İritis (İris İltihabı)

Genel Bakış

İritis, gözün renkli kısmı olan irisin iltihaplanmasıdır. İris, göz bebeğinin büyüklüğünü ayarlayan ve göze giren ışık miktarını kontrol eden ince bir kas tabakasıdır. İritis, gözün iç tabakalarının iltihabı olan 'üveit' adlı durumun bir türüdür; gözün ön kısmında ortaya çıktığı için 'ön üveit' olarak da adlandırılır. İltihap tedavi edilmezse gözde kalıcı hasara yol açabileceği için erken fark edilmesi önemlidir.

İritis çok sık görülen bir durum değildir, ama nadir de sayılmaz. Gözün ön kısmındaki üveit türleri arasında en yaygın olanıdır. Yılda yaklaşık her 10.000 kişiden birkaçında görüldüğü tahmin edilmektedir; yani toplumda karşılaşılabilen bir sağlık sorunudur.

Genellikle 20-50 yaş arası yetişkinlerde görülür. Bazı romatizmal hastalıkları (örneğin ankilozan spondilit, Behçet hastalığı, sedef hastalığı), bağırsak iltihabı hastalıkları veya geçirilmiş bazı enfeksiyonları olan kişilerde daha sık ortaya çıkar. Çocuklarda da görülebilir; özellikle eklem iltihabı (juvenil idiyopatik artrit) tanısı olan çocuklarda göz hekimi tarafından düzenli kontrol önerilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Gözde zonklayan veya sızlayan ağrı, bazen kaş bölgesine yayılan ağrı
• Gözün beyaz kısmında, özellikle göz bebeğinin çevresinde belirgin kızarıklık
• Işığa karşı aşırı hassasiyet (fotofobi) — ışıkta gözü açmakta zorlanma
• Bulanık veya puslu görme
• Gözde sulanma ve batma hissi
• Göz bebeğinin normalden küçük görünmesi
• Bazen gözde uçuşan noktalar veya gölgeler görme

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda belirtiler çok hafif olabilir veya hiç fark edilmeyebilir; bu yüzden düzenli göz kontrolü önemlidir.
• Eklem iltihabı olan çocuklarda gözde kızarıklık ve ağrı olmadan sessiz seyir görülebilir.
• Çocuk gözünü ovuşturuyor, ışıkta gözünü kısıyor veya okulda tahtayı görmekte zorlanıyorsa göz hekimine başvurulmalıdır.
• Küçük çocuklar ağrıyı tarif edemediği için huzursuzluk ve gözü kapama isteği tek işaret olabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta zonaya (suçiçeği virüsünün yeniden aktifleşmesi) bağlı göz tutulumu daha sık görülebilir.
• Görme değişiklikleri katarakt gibi başka göz sorunlarıyla karıştırılabileceği için dikkatli değerlendirme gerekir.
• Bağışıklığı zayıflatan durumlar veya kullanılan bazı ilaçlar iltihap riskini artırabilir.
• Belirtiler daha silik seyredebilir; bu nedenle gözde yeni bir kızarıklık ve rahatsızlık hafife alınmamalıdır.

Nedenler

Ana nedenler

• Çoğu olguda belirli bir sebep bulunamaz; buna 'idiyopatik' denir.
• Bağışıklık sisteminin kendi dokularına saldırmasıyla seyreden romatizmal hastalıklar (örneğin ankilozan spondilit, Behçet hastalığı, sedef hastalığı, iltihaplı bağırsak hastalıkları, sarkoidoz)
• Enfeksiyonlar: uçuk ve zona virüsleri, toksoplazma, bazı bakteri ve parazitler
• Göz yaralanmaları veya göz ameliyatı sonrası gelişen iltihap
• Nadiren bazı ilaçların yol açtığı reaksiyonlar

Risk faktörleri

• Ailede veya kişide romatizmal ya da otoimmün (bağışıklık sisteminin kendi dokusuna saldırdığı) hastalık bulunması
• HLA-B27 adlı genetik yapının taşınması — bu, bazı romatizmal hastalıklarla ilişkili bir gen belirtecidir
• Geçirilmiş uçuk veya zona enfeksiyonu
• Göze alınmış darbe veya geçirilmiş göz ameliyatı
• Sigara kullanımı ve stresli yaşam koşulları gibi genel sağlık etkenleri

