İmpetigo (Okul Yarası)

Genel Bakış

İmpetigo, halk arasında "okul yarası" olarak da bilinen, cildin en üst tabakasında ortaya çıkan bulaşıcı bir bakteri enfeksiyonudur. Genellikle ağız, burun çevresi ve ellerde başlar. Önce kızarık bir leke görülür, ardından içi su veya irin dolu küçük kabarcıklar oluşur; bunlar patladığında yerinde bal rengi, sarımsı bir kabuk kalır. "Bakteri enfeksiyonu" demek, ciltteki küçük bir çizik ya da kaşıntı bölgesine mikropların yerleşip iltihap yapması demektir. İmpetigo çoğu zaman tehlikeli değildir ve uygun bakım ya da tedaviyle genellikle kısa sürede iyileşir.

Evet, oldukça yaygındır. Çocuklarda en sık görülen cilt enfeksiyonlarından biridir ve özellikle kreş, okul gibi kalabalık ortamlarda küçük salgınlar yapabilir.

En çok 2-6 yaş arası çocukları etkiler. Sıcak ve nemli havalarda, kalabalık yaşam koşullarında, cildinde egzama, kaşıntı veya küçük yaralar olan kişilerde daha sık görülür. Yetişkinlerde bazen bacaklarda da ortaya çıkabilir; bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde yaralar daha yavaş iyileşebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Kızarık bir leke ile başlar; kısa sürede küçük, içi su ya da irin dolu kabarcıklara dönüşebilir.
• Kabarcıklar patladığında yerinde bal rengi, sarımsı-kahverengi bir kabuk oluşur.
• Hafif kaşıntı veya batma hissi olabilir.
• Yara çevresinde kızarıklık ve hafif şişlik görülebilir.
• Bazen yakındaki lenf bezleri (örneğin boyunda) hafifçe şişebilir.

Çocuklarda belirtiler

• En sık ağız ve burun çevresinde, bazen de kollar ve bacaklarda görülür.
• Burun karıştırma veya kaşıma yoluyla yüzden ellere, oradan vücudun diğer bölgelerine taşınabilir.
• Çoğu çocuk ateş olmadan kendini iyi hisseder; bu yüzden okula gitmek isteyebilir.
• Kaşıntı nedeniyle çocuk yarayı kaşıyıp enfeksiyonu başka yerlere bulaştırabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlı erişkinlerde daha az görülür; olduğunda genellikle bacaklarda ortaya çıkar.
• Cilt kuruluğu, egzama, diyabet veya dolaşım sorunlarının olduğu bölgelerde daha kolay yerleşir.
• Bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde yaralar daha yavaş iyileşebilir ve daha kolay yayılabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Çoğunlukla iki tür bakteri sorumludur: Staphylococcus aureus (stafilokok) ve Streptococcus pyogenes (A grubu streptokok).
• Ciltteki küçük çizik, sıyrık, böcek ısırığı veya kaşıntı bölgelerinden bakterilerin cilt altına girmesi.
• Burun içinde sessizce taşınan bakterilerin, burun karıştırma ya da kaşıma ile cilde taşınması.

Risk faktörleri

• 2-6 yaş arasında olmak ve kreş, okul gibi kalabalık ortamlarda bulunmak
• Sıcak, nemli hava ve aşırı terleme
• Egzama, uyuz, su çiçeği, böcek ısırıkları gibi cildi kaşındıran durumlar
• Küçük cilt yaraları, kesikler ve sıyrıklar
• Ailede veya çevrede impetigo olması, ortak havlu ya da çarşaf kullanımı
• Diyabet ve bağışıklık sistemini zayıflatan hastalıklar ya da tedaviler
• Yetersiz el ve cilt hijyeni, uzun tırnaklar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yüksek ateş ve hızla yayılan kızarıklık varsa
• Yara 2-3 gün içinde iyileşmiyor ya da büyümeye devam ediyorsa
• Göz çevresinde şişlik varsa
• Bebeğinizde veya bağışıklığı zayıf bir yakınınızda impetigo belirtileri varsa
• İdrar rengi koyulaşır, idrar azalır veya vücutta şişlik fark ederseniz

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• İlk kez bal rengi kabuklu bir yara çıktığında
• Yaralar tekrar tekrar ortaya çıkıyorsa
• Okulda veya kreşte impetigo vakası bildirildiyse ve çocuğunuzda belirti varsa
• İyileşme sonrası iz kalması sizi endişelendiriyorsa

Tanı

Tanı genellikle doktorun yarayı görmesi ve hastalık öyküsünü dinlemesiyle konur; impetigodaki bal rengi kabuk oldukça tipiktir. Çoğu zaman ek bir test gerekmez.

Yapılabilecek testler

• Genellikle test gerekmez.
• Gerekirse yaradan alınan sürüntü kültürü (hangi bakterinin olduğunu anlamak için).
• Tekrarlayan veya şiddetli vakalarda kan testi.
• Nadiren idrar testi (böbrek tutulumu olasılığını değerlendirmek için).

Randevunuzda neler beklenir

Muayene kısa sürer. Doktor yaranın yerine, büyüklüğüne ve görünümüne bakar; bazen boyun gibi bölgelerdeki lenf bezlerini kontrol eder. Tedavi çoğu zaman cilde uygulanan bir krem/merhem ya da ağızdan alınan antibiyotikle yapılır; hangisinin size uygun olduğuna doktor karar verir.

Tedavi

İmpetigo tedavisinin amacı enfeksiyonu hızla iyileştirmek, yayılmasını önlemek ve nadir görülen komplikasyonları engellemektir. Hafif ve sınırlı vakalarda cilt bakımı ile doktorun önerdiği krem yeterli olabilir; yaygın vakalarda ağızdan antibiyotik gerekebilir. İlacın türüne ve kullanım süresine mutlaka doktor karar verir.

