Çocukluk Çağı Aşılaması

Genel Bakış

Çocukluk çağı aşılaması, bebeklerin ve çocukların bulaşıcı hastalıklardan korunması için yapılan aşı uygulamalarıdır. Aşı, bağışıklık sistemine (vücudun savunma sistemi) belirli bir mikropu tanıtan ve onu güvenli bir şekilde uyaran bir yöntemdir. Böylece çocuk o hastalıkla gerçekten karşılaştığında vücudu hazırlıklı olur ve hastalık çok daha hafif geçer ya da hiç ortaya çıkmaz. Aşılar, hastalığın kendisini geçirmeye gerek kalmadan koruma sağlar.

Evet, çok yaygındır. Aşılama, dünyada ve Türkiye'de çocuk sağlığının en temel ve en sık uygulanan koruyucu sağlık hizmetlerinden biridir. Sağlıklı her bebeğe, doğumdan itibaren belirli aralıklarla aşı yapılması önerilir.

Aşılama tüm bebekleri ve çocukları ilgilendirir. Bazı çocuklar bağışıklık sorunları, kronik hastalıklar veya alerjiler nedeniyle özel bir planla aşılanır. Böyle bir durum varsa, çocuğunuzun doktoru size en doğru yolu gösterecektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Aşı yerinde hafif ağrı, kızarıklık veya şişlik
• Hafif ateş (genellikle ilk 1-2 gün içinde)
• Hafif huzursuzluk, uykuya meyil veya iştahın bir süre azalması
• Bazı aşılardan sonra birkaç gün süren, kendiliğinden geçen hafif döküntü

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde aşıdan sonra normalden fazla ağlama veya memede huzursuzluk
• Aşı yerini tutma, kolunu ya da bacağını koruma isteği
• Birkaç saat süren uyku hâli veya tam tersi hareketlilik
• Bu belirtiler genellikle 24-72 saat içinde azalır ve kendiliğinden geçer.

Nedenler

Ana nedenler

• Aşının amacı, aşıyla korunulabilen bulaşıcı hastalıklara karşı çocuğu önceden hazırlamaktır. Bu hastalıklar arasında kızamık, kabakulak, kızamıkçık, boğmaca, difteri, tetanos, çocuk felci, hepatit B ve zatürreye yol açabilen bazı mikroplar bulunur.
• Bu hastalıkların bir kısmı solunum yoluyla, bir kısmı temasla, bir kısmı da kirli su ve besinlerle kolayca bulaşır. Kalabalık ortamlar, kreşler ve okullar bulaşmayı kolaylaştırır.
• Bazı hastalıkların ciddi sonuçları olabilir. Aşılama, bu sonuçların en etkili ve en güvenli şekilde önlenmesini sağlar.

Risk faktörleri

• Aşıların geciktirilmesi veya atlanması
• Aşı takviminin düzenli takip edilmemesi, aşı kartının kaybolması
• Bağışıklık sistemini etkileyen bir hastalık veya tedavi nedeniyle aşı planının kişiye özel düzenlenmesi gerekliliği
• Sık seyahat, kalabalık yaşam koşulları veya salgın dönemleri
• Ailede aşı konusunda bilgi eksikliği ya da tereddüt yaşanması — bu durumda en iyi adım, güvenilir bir sağlık çalışanıyla konuşmaktır

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Aşıdan sonra nefes alma güçlüğü, yüzde şişme veya ani fenalık varsa vakit kaybetmeden acil yardım isteyin (112).
• Havale geçirilmesi, bilinç değişikliği veya bebeğin uyandırılamaması
• Üç aylık veya daha küçük bebekte ateş
• Aşı yerinde hızla büyüyen şişlik, kızarıklık veya iltihap belirtisi
• Ateşin düşmemesi, ısrarlı kusma ya da beslenmenin tamamen durması

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Aşı takvimindeki bir dozun atlanması ya da gecikmesi
• Aşı kartının kaybolması veya hangi aşıların yapıldığının bilinmemesi
• Çocuğunuzun kronik bir hastalığı olması veya bağışıklığı etkileyen bir tedavi alması
• Yakında yurt dışına seyahat planı olması
• Aşı konusunda aklınızda soru işaretleri olması — aile hekiminiz veya eczacınız bu konuda size açıkça bilgi verebilir

Tanı

Aşılama bir hastalık değil, koruyucu bir sağlık hizmetidir; bu nedenle tanı konulmaz. Bunun yerine çocuğun aşı durumu değerlendirilir: hangi aşıların yapıldığı, hangilerinin eksik olduğu ve sıradaki dozun ne zaman geleceği kontrol edilir. Bu değerlendirme genellikle aile sağlığı merkezinde, aşı kartı üzerinden yapılır.

