Sıkışmış (Boğulmuş) Fıtık

Genel Bakış

Fıtık, karın içindeki bir organın ya da yağ dokusunun, kas ve bağ dokusundaki bir zayıf noktadan dışarı doğru çıkmasıdır. En sık kasıkta (kasık fıtığı) görülür. 'Sıkışmış fıtık' (tıptaki adıyla inkarsere fıtık), dışarı çıkan bu dokunun artık yerine geri dönememesi, yani açıklıkta sıkışıp kalmasıdır. Bu durumda dolaşım bozulabilir; bu yüzden sıkışmış fıtık, vakit kaybetmeden değerlendirilmesi gereken bir durumdur.

Fıtık oldukça yaygındır; özellikle kasık fıtığı toplumda sık görülür. Ancak her fıtık sıkışmaz. Fıtığı olan kişilerin bir kısmında hayat boyunca sıkışma riski vardır, bu yüzden fıtığı olan herkesin belirtileri tanıması faydalıdır.

Kasık fıtığı erkeklerde daha sık görülür; bunun nedeni erkeklerde kasık bölgesindeki yapısal açıklığın doğuştan daha belirgin olmasıdır. Bebekler ve çocuklar, ileri yaştaki kişiler, ağır yük kaldıranlar, uzun süreli öksürük veya kabızlık yaşayanlar ve karın içi basıncı artıran durumları olan kişiler de risk altındadır. Kadınlarda ve karın ön duvarında da fıtık görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Kasıkta ya da karında, önceden de var olan şişliğin sertleşmesi ve gerginleşmesi
• Şişliğin eskisi gibi elle içeri itilememesi (geri dönmemesi)
• Şişlik üzerinde artan ağrı ve dokununca hassasiyet
• Karın ağrısı, karında şişkinlik ve rahatsızlık hissi
• Bulantı, bazen kusma
• Gaz çıkaramama veya büyük tuvalete çıkamama
• Şişliğin üzerindeki deride kızarıklık, morarma veya ısı artışı (bu durum daha ciddi olabilir)

Çocuklarda belirtiler

• Normalden farklı, sürekli ve avutulamayan ağlama nedenleri arasında sıkışmış fıtık da düşünülmelidir
• Kasıkta veya yumurta torbasında sert, gergin şişlik
• Şişliğin ağlama sırasında belirginleşmesi, sakinleşince küçülmemesi
• Beslenmenin azalması, emmek istememe
• Kusma ve huzursuzluk
• Bebeğin karın bölgesine dokunulduğunda ağlaması

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Şişlik fark edilmemiş olabilir; karın ağrısı ve şişkinlik ön planda olabilir
• Bulantı, iştahsızlık ve genel halsizlik
• Gaz ve dışkı çıkışında azalma, kabızlık
• Ağrının kalp veya mide kaynaklı sanılması (bu yüzden muayene önemlidir)
• Kafa karışıklığı veya kendini iyi hissetmeme, özellikle ileri yaşta

Nedenler

Ana nedenler

• Karın duvarındaki doğuştan gelen zayıf noktalar veya açıklıklar (özellikle kasık kanalı)
• Karın içi basıncının artması: ağır yük kaldırma, ıkınma, uzun süreli öksürük
• Doku yapısını zayıflatan durumlar: ileri yaş, bağ dokusu zayıflığı, sigara kullanımı
• Geçirilmiş karın ameliyatlarına bağlı zayıflamış doku bölgeleri

Risk faktörleri

• Erkek cinsiyet (kasık fıtığı için)
• İleri yaş ve buna bağlı kas zayıflığı
• Ağır işlerde çalışma veya sık ağır yük kaldırma
• Kronik kabızlık ve sürekli ıkınma
• Sigara kullanımı (dokuların zayıflamasına katkı sağlar)
• Kronik öksürük yapan durumlar
• Fazla kilolu olmak
• Bebeklik döneminde erken doğum veya düşük doğum ağırlığı
• Ailede fıtık öyküsü bulunması
• Prostat büyümesi gibi idrar yapmayı zorlaştıran durumlar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Fıtık şişliği ağrıyor ve içeri itilemiyorsa, aynı gün bir sağlık kuruluşuna başvurun
• Bulantı, kusma veya gaz çıkaramama varsa vakit kaybetmeden gidin
• Şişlik sertleştiyse, kızardıysa veya dokunmak çok acıtıyorsa
• Bebeklerde ve çocuklarda kasıkta sert şişlik ve durmayan ağlama varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Fıtık şişliğini ilk kez fark ettiyseniz, ağrı olmasa bile bir hekime gösterin
• Şişlik ara ara ortaya çıkıp kayboluyorsa, planlı bir muayene için randevu alın
• Fıtık büyüyorsa ya da günlük işlerinizi zorlaştırıyorsa
• Ameliyat seçeneklerini konuşmak istiyorsanız

