İskemik Optik Nöropati: Göz Sinirinin Kan Akışı Azaldığında

Genel Bakış

İskemik optik nöropati, gözü beyne bağlayan optik sinirin (görme siniri) yeterince kan alamaması sonucu zarar görmesidir. 'İskemik' kan akışının azalması, 'optik' göz siniriyle ilgili olması, 'nöropati' ise sinir hasarı anlamına gelir. Bu durum genellikle tek gözde aniden ya da saatler içinde fark edilen görme kaybına yol açar. Gözün kendisi sağlıklı görünebilir; sorun, görüntüyü beyne taşıyan sinirin beslenmesinde ortaya çıkar.

Göz sinirinden kaynaklanan ani görme kayıplarının en sık nedenlerinden biridir. Özellikle 50 yaşın üzerindeki yetişkinlerde görülür. Damar iltihabına bağlı tür ise daha nadirdir ama daha hızlı müdahale gerektirir.

Genellikle 50 yaş üstü yetişkinleri etkiler. Yüksek tansiyon, şeker hastalığı (diyabet), yüksek kolesterol, sigara kullanımı ve uyku apnesi gibi durumları olan kişilerde daha sık görülür. Göz sinirinin göz içindeki çıkış noktası yapısal olarak dar olan kişilerde de risk daha yüksektir. Çocuklarda çok nadirdir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Bir gözde ani ya da saatler içinde fark edilen görme kaybı
• Görmenin bir bölümünün bulanık, gri ya da örtülü görünmesi (sıklıkla görüş alanının üst ya da alt yarısında)
• Renklerin soluk ya da yıkanmış gibi görünmesi
• Genellikle gözde ağrı olmaması (ağrı varsa başka nedenler de düşünülür)
• Işığa bakınca rahatsızlık ya da parlaklık hissinde azalma
• Etkilenen gözde gözbebeğinin ışığa tepkisinin zayıflaması (muayenede fark edilir)

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda çok nadirdir; görüldüğünde genellikle altta yatan başka bir sağlık sorunu araştırılır.
• Çocuk görme kaybını fark etmeyebilir; gözünü kısma, bir gözü kapatma ya da nesnelere yaklaşma gibi davranışlar ipucu olabilir.
• Bu yaş grubunda belirtiler farklı hastalıklarla karışabildiği için mutlaka bir göz hastalıkları uzmanına başvurulmalıdır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Görme kaybı çoğu zaman sabah uyanınca fark edilir; kişi önceki akşam her şeyin normal olduğunu söyleyebilir.
• İkinci gözde de benzer bir durum gelişme riski olduğu için düzenli takip önemlidir.
• Görme kaybıyla birlikte baş ağrısı, çenede ağrı, şakaklarda hassasiyet veya ateş varsa bu acil bir değerlendirme gerektirir.
• Denge ve düşme riski artabileceği için ev içi düzenlemeler ve yardımcı araçlar faydalı olabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Göz sinirini besleyen küçük damarlarda kan akışının azalması
• Özellikle gece tansiyonun fazla düşmesi sonucu sinirin beslenmesinin bozulması
• Damar iltihabı (dev hücreli arterit adı verilen, genellikle 50 yaş üstünde görülen iltihaplı damar hastalığı)
• Damar sertliği ve damarlarda daralmaya yol açan uzun süreli sağlık sorunları
• Nadiren ağır kan kaybı, çok düşük tansiyon veya bazı ameliyatlar sonrası kan basıncının düşmesi

Risk faktörleri

• 50 yaşın üzerinde olmak
• Yüksek tansiyon
• Şeker hastalığı (diyabet)
• Yüksek kolesterol ve damar sertliği
• Sigara kullanımı
• Uyku apnesi (uykuda soluk durmaları)
• Göz sinirinin göz içindeki çıkış noktasının yapısal olarak dar olması
• Gece tansiyonunun aşırı düşmesi
• Kalp ve damar hastalıkları öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bir gözde ani gelişen görme kaybı varsa vakit kaybetmeden acil servise başvurun; 112'yi arayabilir ya da en yakın acil göz birimine gidebilirsiniz.
• Görme kaybıyla birlikte çene ağrısı, şakak hassasiyeti, baş ağrısı veya ateş varsa aynı gün içinde değerlendirilmeniz gerekir.
• Görmede tekrarlayan geçici kararmalar oluyorsa bunu ertelemeyin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Görüş alanınızda yeni bir eksiklik ya da bulanıklık fark ettiyseniz
• Renkleri eskisi gibi canlı görmüyorsanız
• Yüksek tansiyon, diyabet veya yüksek kolesterol tanınız varsa düzenli göz kontrolü için
• Daha önce bir gözünüzde bu durum geliştiyse diğer gözün takibi için

Tanı

Tanı genellikle bir göz hastalıkları uzmanının muayenesiyle konur. Uzman önce görme keskinliğinizi ve görüş alanınızı değerlendirir, göz dibine bakarak görme sinirinin başını inceler. Görme sinirinin şiş olup olmadığı, gözbebeğinin ışığa verdiği tepki ve renk görme de kontrol edilir. Damar iltihabı olasılığını dışlamak için kan testleri ve bazen damar görüntüleme istenebilir.