Yapılabilecek testler

• Aşı kartı veya elektronik sağlık kaydının incelenmesi
• Çocuğun genel sağlık değerlendirmesi ve o gün aşı için uygun olup olmadığının kontrolü
• Nadiren, bağışıklık durumunun anlaşılması için doktorun gerekli gördüğü kan tetkikleri

Randevunuzda neler beklenir

Aşı randevusunda önce kısa bir değerlendirme yapılır; çocuğun ateşi ve genel durumu kontrol edilir. Aşı uygulaması birkaç saniye sürer. Sonrasında çocuğun bir süre sağlık kuruluşunda veya yakınında gözlenmesi önerilir. Aşı kartınıza yapılan aşı işlenir ve bir sonraki dozun tarihi söylenir. Randevu sonrası hafif yan etkiler için evde neler yapabileceğinizi de sorabilirsiniz.

Tedavi

Aşılama bir tedavi değil, korunma yöntemidir. Bu bölümdeki bilgiler, aşı sonrası görülebilen hafif yan etkilerin nasıl rahatlatılabileceğine ve çocuğun aşı takviminin nasıl düzenli sürdürüleceğine odaklanır.

Evde kişisel bakım

• Aşı yerine temiz, serin bir bezle hafifçe kompres uygulamak rahatlatıcı olabilir.
• Çocuğun bol sıvı almasını ve dinlenmesini sağlayın.
• Ateş veya ağrı için herhangi bir ilaç kullanmadan önce mutlaka doktorunuza veya eczacınıza danışın; ilacın yaşa ve duruma uygunluğu bu şekilde belirlenir.
• Aşı yerini sık sık ovmaktan veya üzerine baskı yapmaktan kaçının.
• Çocuğunuzu rahat ettirin; kucağa almak, sakin bir ortam ve sevgi dolu bir yaklaşım huzursuzluğu azaltır.
• Aşı sonrası günlerde çocuğu gözlemleyin; olağan dışı bir durum fark ederseniz sağlık kuruluşuna başvurun.

Tıbbi tedaviler

Aşı sonrası hafif yan etkiler için doktorunuz veya eczacınız, çocuğun yaşına ve durumuna uygun şekilde ateş düşürücü ya da ağrı kesici önerebilir. Bu tür ilaçların adı, dozu ve kullanım şekli mutlaka bir sağlık çalışanı tarafından belirlenmelidir; kendi başınıza ilaç vermeyin. Ciddi bir alerjik reaksiyon şüphesinde ise tedavi hastane ortamında, acil sağlık ekibi tarafından yapılır. Ayrıca bağışıklığı zayıf olan çocuklarda aşı planı kişiye özel düzenlenir; bu kararı çocuğunuzu takip eden doktor verir.

Bu durumla yaşamak

Aşılama tek seferlik bir işlem değil, çocukluk boyunca süren bir takvimdir. Aşı kartını güvenli bir yerde saklamak, telefonunuza hatırlatıcı kurmak ve sağlık kuruluşunuzun çağrılarını takip etmek işinizi çok kolaylaştırır. Taşındığınızda veya doktorunuz değiştiğinde aşı kayıtlarınızı yeni sağlık kuruluşuna iletmeyi unutmayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• El yıkamak, temiz su ve güvenli besin tüketmek gibi basit alışkanlıklar da bulaşıcı hastalıklara karşı ek koruma sağlar.
• Çocuğun yeterli ve dengeli beslenmesi, düzenli uyuması bağışıklık sistemini destekler.
• Kalabalık ve kapalı ortamlarda, özellikle salgın dönemlerinde hijyen kurallarına dikkat etmek faydalıdır.
• Aşı randevularını ertelememek, takvimin en önemli parçasıdır.