Tanı

Tanı çoğu zaman sadece muayene ile konur. Hekim kasık ve karın bölgesini elle muayene eder, şişliğin yerini, büyüklüğünü ve içeri itilip itilemediğini değerlendirir. Ayrıca öksürtme veya ıkınma sırasında şişliğin nasıl davrandığına bakar. Gerekirse görüntüleme isteyebilir; özellikle şişlik elle fark edilmiyorsa ya da ağrının nedeni net değilse.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene (en önemli adım)
• Ultrason: şişliğin fıtık olup olmadığını ve içeriğini gösterebilir
• Karın veya kasık bölgesinin bilgisayarlı tomografisi (BT): özellikle acil durumlarda ya da tanı net değilse
• Kan testleri: enfeksiyon veya doku hasarı şüphesinde yol gösterir
• Gerekirse idrar testi veya başka görüntüleme yöntemleri

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle kısa sürer ve ağrılı değildir; ancak sıkışmış bir fıtıkta dokunmak hassasiyet yaratabilir. Hekim size ne zaman başladığını, ağrının şiddetini, kusma veya kabızlık olup olmadığını soracaktır. Bu sorulara açık yanıt vermek tanıyı kolaylaştırır. Acil bir durum düşünülüyorsa süreç hızlandırılır ve doğrudan ilgili bölüme yönlendirilebilirsiniz.

Tedavi

Sıkışmış fıtıkta tedavinin amacı, sıkışan dokunun zarar görmesini önlemek ve fıtığı kalıcı olarak onarmaktır. Sıkışma yeni ve kısa süreliyse hekim, uygun koşullarda fıtığı elle yerine yerleştirmeyi deneyebilir; ancak bu işlem kesinlikle evde, kendi başınıza yapılmamalıdır. Başarılı olmazsa ya da doku hasarı şüphesi varsa cerrahi tedavi gerekir.

Evde kişisel bakım

• Şişliği zorla içeri itmeye çalışmayın; bu ciddi zarar verebilir.
• Ağrıyı artıran ağır kaldırma, ıkınma ve zorlayıcı hareketlerden kaçının.
• Belirtileri not edin: ne zaman başladı, ağrı artıyor mu, bulantı var mı?
• Ağrı için kendi başınıza ilaç almayın; kullanacağınız her şeyi hekiminize veya eczacınıza danışın.
• Acil belirtiler ortaya çıkarsa beklemeden 112'yi arayın.

Tıbbi tedaviler

Tedavi yaklaşımı, fıtığın durumuna ve kişinin genel sağlığına göre belirlenir. Sıkışma düzeldiyse bile fıtığın tekrar sıkışmaması için genellikle planlı bir onarım önerilir. Cerrahi dışı seçenekler sınırlıdır; bazı kişilerde destek ürünleri (fıtık bağı gibi) yalnızca belirtileri hafifletmek için düşünülebilir, ancak bunlar fıtığı iyileştirmez ve mutlaka hekim önerisiyle kullanılmalıdır. Ameliyat sonrası ağrı yönetimi ve iyileşme süreci hekiminizin planına göre yürütülür.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Sıkışmış bir fıtıkta cerrahi çoğu zaman gereklidir; özellikle fıtık elle yerine yerleştirilemiyorsa, ağrı ve bulantı varsa ya da dokunun kan akışının bozulduğu düşünülüyorsa ameliyat acil olarak planlanabilir. Ameliyat genellikle kasık bölgesindeki açıklığın onarılması ve gerekiyorsa zayıf bölgenin desteklenmesi şeklinde yapılır. Açık ya da kapalı (kapalı yöntemle) tekniklerden hangisinin uygun olduğuna cerrahınız karar verir.