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Gözde ağrı, kızarıklık ve ışığa hassasiyet birlikte varsa aynı gün bir göz hekimine veya acil servise başvurun.
• Görmede herhangi bir azalma veya bulanıklık fark ettiyseniz beklemeyin.
• Gözünüzde şiddetli ağrıyla birlikte bulantı, kusma ya da ışık çevresinde halkalar görüyorsanız vakit kaybetmeden 112'yi arayın.
• Göze kimyasal madde kaçtıysa veya yaralanma olduysa hemen 112'yi arayın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• İritis tanısı aldıysanız ve belirtileriniz tekrar ediyorsa, kontrol randevunuzu geciktirmeyin.
• Romatizmal bir hastalığınız varsa göz kontrolünüzü düzenli yaptırın.
• Eklem iltihabı tanısı olan bir çocuğunuz varsa göz hekimi kontrolünü aksatmayın.
• Göz damlalarınızı kullanırken yeni bir rahatsızlık fark ederseniz hekiminize danışın.

Tanı

İritis tanısı genellikle bir göz hekiminin muayenesiyle konur. Hekim, gözü özel bir büyüteçli cihazla (yarık lamba) inceleyerek gözün ön kısmındaki iltihabı doğrudan görebilir. Bu muayene sırasında göz bebeğini büyüten damlalar kullanılabilir; bu damlalar birkaç saat boyunca bulanık görmeye yol açabilir, bu yüzden muayeneden sonra araç kullanmamanız önerilir.

Yapılabilecek testler

• Yarık lamba muayenesi: gözün ön kısmının büyütülerek incelenmesi
• Görme keskinliği ölçümü
• Göz içi basıncının ölçülmesi
• Gerekirse kan testleri (iltihap belirteçleri, bazı genetik ve romatizmal testler)
• Gerekirse akciğer grafisi veya enfeksiyonla ilgili testler
• Gerekli görülürse romatoloji ya da enfeksiyon hastalıkları uzmanına yönlendirme

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle kısa sürer ve ağrılı değildir. Hekiminiz belirtilerinizi, geçmiş sağlık öykünüzü ve kullandığınız ilaçları soracaktır. Bazı durumlarda altta yatan bir sebebi araştırmak için ek tetkikler istenebilir. Bu süreç, tedavinin doğru planlanmasına yardımcı olur. Sonuçlar ve tedavi seçenekleri hakkında aklınıza takılan her şeyi hekiminize sormaktan çekinmeyin.

Tedavi

İritis tedavisinin amacı iltihabı azaltmak, ağrıyı hafifletmek ve gözde kalıcı hasar oluşmasını önlemektir. Tedavi genellikle göz damlalarıyla yapılır ve düzenli göz hekimi kontrolleriyle takip edilir. Tedavinin süresi iltihabın şiddetine ve kişinin yanıtına göre değişir.

Evde kişisel bakım

• Reçete edilen göz damlalarını hekiminizin söylediği şekilde ve sürede kullanın; kendinizi iyi hissettiğinizde erken bırakmayın.
• Gözünüzü ovalamayın; bu durumu kötüleştirebilir.
• Güneş ışığı rahatsız ediyorsa güneş gözlüğü veya geniş kenarlı şapka kullanın.
• Hekiminiz izin verene kadar kontakt lens kullanmayın.
• Göz makyajından ve göz çevresine uygulanan ürünlerden bir süre uzak durun.
• Dinlenin ve gözünüzü yormamaya çalışın; ekran kullanımına ara verin.

Tıbbi tedaviler

Tedavide genellikle iltihabı azaltan göz damlaları kullanılır. Bazı durumlarda göz bebeğini genişleten ve ağrıyı hafifleten damlalar da eklenir; bu damlalar gözün dinlenmesine yardımcı olur. Belirtiler şiddetliyse veya altta yatan bir romatizmal hastalık varsa, hekiminiz ağızdan alınan iltihap giderici tedaviler veya başka uzmanlık alanlarıyla birlikte takip önerebilir. Hangi tedavinin size uygun olduğuna, olası yan etkilerle birlikte hekiminiz karar verir; ilaç adı veya doz önerisi için mutlaka bir sağlık uzmanına danışın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İritis çoğu zaman cerrahi gerektirmez. Ancak tekrarlayan iltihap nedeniyle göz bebeğinde yapışıklık gelişirse, göz tansiyonu (glokom) yükselirse veya katarakt oluşursa, göz hekiminiz gerekli gördüğünde cerrahi bir girişim planlayabilir. Bu durumlar kişiye özel değerlendirilir.

