağlık ekibinize danışmaktan çekinmeyin.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.