Bakteriyel ve Viral Enfeksiyonlar

Genel Bakış

Enfeksiyon, vücudumuza mikrop adı verilen çok küçük canlıların girip çoğalmasıyla ortaya çıkan bir durumdur. Bu mikropların en yaygın iki türü bakteri ve virüstür. Bakteriler kendi başına yaşayabilen tek hücreli canlılardır; virüsler ise tek başına çoğalamaz, bunun için bir canlı hücrenin içine girmek zorundadır. Bu fark önemlidir çünkü antibiyotik denilen ilaçlar yalnızca bakterilere etki eder, virüslere etki etmez. Yani soğuk algınlığı veya grip gibi çoğu viral enfeksiyonda antibiyotik işe yaramaz. Enfeksiyonlar burun, boğaz, akciğer, bağırsak, idrar yolları, cilt gibi vücudun pek çok bölgesinde görülebilir.

Evet, çok yaygındır. Herkes hayatının bir döneminde defalarca enfeksiyon geçirir. Özellikle okul çağındaki çocuklar ve kalabalık ortamlarda bulunan yetişkinler yılda birkaç kez soğuk algınlığı veya benzeri enfeksiyon yaşayabilir.

Enfeksiyonlar yaş, cinsiyet ayrımı yapmadan herkesi etkileyebilir. Ancak yeni doğanlar ve küçük çocuklar, 65 yaş üzeri büyükler, hamileler, bağışıklık sistemi zayıflamış kişiler ve diyabet, astım, kalp veya akciğer hastalığı gibi kronik rahatsızlığı olanlar daha sık ve daha ağır enfeksiyon geçirebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ateş veya titreme
• Yorgunluk, halsizlik ve genel isteksizlik
• Öksürük, boğaz ağrısı, burun akıntısı veya tıkanıklığı
• Baş ağrısı ve kas eklem ağrıları
• Bulantı, kusma, karın ağrısı veya ishal
• İdrar yaparken yanma veya sık idrara çıkma
• Ciltte kızarıklık, şişlik, ısı artışı veya yarada iltihap
• İştahsızlık ve halsizlik hissi

Çocuklarda belirtiler

• Yüksek ateş, huzursuzluk veya normalden çok daha uykulu olma
• Emme veya yeme isteğinde belirgin azalma
• Kulak ağrısı belirtisi olarak kulağı çekme veya ovma
• Sık sık ağlama ve sakinleşememe
• Kusma, ishal veya bez sayısında azalma (susuz kalma işareti olabilir)
• Ciltte döküntü
• Normalden az idrar yapma, ağız kuruluğu

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Ateşin hiç çıkmaması veya çok hafif olması
• Ani gelişen kafa karışıklığı, dalgınlık ya da sersemlik
• Düşme veya dengesizlik
• Belirgin halsizlik, yataktan kalkmak istememe
• İştah kaybı ve sıvı içmeyi unutma
• Mevcut kronik hastalığın (örneğin kalp veya şeker hastalığı) ani kötüleşmesi

Nedenler

Ana nedenler

• Bakteriler: Boğaz iltihabı, idrar yolu enfeksiyonu, zatürre ve bazı cilt enfeksiyonlarının yaygın nedenlerindendir.
• Virüsler: Soğuk algınlığı, grip, suçiçeği ve çoğu boğaz ağrısının arkasındaki etkendir.
• Hasta kişinin öksürmesi veya hapşırmasıyla havaya saçılan damlacıkların solunması
• Kirli yüzeylere dokunup elleri ağza, burna veya göze götürme
• Kontamine yiyecek veya su tüketimi
• Sivrisinek, kene gibi canlıların ısırması
• Hayvanlarla veya hayvan atıklarıyla temasta bulunma

Risk faktörleri

• Çok küçük ya da çok ileri yaşta olmak
• Bağışıklık sistemini zayıflatan hastalık veya tedaviler
• Diyabet, astım, kalp ve akciğer hastalıkları gibi kronik rahatsızlıklar
• Hamilelik
• Sigara kullanımı
• Yetersiz uyku ve dengesiz beslenme
• Kalabalık, havalandırması kısıtlı ortamlarda uzun süre bulunma
• El hijyenine yeterince dikkat edilmemesi
• Aşıların eksik olması
• Yoğun stres dönemleri

