Demir Eksikliği: Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Genel Bakış

Demir, vücudunuzun oksijen taşıyan kırmızı kan hücrelerini üretmek için ihtiyaç duyduğu bir mineraldir. Demir eksikliği, vücudunuzda yeterli demir olmadığında ortaya çıkar; bu da 'kansızlık' (anemi) olarak bilinen duruma yol açabilir. Yeterli demir olmadan kanınız ihtiyaç duyduğu oksijeni organlarınıza ve dokularınıza taşıyamaz.

Evet, demir eksikliği oldukça yaygındır. Her yaşta, özellikle de kadınlarda ve çocuklarda sık görülür.

Her yaşta görülebilir. Ancak adet gören kadınlar, hamileler, bebekler, hızlı büyüme çağındaki çocuklar ve demirden fakir beslenenler risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Aşırı yorgunluk ve halsizlik
• Soluk ten
• Nefes darlığı
• Baş dönmesi
• Soğuk el ve ayaklar
• Çarpıntı
• Konsantrasyon güçlüğü

Çocuklarda belirtiler

• İştahsızlık
• Büyümede gecikme
• Huzursuzluk ve huysuzluk
• Sık tekrarlayan enfeksiyonlar

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yorgunluk ve güçsüzlük
• Denge kaybı ve düşme riski
• Bilişsel karışıklık veya hafıza sorunları
• Eforla nefes darlığı

Nedenler

Ana nedenler

• Yetersiz demir alımı (dengesiz beslenme)
• Kan kaybı (yoğun adet kanaması, mide veya bağırsak kanaması)
• Vücudun demiri emememesi (çölyak, Crohn gibi hastalıklar)
• Artan demir ihtiyacı (hamilelik, büyüme çağı)

Risk faktörleri

• Kadın olmak
• Hamilelik ve emzirme
• Vejetaryen veya vegan beslenme
• Sık kan bağışı
• Böbrek yetmezliği nedeniyle diyaliz tedavisi
• Kan sulandırıcı ilaç kullanımı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bayılma veya göğüs ağrısı
• Ciddi nefes darlığı
• Ağızdan kan gelmesi veya dışkıda siyah renk

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• İki haftadan uzun süren yorgunluk
• Soluk görünüm
• Sürekli baş dönmesi
• Odaklanmakta güçlük

Tanı

Doktorunuz belirtilerinizi sorar ve fizik muayene yaptıktan sonra kan testi ister. Kan testi, kırmızı kan hücrelerinizin sayısını ve demir depolarınızı gösterir.

Yapılabilecek testler

• Tam kan sayımı (hemoglobin ve hematokrit)
• Ferritin (vücuttaki demir depoları)
• Serum demir düzeyi
• Gerekirse gaitada gizli kan testi

Randevunuzda neler beklenir

Kan numunesi genellikle kolunuzdaki bir damardan alınır. Testten önce doktorunuz aç kalmanızı isteyebilir. Sonuçlar birkaç gün içinde çıkar; doktorunuz sonuçlara göre tanıyı ve nedenini sizinle paylaşır.

Tedavi

Demir eksikliği tedavisinde amaç, demir depolarını doldurmak ve altta yatan nedeni düzeltmektir. Tedavi kişiye özel planlanır, mutlaka doktor kontrolünde yapılır.

Evde kişisel bakım

• Demir açısından zengin besinler tüketin (kırmızı et, tavuk, balık, mercimek, nohut, ıspanak)
• Demir emilimini artırmak için C vitamini içeren besinlerle (portakal, biber, domates) birlikte tüketin
• Çay ve kahveyi yemeklerden en az 1 saat sonra için
• Doktorunuza danışmadan bitkisel takviye almayın

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, demir eksikliğinin düzeyine ve nedenine göre ağız yoluyla alınan demir tabletleri veya sıvı takviyeleri önerebilir. Tedavi süresi ve dozu kişiye göre belirlenir. Şiddetli veya emilim sorunu olan durumlarda damardan demir tedavisi de uygulanabilir. Bu kararları mutlaka doktorunuz verir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kan kaybına yol açan bir mide-bağırsak sorunu (ülser, tümör gibi) saptanırsa, o sorunu düzeltmek için cerrahi gerekebilir. Bu durum, demir eksikliğinin nedenine bağlıdır.

Bu durumla yaşamak

Demir takviyesini düzenli ve doktorunuzun önerdiği şekilde alın. Tedavi süresince kan değerlerinizi takip ettirin. Arada düzensizlik varsa doktorunuza bildirin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku ve stresten uzak durma
• Demir içeren yemekler planlama
• Alkolü sınırlama (alkol demir emilimini azaltır)

Diyet ve egzersiz

Kırmızı et, karaciğer, balık, yumurta, kuru baklagiller, yeşil yapraklı sebzeler ve kuru meyveler iyi demir kaynaklarıdır. C vitamini ile birlikte tüketmek emilimi artırır. Düzenli yürüyüş ve hafif egzersiz, genel enerji seviyenizi yükseltir. Aşırı yorucu egzersizden kaçının.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik yorgunluk ve halsizlik; mutsuzluk, isteksizlik ve kaygıya neden olabilir. Tedavi ile belirtiler düzeldikçe ruh hali de iyileşir. Bu süreçte kendinize karşı nazik olun.

Önleme

Demir eksikliği, dengeli beslenme ve risk faktörlerini yöneterek büyük ölçüde önlenebilir. Özellikle risk grubundaki kişiler düzenli kontrol yaptırmalıdır.

Aşılar

Demir eksikliğine karşı koruyan bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Risk grubundaki kişilerde (hamileler, bebekler, ergen kızlar) düzenli kan testiyle demir düzeyi taranabilir. Sağlık Bakanlığı'nın hamilelik takibi sırasında kan testi önerisi vardır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Ağır anemiye bağlı kalp yetmezliği
• Hamilelikte düşük doğum ağırlığı veya erken doğum
• Çocuklarda büyüme ve öğrenme geriliği
• Enfeksiyonlara karşı direnç düşüklüğü

Uzun vadeli görünüm

Demir eksikliği doğru tedavi edildiğinde tamamen düzelebilir. Çoğu kişi birkaç hafta içinde kendini daha enerjik hisseder. Tedaviye sadık kalmak ve nedenini ortadan kaldırmak önemlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.