Bu durumla yaşamak

İritis atakları dönem dönem ortaya çıkabilir. Bu nedenle belirtileri tanımak ve erken harekete geçmek günlük yaşamı kolaylaştırır. Damlalarınızı düzenli kullanmak, kontrol randevularına gitmek ve gözünüzü zorlayan durumlardan kaçınmak süreci daha rahat geçirmenize yardımcı olur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Belirtilerinizi kısa notlar hâlinde kaydedin; hangi durumlarda arttığını fark etmek hekiminize yardımcı olur.
• Sigara kullanıyorsanız bırakmayı düşünün; genel sağlığınız ve göz sağlığınız için faydalıdır.
• Uyku düzeninize dikkat edin ve gözlerinizi dinlendirin.
• Ekran başında uzun süre kalıyorsanız düzenli molalar verin.
• Romatizmal bir hastalığınız varsa tedavinizi aksatmayın; kontrol altında tutulması göz sağlığını da destekler.

Diyet ve egzersiz

İritise özel bir diyet yoktur. Dengeli beslenme, bol sebze ve meyve tüketimi ve yeterli su içmek genel sağlığınızı destekler. Düzenli, hafif-orta tempolu yürüyüş gibi aktiviteler genel iyilik hâlinize katkı sağlar. Atak dönemlerinde gözünüz rahatsızsa yoğun egzersizleri erteleyebilir, neyin size uygun olduğunu hekiminize danışabilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Tekrarlayan göz sorunları endişe, yorgunluk ve tedirginlik yaratabilir; bu duygular çok normaldir. Belirtilerinizi ve kaygılarınızı sağlık ekibinizle paylaşmak size iyi gelebilir. Ruhsal olarak zorlandığınızı düşünüyorsanız bir ruh sağlığı uzmanından destek almayı düşünün. Kendinizi kötü hissettiğiniz ve dayanamayacağınızı düşündüğünüz durumlarda en yakın acil sağlık hizmetine başvurun veya 112'yi arayın.

Önleme

İritisi her durumda tamamen önlemek mümkün olmasa da bazı adımlar riski azaltmaya yardımcı olabilir. Altta yatan romatizmal veya enfeksiyöz bir hastalığınız varsa düzenli tedavi ve takip büyük önem taşır. Göz yaralanmalarından korunmak için gerektiğinde koruyucu gözlük kullanmak, göz hijyenine dikkat etmek ve belirtiler ortaya çıktığında erken davranmak faydalıdır.

Aşılar

Zona ve suçiçeği gibi bazı enfeksiyonlar gözde iltihaba yol açabildiği için, hangi aşıların size uygun olduğunu aile hekiminiz veya eczacınızla görüşebilirsiniz. Aşı önerileri yaşınıza ve sağlık durumunuz göre değişir; Sağlık Bakanlığı'nın güncel aşı takvimini takip etmeniz önerilir.

Tarama programları

Eklem iltihabı (juvenil idiyopatik artrit) gibi risk taşıyan hastalıkları olan çocuklarda, belirti olmasa bile düzenli göz muayenesi önerilir. Romatizmal hastalığı olan yetişkinlerin de göz hekimi kontrollerini aksatmaması, olası iltihabın erken yakalanmasına yardımcı olur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Göz bebeğinde yapışıklık gelişmesi (sineşi) — göz bebeğinin hareketinin kısıtlanması
• Göz tansiyonunun yükselmesi (glokom) ve buna bağlı sinir hasarı
• Katarakt oluşumu veya mevcut kataraktın hızlanması
• Gözün sarı nokta bölgesinde ödem ve görme kaybı
• Tekrarlayan ataklar sonucu kalıcı görme azalması

Uzun vadeli görünüm

İritis, erken fark edilip uygun şekilde tedavi edildiğinde çoğu kişide iyi sonuç verir ve görme genellikle korunur. Bazı kişilerde ataklar tekrarlayabilir; bu durumda düzenli göz kontrolü ve altta yatan sebeplerin değerlendirilmesi önem kazanır. Belirtilerinizi ciddiye almanız ve hekiminizle yakın çalışmanız, uzun vadeli görme sağlığınızı korumanın en güvenilir yoludur.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.