İridodiyaliz (İrisin Yerinden Ayrılması)

Genel Bakış

İridodiyaliz, gözün renkli kısmı olan irisin, göz içindeki kaslı duvara (siliyer cisim) bağlandığı kenardan ayrılmasıdır. İris, göz bebeğinin büyüklüğünü ayarlayan perde gibidir; bu perde kenarından koptuğunda göz bebeği yuvarlak yerine 'D' harfine benzer ya da kenarı yırtılmış gibi görünebilir. Genellikle göze alınan bir darbe sonrası ortaya çıkar. Çoğu kişide ciddi bir sorun yaratmaz, ama ışığa hassasiyet ya da bulanık görme gibi yakınmalara yol açabilir.

Sık görülen bir durum değildir. Genellikle göz travması geçiren kişilerde ya da göz ameliyatı sonrasında ortaya çıkar. Doğuştan görülmesi ise oldukça nadirdir.

Her yaşta görülebilir. En sık olarak spor yapan, iş kazası geçiren veya trafik kazası yaşayan yetişkinlerde rastlanır. Göz ameliyatı geçiren kişilerde ve bağ dokusu daha esnek olan bazı kalıtsal durumlarda da görülebilir. Çocuklarda travma sonrası fark edilebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Göz bebeğinin şeklinin bozulması; yuvarlak yerine 'D' harfi gibi ya da kenarı çentikli görünmesi
• Işığa karşı hassasiyet (fotofobi) ve parlak ışıkta rahatsızlık
• Işık kaynaklarının çevresinde halka ya da parlama (görüntü kirlenmesi) görme
• Bulanık görme veya bir gözde çift görme hissi
• Yaralanma sonrası gözde ağrı, kızarıklık veya gözün ön kısmında kan birikmesi
• Bazı kişilerde hiçbir yakınma olmaması; durumun yalnızca muayenede fark edilmesi

Çocuklarda belirtiler

• Çocuk yakınmayı ifade edemeyebilir; ebeveynler göz bebeğinin şeklinin değiştiğini fark edebilir
• Parlak ışıkta gözünü kısma, ışıktan kaçınma veya gözünü ovuşturma
• Bir gözü kapatarak bakma ya da başını eğerek bakma alışkanlığı
• Okulda tahtayı görmede zorlanma veya dikkat dağınıklığı gibi görme kaynaklı davranışlar
• Göz travması sonrası ağlama, huzursuzluk veya gözü açmama

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Katarakt gibi göz ameliyatları sonrası fark edilebilir
• Parlak ışıkta araba kullanırken ya da okurken zorlanma
• Zaten var olan göz hastalıklarıyla birlikte yakınmaların daha belirgin hissedilmesi
• Görme değişikliklerini yaşın doğal bir parçası sanıp doktora başvurmayı geciktirme

Nedenler

Ana nedenler

• Göze alınan künt darbe: top çarpması, yumruk, dirsek, hava yastığı, düşme veya trafik kazası
• Göz içi ameliyatlar sırasında ya da sonrasında oluşan hasar (örneğin katarakt ameliyatı komplikasyonu)
• Çok nadiren doğuştan gelen yapısal bir farklılık
• Bağ dokusunu etkileyen bazı kalıtsal durumlarda dokuların daha kolay yaralanabilmesi

Risk faktörleri

• Koruyucu gözlük kullanmadan yapılan temas sporları (basketbol, futbol, boks, squash gibi)
• İş yerinde göz koruyucu ekipman kullanmama (matkap, taşlama, kaynak gibi işler)
• Emniyet kemeri takmadan araç kullanmak veya yolculuk etmek
• Daha önce göz ameliyatı geçirmiş olmak
• Gözü sık sık ovuşturma alışkanlığı
• Bağ dokusu esnekliğiyle ilgili kalıtsal bir duruma sahip olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Gözünüze darbe aldıysanız ve göz bebeğinizin şekli değiştiyse
• Görmede ani azalma, çift görme veya yoğun ışık hassasiyeti başladıysa
• Gözde şiddetli ağrı, kızarıklık veya kanlanma varsa
• Yeni ortaya çıkan ışık çakmaları, uçuşan noktalar ya da görüş alanında perde hissi varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Göz bebeğinizde şekil farklılığı fark ettiyseniz ve herhangi bir yakınmanız yoksa
• Parlak ışıkta araba kullanırken veya ekrana bakarken zorlanıyorsanız
• Daha önce göz travması geçirdiyseniz ve göz tansiyonunuzun kontrol edilmesini istiyorsanız
• Göz görünümünüzle ilgili endişe duyuyorsanız