Diyet ve egzersiz

Aşı öncesi veya sonrası özel bir diyet gerekmez. Çocuğunuzun yaşına uygun, dengeli beslenmesi ve bol sıvı alması yeterlidir. Aşıdan sonra çocuk kendini iyi hissediyorsa hareket etmesinde sakınca yoktur; huzursuz veya yorgunsa dinlenmesine izin vermek daha doğrudur. Ateşi varsa yoğun aktiviteden kaçınmak ve bol sıvı vermek iyi olur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Aşı, çocuklar için kısa süreli bir korku veya ağrı deneyimi olabilir; ebeveynler için de endişe ve tereddüt yaygın duygulardır. Bu duygular anlaşılabilir. Çocuğa sakin ve dürüst bir dille yaklaşmak, işlem öncesinde kısa bir açıklama yapmak ve sonrasında onu övmek genellikle işe yarar. Kendi endişeleriniz geçmiyorsa veya günlük yaşamınızı etkiliyorsa, bir sağlık çalışanıyla ya da ruh sağlığı uzmanıyla konuşmanız iyi gelir. Kendinizi çok bunalmış veya umutsuz hissediyorsanız, yaşadığınız yerdeki acil sağlık hizmetlerine ya da bir ruh sağlığı uzmanına başvurmaktan çekinmeyin; yalnız kalmak zorunda değilsiniz.

Önleme

Aşılamanın kendisi, aşıyla korunulabilen hastalıkları önlemenin en etkili yoludur. Düzenli ve zamanında yapılan aşılar, çocuğunuzu ve çevresindekileri korur. Aşı takvimini tamamlamak, tek tek aşılardan daha güçlü bir koruma oluşturur.

Aşılar

Türkiye'de çocukluk çağı aşı takvimi Sağlık Bakanlığı tarafından belirlenir ve aile sağlığı merkezlerinde ücretsiz uygulanır. Takvimde yenidoğan döneminden başlayarak farklı yaşlarda yapılan çeşitli aşılar yer alır. Hangi aşının hangi yaşta yapılacağını, eksik doz olup olmadığını ve özel durumunuz varsa nasıl bir yol izleneceğini aile hekiminizden veya eczacınızdan öğrenebilirsiniz. Güncel takvimi Sağlık Bakanlığı'nın resmi bilgi kaynaklarından da takip edebilirsiniz.

Tarama programları

Aşılama için özel bir tarama testi gerekmez. Bunun yerine düzenli aralıklarla aşı kayıtlarının gözden geçirilmesi önerilir. Özellikle okula başlangıç dönemlerinde, yurt dışına seyahat öncesinde ve taşınma sonrasında aşı durumunuzu kontrol ettirmek, eksik dozların tamamlanması için iyi bir fırsattır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Aşı yapılmadığında çocuk, aşıyla korunulabilen hastalıklara karşı savunmasız kalır.
• Kızamık gibi hastalıklar zatürre, orta kulak iltihabı ve nadiren beyin iltihabı gibi ciddi sorunlara yol açabilir.
• Boğmaca, özellikle küçük bebeklerde solunum sıkıntısına ve hastane yatışına neden olabilir.
• Hepatit B gibi hastalıklar uzun vadede karaciğer sorunlarına yol açabilir.
• Aşılanmayan çocuklar, aşı olamayan bebekler ve bağışıklığı zayıf kişiler için de risk oluşturur.

Uzun vadeli görünüm

Umutsuz olmaya gerek yok. Aşılama sayesinde birçok ciddi çocukluk hastalığı bugün çok daha az görülüyor ve toplumda yeterli aşılama oranı sağlandığında salgınlar önlenebiliyor. Takvimi düzenli takip etmek, küçük bir çabayla çocuğunuza uzun süreli bir koruma sağlar. Aklınıza takılan bir soru olduğunda bir sağlık çalışanına danışmanız, kararınızı güvenle vermenize yardımcı olur.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.