Bu durumla yaşamak

Fıtıkla yaşarken en önemli şey, bedeninizi dinlemeyi öğrenmektir. Şişliğinizin normalde nasıl hissettirdiğini bilirseniz, bir değişiklik olduğunda fark etmeniz kolaylaşır. Günlük hayatınızı sürdürebilirsiniz; sadece ağır yük kaldırma, uzun süre ıkınma gibi karın içi basıncı artıran davranışlardan uzak durmanız önerilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Ağır yükleri tek başınıza kaldırmayın; yardım isteyin veya eşyaları iterek/bölerek taşıyın.
• Kabızlığı önlemek için düzenli tuvalete çıkma alışkanlığı edinin, acele etmeyin.
• Sigara kullanıyorsanız bırakmayı düşünün; bu hem doku sağlığı hem genel sağlık için önemlidir.
• Kontrollü ve düzenli hareket edin; ani ve zorlayıcı hareketlerden kaçının.
• Ağır egzersizlere başlamadan önce hekiminize danışın.

Diyet ve egzersiz

Liften zengin beslenmek (sebze, meyve, tam tahıl, baklagil) ve yeterli su içmek kabızlığı azaltmaya yardımcı olur; bu da karın içi basıncını düşürür. Yürüyüş gibi hafif ve düzenli hareketler sindirim sistemini destekler. Karın kaslarını aşırı zorlayan ağırlık çalışmaları ve ani ıkınma gerektiren egzersizler için mutlaka hekiminize danışın; size uygun bir hareket planı birlikte belirlenebilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Böyle bir durumla yaşamak kaygı yaratabilir; özellikle 'ya sıkışırsa' düşüncesi aklınızı meşgul edebilir. Bu duygular çok anlaşılır ve yalnız değilsiniz. Kaygınız günlük hayatınızı etkiliyorsa bir hekimle ya da ruh sağlığı uzmanıyla konuşmak iyi gelir. Kendinizi çok kötü hissettiğiniz, panik ya da umutsuzluk yaşadığınız bir anda yalnız kalmayın; yakınınıza haber verin ve acil yardım için 112'yi arayın.

Önleme

Var olan bir fıtığın sıkışmasını tamamen önlemek her zaman mümkün değildir. Ancak karın içi basıncını artıran durumları azaltmak riski düşürmeye yardımcı olabilir: ağır yükü doğru teknikle ve yardımla kaldırmak, kabızlığı önlemek, kronik öksürüğü tedavi ettirmek, sigarayı bırakmak ve sağlıklı bir kiloda kalmak bu adımlar arasındadır. Fıtık fark ettiyseniz erken dönemde hekime danışmak, planlı bir değerlendirme yapılmasını sağlar.

Tarama programları

Fıtık için rutin bir tarama programı yoktur. Sağlık Bakanlığı'nın genel sağlık kontrolleri ve aile hekimliği izlemleri kapsamında yapılan muayeneler, fark edilmeyen fıtıkların ortaya çıkmasına yardımcı olabilir. Kasıkta şişlik veya rahatsızlık hissediyorsanız tarama beklemeden aile hekiminize başvurabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sıkışan dokunun kan akışının bozulması (boğulmuş fıtık) ve dokunun zarar görmesi
• Bağırsak tıkanıklığı: bulantı, kusma, gaz ve dışkı çıkaramama
• Dokunun delinmesi ve karın içine içerik sızması (bu çok ciddi bir durumdur ve acil müdahale gerektirir)
• Şiddetli ağrı, ateş ve genel durum bozukluğu

Uzun vadeli görünüm

Sıkışmış fıtık ciddiye alınması gereken bir durum olsa da, zamanında başvurulduğunda tedavisi genellikle iyi sonuç verir. Çoğu kişi cerrahi onarım sonrası günlük yaşamına döner ve fıtık tekrarlama riski düşüktür. Önemli olan, belirtileri tanıyıp ertelememek ve düzenli kontrolleri sürdürmektir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.