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes almakta zorlanıyorsanız veya göğüs ağrınız varsa
• Ateşle birlikte ense sertliği, şiddetli baş ağrısı veya döküntü varsa
• Bilinç bulanıklığı, aşırı uyku hali ya da konuşmada güçlük varsa
• Sıvı alamıyor, sürekli kusuyorsanız
• Yara çevresinde hızla yayılan kızarıklık ve şiddetli ağrı varsa
• Bebeğiniz 3 aydan küçükse ve ateşi varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Ateş üç günden uzun sürdüyse
• Boğaz ağrısı şiddetliyse veya yutkunmakta zorlanıyorsanız
• Kulak ağrısı bir günden uzun sürüyorsa
• İdrar yaparken yanma veya sık idrara çıkma varsa
• Öksürük iki-üç haftayı geçtiyse
• Belirtiler düzelmek yerine giderek kötüleşiyorsa
• Tekrarlayan veya alışılmadık sıklıkta enfeksiyon geçiriyorsanız

Tanı

Doktor genellikle önce sizi dinler: şikayetleriniz ne zaman başladı, nasıl seyretti, ateşiniz oldu mu, çevrenizde hasta biri var mı? Ardından boğaz, kulak, akciğer ve cilt gibi ilgili bölgeleri muayene eder. Çoğu zaman bu bilgiler tanı için yeterlidir ve ek tetkik gerekmez. Bakteriyel mi viral mi olduğundan emin olunamadığında bazı testler istenebilir.

Yapılabilecek testler

• Boğaz veya burun sürüntüsü (pamuçlu çubukla örnek alınması)
• Kan sayımı ve iltihap belirteçlerine bakılan kan testleri
• İdrar tahlili ve idrar kültürü
• Balgan veya dışkı örneği incelemesi
• Gerektiğinde akciğer grafisi
• Şüpheli durumlarda hızlı tanı testleri

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle kısa sürer ve ağrı vermez. Sürüntü alma sırasında hafif bir gıdıklanma veya rahatsızlık hissedebilirsiniz, bu birkaç saniye sürer. Test sonuçları bazı durumlarda aynı gün, bazılarında birkaç gün içinde çıkar. Doktorunuz sonuca göre tedavi yaklaşımını belirler.

Tedavi

Tedavinin temel amacı vücudun kendini toparlamasına yardımcı olmak ve belirtileri hafifletmektir. Viral enfeksiyonların çoğu dinlenme ve destekleyici bakımla düzelir. Bakteriyel enfeksiyonlarda ise doktorunuz gerekli gördüğünde antibiyotik tedavisi düzenleyebilir. Hangi tedavinin uygun olduğuna mutlaka bir hekim karar vermelidir.

Evde kişisel bakım

• Bol bol dinlenin ve uyuyun; vücudunuzun iyileşmek için enerjiye ihtiyacı var.
• Su, çorba, bitki çayı gibi sıvıları sık sık ve az az için.
• Hafif ve besleyici yemekler tercih edin; iştahınız yoksa zorlamayın.
• Ateş ve ağrı için eczacınıza veya doktorunuza danışarak uygun bir ağrı kesici kullanabilirsiniz; çocuklarda mutlaka yaşa uygun seçenek için danışın.
• Tuzlu su ile burun temizliği ve nemli hava burun tıkanıklığına iyi gelebilir.
• Ilık içecekler boğaz ağrısını yumuşatır. Bir yaşından büyük çocuklarda bir tatlı kaşığı bal da rahatlatıcı olabilir; bir yaş altı bebeklere bal verilmemelidir.
• Evde kalarak başkalarına bulaştırma riskini azaltın; öksürürken dirseğinizin içini kullanın.
• Ellerinizi sık sık sabun ve suyla en az 20 saniye yıkayın.

Tıbbi tedaviler

Tedavi yaklaşımı enfeksiyonun türüne, yerine ve kişinin genel sağlık durumuna göre değişir. Viral enfeksiyonlarda çoğunlukla dinlenme, sıvı ve belirtileri hafifletmeye yönelik destekleyici bakım yeterlidir; bazı özel viral hastalıklarda doktor uygun görürse antiviral tedavi kullanılabilir. Bakteriyel enfeksiyonlarda hekim gerekli gördüğünde antibiyotik reçete edebilir; antibiyotiğin kendi kendine başlanmaması, reçetedeki şekilde ve sürede tamamlanması önemlidir. Ağır seyreden veya riskli gruptaki hastalarda hastanede gözlem ve tedavi gerekebilir. Unutmayın: antibiyotikler virüslere etki etmez, gereksiz kullanım direnç sorununu büyütür.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Nadir durumlarda cerrahi girişim gerekebilir. Örneğin iltihap birikmiş bir apse varsa boşaltılması, ya da bazı iltihaplı organ durumlarında (örneğin apandisit) müdahale gerekebilir. Bu kararlar her zaman hekim değerlendirmesiyle verilir.