Tanı

Tanı genellikle bir göz hekiminin göz muayenesiyle konur. Hekim, özel bir büyüteçli ışık cihazıyla (biyomikroskop) gözün içini inceler ve irisin kenarından ayrıldığını görür. Ardından gözün iç yapılarının ve göz tansiyonunun değerlendirilmesi yapılır. Travma öyküsü tanıda çok önemlidir; bu nedenle yaralanmanın nasıl ve ne zaman olduğunu anlatmanız faydalıdır.

Yapılabilecek testler

• Göz muayenesi (biyomikroskop ile gözün ön ve iç kısmının incelenmesi)
• Göz tansiyonu (göz içi basıncı) ölçümü
• Göz bebeğini büyüten damlalar verilerek gözün içinin daha ayrıntılı incelenmesi
• Gonyoskopi: gözün içindeki drenaj kanallarının özel aynalı bir mercekle değerlendirilmesi
• Gerekirse göz içi görüntüleme yöntemleri (ultrason veya özel kesit görüntüleme) ile iris ve çevre dokuların değerlendirilmesi
• Görme keskinliği ölçümü

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle ağrısızdır ve kısa sürer, ancak göz bebeğini büyüten damlalar nedeniyle birkaç saat bulanık görme ve ışık hassasiyeti olabilir. Bu sürede araç kullanmamanız önerilir. Hekiminiz bulguları size anlatır ve düzenli takip gerekip gerekmediğini, ileri tetkik ya da tedavi planlanıp planlanmadığını belirtir.

Tedavi

Tedavi kişiye göre planlanır. Birçok kişide yakınma hafiftir ve özel bir girişim gerekmez; düzenli göz kontrolü yeterli olur. Yakınmalar belirginse (örneğin ışık hassasiyeti, parlama veya çift görme) hekiminiz farklı seçenekleri değerlendirir. Amaç, görmeyi rahatlatmak, göz tansiyonunu korumak ve gözün diğer yapılarının sağlığını izlemektir.

Evde kişisel bakım

• Parlak ışıkta güneş gözlüğü veya siperlik kullanmak, ışık hassasiyetini azaltabilir
• Gözünüzü ovuşturmaktan kaçınmak; bu, dokuları daha fazla zorlayabilir
• Spor ve iş sırasında koruyucu gözlük takmak
• Yakınmalarınızı (ne zaman, hangi ışıkta, ne kadar sürdüğünü) not etmek; bu, hekiminize karar vermede yardımcı olur
• Kontrollerinizi aksatmamak, özellikle göz tansiyonunun izlenmesi açısından önemlidir
• Görmenizde ani bir değişiklik olursa bekletmeden sağlık kuruluşuna başvurmak

Tıbbi tedaviler

Hekiminiz öncelikle gözün bütünlüğünü ve göz tansiyonunu değerlendirir. Işık hassasiyeti için renkli camlı gözlükler veya renkli lensler önerilebilir. Göz tansiyonu yükselmişse bunu kontrol altına almaya yönelik tedavi planlanır; bu tedavinin ayrıntılarına hekiminiz karar verir. Gözde iltihap veya kanlanma varsa buna yönelik değerlendirme yapılır. Hiçbir ilaç ya da doz önerisi bu yazıda yer almaz; ilaç kullanımı yalnızca hekiminizin değerlendirmesiyle belirlenir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat herkese gerekmez. Genellikle ışık hassasiyeti, parlama veya çift görme gibi yakınmalar günlük yaşamı belirgin şekilde etkiliyorsa ve gözün diğer yapıları yeterince iyileştiyse cerrahi onarım düşünülebilir. Bu işlemde iris, uygun bir dikiş tekniğiyle yerine yaklaştırılır. Ameliyat kararı, gözün genel durumu, travmanın üzerinden geçen süre ve kişinin yakınmaları birlikte değerlendirilerek verilir.