Evde kişisel bakım

• Yaraları günde 2-3 kez ılık su ve sabunla nazikçe yıkayın, sonra temiz bir havluyla kurulayın.
• Kabukları koparmayın; yumuşamaları için ılık suyla yıkamak yeterlidir.
• Çocuğun tırnaklarını kısa tutun ve yarayı kaşımasını engellemeye çalışın.
• Havlu, çarşaf, yastık kılıfı ve giysileri diğer çamaşırlardan ayrı yıkayın.
• Elleri sık sık sabunla yıkayın; yaraya dokunduktan sonra mutlaka yıkayın.
• Yarayı temiz, nefes alan bir örtüyle kapatın ve bandı sık sık değiştirin.
• Su kabarcıklarıyla temas eden oyuncakları ve yüzeyleri temizleyin.
• Doktorunuzun önerdiği kremi veya antibiyotiği tarif edildiği şekilde kullanın; kendi kendinize kesmeyin ya da doz değiştirmeyin.

Tıbbi tedaviler

Tedavi seçenekleri yaranın ne kadar yaygın olduğuna göre değişir. Küçük ve sınırlı impetigoda doktor genellikle cilde uygulanan antibiyotikli bir krem veya merhem önerir; daha yaygın, çok sayıda yara varsa veya çocuk okula/kreşe gidiyorsa ağızdan alınan antibiyotik tercih edilebilir. Hangi ilacın ve ne kadar süreyle kullanılacağına; yaş, alerji öyküsü ve yaranın durumu göz önünde bulundurularak doktor karar verir. Antibiyotiği erken kesmek yaraların geri dönmesine ve direnç gelişmesine yol açabilir; bu yüzden tedaviyi önerilen süre boyunca tamamlamak önemlidir. İlaçlar hakkında sorularınız için eczacınıza danışabilirsiniz.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İmpetigoda ameliyat genellikle gerekmez. Ancak yaranın altında irin birikerek apse (irin dolu kese) oluşursa, doktor küçük bir drenaj işlemi yapabilir; bu işlem genellikle muayene odasında ve kısa sürede gerçekleştirilir.

Bu durumla yaşamak

İmpetigo günlük hayatı çok kısıtlamaz, ancak bulaşıcı olduğu için birkaç gün dikkat gerekir. Çocuğunuz genellikle kendini iyi hisseder; önemli olan yaraları temiz tutmak, kaşımayı önlemek ve kişisel eşyaları paylaşmamaktır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Okul/kreş: doktorunuz genellikle tedaviye başladıktan 24-48 saat sonra ve yaralar örtülebiliyorsa okula dönüşe izin verir; kesin kararı doktorunuz verir.
• Yüzme havuzu ve temas gerektiren sporlardan iyileşene kadar kaçınmak bulaşmayı azaltır.
• Ev içinde herkesin ayrı havlu ve nevresim kullanması.
• Yarayı temiz ve nefes alan bir örtüyle kapatmak, bandı sık değiştirmek.
• El hijyenini tüm aile bireylerinin düzenli uygulaması.

Diyet ve egzersiz

İmpetigo için özel bir diyet gerekmez. Dengeli beslenme, bol su içmek ve yeterli uyku iyileşmeyi destekler. Egzersiz yapılabilir; ancak yaralar kuruyup kapanana kadar ortak kullanılan spor malzemelerinden ve yakın temas gerektiren sporlardan uzak durmak bulaştırma riskini azaltır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

İmpetigo görünür bir cilt sorunu olduğu için çocuklar bazen utanabilir, okulda dışlanma ya da "bulaşıcı" damgası yaşayabilir. Bu duyguları hafife almayın; çocuğa hastalığın birkaç günde geçtiğini ve bunun onun suçu olmadığını anlatmak iyi gelir. Yetişkinlerde de görünür yaralar kaygı yaratabilir. Endişeniz uzun sürüyorsa bir sağlık profesyoneliyle ya da ruh sağlığı uzmanıyla konuşmaktan çekinmeyin.

Önleme

Tamamen önlenemese de riski belirgin şekilde azaltmak mümkündür. En önemli adımlar el hijyeni, ciltteki küçük yaraların temiz tutulması ve kişisel eşyaların paylaşılmamasıdır.

Aşılar

İmpetigoya karşı rutin bir aşı yoktur. Çocukluk çağı aşılarını Sağlık Bakanlığı aşı takvimine uygun olarak zamanında yaptırmak genel sağlığı ve bağışıklığı destekler.

Tarama programları

İmpetigo için özel bir tarama programı yoktur; belirti yoksa test yapılması gerekmez.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Yaraların vücudun diğer bölgelerine yayılması ve daha büyük, ağrılı alanlara dönüşmesi
• Apse (irin birikmesi) ve cilt altına yayılan enfeksiyon (selülit)
• Lenf bezlerinin iltihaplanması
• Nadiren impetigo sonrası böbrek iltihabı; genellikle kendiliğinden iyileşir ama takip gerektirir
• İyileşme sonrası geçici renk değişikliği veya iz kalması
• Kaşımaya bağlı olarak enfeksiyonun ellere ve başka bölgelere taşınması

Uzun vadeli görünüm

İmpetigo iyi haber veren bir hastalıktır: doğru bakım ve tedaviyle çoğu kişi yaklaşık 7-10 gün içinde, iz kalmadan iyileşir. Komplikasyonlar nadirdir ve erken tedaviyle risk daha da azalır. Yaralar tekrarlarsa veya geç iyileşirse doktorunuzla yeniden konuşmanız yeterlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.