Bu durumla yaşamak

Enfeksiyon sürecinde bedeninizi dinlemek en önemlisidir. Ateşiniz varken işe veya okula gitmemek hem sizin daha hızlı iyileşmenizi hem de başkalarını korumanızı sağlar. Belirtilerinizi günlük olarak not etmek (ateş, sıvı alımı, idrar miktarı) doktora başvurduğunuzda yardımcı olur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku bağışıklık sistemini destekler.
• Sigara ve alkolden uzak durmak iyileşmeyi kolaylaştırır.
• Elleri sık yıkamak ve yüzeye temas sonrası yüze dokunmamak bulaşı azaltır.
• Hasta kişilerle yakın temastan geçici olarak kaçının.
• Evde sık sık havalandırma yapın.
• Kişisel eşyalarınızı (havlu, bardak, diş fırçası) başkalarıyla paylaşmayın.

Diyet ve egzersiz

İyileşme döneminde ağır egzersiz yerine hafif yürüyüşler tercih edin; ateşiniz varken spor yapmayın. Beslenmede sebze, meyve, tahıl ve protein kaynaklarına yer verin. İştah azalması normaldir; önemli olan sıvı alımını ihmal etmemektir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Enfeksiyon döneminde halsizlik, evde kalmak ve rutinin bozulması kişiyi bunaltabilir; bu çok anlaşılır bir duygudur. Kaygı veya üzüntü hissi uzun sürüyorsa ya da günlük yaşamınızı etkiliyorsa bir sağlık profesyonelinden destek istemekten çekinmeyin. Ruh sağlığı desteği almak güçsüzlük değil, kendinize iyi bakmanın bir parçasıdır. Kendinize zarar verme düşünceleri varsa vakit kaybetmeden acil yardım isteyin.

Önleme

Enfeksiyonların bir kısmı tamamen önlenebilir, bir kısmında ise risk azaltılabilir. En etkili adımlar el hijyeni, aşılama, temiz gıda ve su tüketimi, öksürük-hapşırık görgüsü ve hasta kişilerle temastan kaçınmaktır.

Aşılar

Aşılar bazı ciddi bakteriyel ve viral hastalıklara karşı koruma sağlar. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı'nın belirlediği çocukluk çağı aşı takvimi uygulanır; yetişkinler için de yaşa ve sağlık durumuna göre önerilen aşılar bulunur. Hangi aşıların size veya çocuğunuza uygun olduğunu aile hekiminize ya da bir sağlık kuruluşuna danışarak öğrenebilirsiniz.

Tarama programları

Enfeksiyon hastalıklarında rutin tarama çoğu zaman gerekmez. Ancak bazı durumlarda (örneğin hamilelik takipleri veya belirli sağlık koşullarında) hekiminiz uygun gördüğü testleri isteyebilir. Düzenli sağlık kontrolleri genel sağlığınızı takip etmenin iyi bir yoludur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Enfeksiyonun vücudun başka bölgelerine yayılması
• Zatürre gibi akciğer tutulumu
• Sıvı kaybı ve buna bağlı halsizlik, baş dönmesi
• Bakteriyel enfeksiyonların kan dolaşımına yayılması (acil tedavi gerektiren ciddi bir durum)
• Tedavi edilmeyen bazı enfeksiyonların uzun süreli yorgunluk bırakması
• Gereksiz antibiyotik kullanımına bağlı ilaç direnci gelişmesi

Uzun vadeli görünüm

İyi haber şu ki enfeksiyonların büyük çoğunluğu hafif seyreder ve uygun bakımla kısa sürede iyileşir. Belirtileri tanımak, dinlenmek ve gerektiğinde zamanında bir sağlık kuruluşuna başvurmak en önemli adımlardır. Kendinizi iyi hissetmediğinizde yalnız kalmayın; sorularınızı bir hekime veya eczacıya sormaktan çekinmeyin.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.