Bu durumla yaşamak

Çoğu kişi bu durumla normal yaşamına devam eder. Günlük hayatta en çok işe yarayan şeyler, parlak ışıktan korunmak ve gözü zorlamamaktır. Göz bebeğinizin görünümü farklı olsa da bu, çevrenizdeki kişilerin çoğu tarafından fark edilmez. Görme kalitesinde bir değişiklik fark ederseniz bunu hekiminizle paylaşmanız yeterlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Dış mekânda ve parlak ışıkta güneş gözlüğü kullanın
• Temas sporlarında ve riskli işlerde koruyucu gözlük takın
• Araç kullanırken emniyet kemeri takın
• Uzun süre ekrana bakıyorsanız düzenli aralar verin ve ortam ışığını ayarlayın
• Gözünüzü ovuşturma alışkanlığınız varsa bunu azaltmaya çalışın
• Göz kontrol randevularınızı düzenli takip edin

Diyet ve egzersiz

Bu durumu düzelten özel bir besin ya da egzersiz yoktur. Yine de genel göz sağlığı için dengeli beslenmek, sebze ve meyveye yer vermek, sigaradan uzak durmak ve düzenli hareket etmek faydalıdır. Egzersiz yaparken gözünüze darbe gelme riski olan aktivitelerde koruyucu gözlük kullanmanız önerilir. Şiddetli baş travmasına yol açabilecek aktivitelerde dikkatli olun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Gözünüzün görünümü değiştiğinde ya da görme şikâyetleriniz olduğunda endişe, özgüven sorunu veya sosyal ortamlardan kaçınma yaşamanız anlaşılabilir bir durumdur. Bu duyguları bir sağlık profesyoneliyle konuşmak çoğu zaman rahatlatıcıdır. Kendinizi uzun süre kaygılı, umutsuz veya günlük işlerinizi yapamayacak kadar kötü hissediyorsanız gecikmeden destek alın. Türkiye'de acil bir durumda 112'yi arayabilirsiniz; ruhsal zorlanma yaşadığınızda bir aile hekimine veya ruh sağlığı uzmanına başvurmak da önemli bir adımdır.

Önleme

Bu durumun tek nedeni travma değildir, ancak en sık nedeni göz yaralanmalarıdır. Bu yüzden en etkili korunma yolu gözünüzü darbelerden korumaktır. Spor yaparken, bahçe işlerinde, tamiratta veya riskli işlerde uygun koruyucu gözlük takmak büyük ölçüde koruma sağlar. Araçta emniyet kemeri kullanmak, çocuklar için uygun oto koltuğu tercih etmek ve gözü ovuşturmamak da yaralanma riskini azaltır.

Tarama programları

Göz travması geçirdiyseniz, yakınmanız olmasa bile bir göz hekimine muayene olmanız önerilir. Travma sonrası göz tansiyonunun yıllar içinde yükselebileceği bilindiğinden, hekiminizin önerdiği aralıklarla göz tansiyonu ve göz dibi kontrolü yaptırmanız önemlidir. Sağlık Bakanlığı'nın önerileri doğrultusunda düzenli göz kontrollerinizi aksatmayın.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Işık hassasiyeti ve parlamanın günlük yaşamı zorlaştırması
• Bir gözde çift görme veya bulanık görme hissinin sürmesi
• Göz tansiyonunun yükselmesi (glokom) riski; bu durum yıllar içinde sessizce gelişebilir
• Göz bebeği şeklinin kalıcı olarak farklı görünmesi
• Travmaya bağlı olarak gözün diğer yapılarında (mercek, retina gibi) ek sorunların ortaya çıkması
• Çocuklarda görme gelişiminin olumsuz etkilenmesi (nadir, ancak erken değerlendirme önemlidir)

Uzun vadeli görünüm

Genel görünüm iyidir. Çoğu kişide yakınmalar hafif kalır ve günlük yaşam belirgin şekilde etkilenmez; bazı kişilerde ise uygun değerlendirme ve gerektiğinde tedavi ile yakınmalar azaltılabilir. En önemli nokta, göz tansiyonu ve gözün diğer yapıları açısından düzenli takip yaptırmaktır. Gözünüzle ilgili yeni bir yakınma fark ederseniz hekiminize danışmaktan çekinmeyin.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.