Yapılabilecek testler

• Görme keskinliği testi (harf ve şekil okuma)
• Görüş alanı testi (çevresel görmenin haritalanması)
• Göz dibi muayenesi (görme siniri başının incelenmesi)
• Gözbebeği ışık refleksi değerlendirmesi
• Renk görme testi
• Göz sinirinin katmanlarını gösteren görüntüleme (optik koherens tomografi, kısaca göz siniri ve retina katmanlarını gösteren fotoğraf benzeri bir tarama)
• İltihap belirteçlerini ve genel sağlığı değerlendiren kan testleri
• Gerekirse şakak damarlarının ultrasonu veya beyin-göz çevresinin görüntülenmesi

Randevunuzda neler beklenir

Muayenede gözbebeğini büyüten damlalar kullanılabilir; bu durumda birkaç saat boyunca yakın görmede bulanıklık ve ışığa hassasiyet olabilir. Bu yüzden muayeneden sonra araç kullanmamanız önerilir, yanınızda birinin olması iyi olur. Testlerin bir kısmı aynı gün, bir kısmı birkaç gün içinde tamamlanır. Sonuçlar geldiğinde uzman size durumu ve izlenecek yolu açıklar.

Tedavi

Tedavinin amacı, göz sinirine giden kan akışını korumak, altta yatan nedenleri yönetmek ve diğer gözü korumaktır. Hasarlanmış sinir dokusu çoğu zaman tamamen eski haline dönmez; bu nedenle tedavi daha çok mevcut görmeyi korumaya ve riskleri azaltmaya odaklanır. Tedavi planı, durumun türüne ve kişinin genel sağlığına göre bir uzman tarafından belirlenir.

Evde kişisel bakım

• Tansiyonunuzu düzenli ölçün ve doktorunuzun önerdiği aralıkta tutmaya çalışın; özellikle gece aşırı düşmemesi için doktorunuzla konuşun.
• Kan şekeri ve kolesterol değerlerinizi düzenli kontrol ettirin.
• Sigara kullanıyorsanız bırakmak için destek isteyin; bu, damar sağlığı için en etkili adımlardan biridir.
• Uyku apnesi açısından değerlendirilmek üzere doktorunuza danışın; horlama ve gündüz uyuklama varsa bunu mutlaka belirtin.
• Görme değişikliklerini not edin; hangi gözde, ne zaman ve nasıl başladığını yazmak takibi kolaylaştırır.
• Kontrollerinizi aksatmayın; diğer gözün düzenli muayenesi özellikle önemlidir.

Tıbbi tedaviler

Tedavi yaklaşımı durumun türüne göre değişir. Damar iltihabına bağlı türde, iltihabı hızla baskılayan güçlü tedaviler genellikle hastane ortamında ve vakit kaybetmeden başlatılır; bu tedaviler yalnızca bir uzman tarafından düzenlenir ve yakından izlenir. Damar iltihabıyla ilgisi olmayan türde ise kan basıncı, şeker ve kolesterol gibi risklerin yönetilmesi, uyku apnesinin tedavi edilmesi ve damar sağlığını korumaya yönelik önlemler ön plandadır. Hangi tedavinin size uygun olduğu, muayene ve test sonuçlarınıza göre doktorunuz tarafından belirlenir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bu durumda genellikle cerrahi bir tedavi uygulanmaz; göz siniri üzerinde yapılan ameliyatların bu hastalıkta yeri sınırlıdır. Ancak altta yatan farklı bir neden (örneğin damar iltihabı) saptanırsa, ilgili bölümlerin önerebileceği işlemler gündeme gelebilir. Bu karar her zaman uzman değerlendirmesiyle verilir.

Bu durumla yaşamak

Görmenizde kalıcı bir değişiklik varsa günlük hayatı kolaylaştırmak mümkündür. Evde iyi aydınlatma kullanmak, kaygan zeminleri ve takılma riski olan eşyaları azaltmak, merdivenlerde trabzan kullanmak denge ve güvenlik açısından yardımcı olur. Küçük yazılar için büyüteç, telefon ve bilgisayarda yazı boyutunu büyütme gibi çözümler işinizi kolaylaştırabilir. Araç kullanımı konusunda mutlaka doktorunuza danışın; görme alanı değişiklikleri bu konuda belirleyici olabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku ve mümkünse sabit uyku saatleri
• Sigara ve tütün ürünlerinden uzak durmak
• Tansiyon ilaçlarınızı doktorunuzun önerdiği şekilde düzenli kullanmak (ilaç değişikliği için mutlaka doktorunuza danışın)
• Stresi yönetmek için nefes egzersizleri, yürüyüş veya size iyi gelen aktiviteler
• Göz yorgunluğunu azaltmak için ekran molaları vermek
• Ev içinde düşmeyi önleyici düzenlemeler yapmak

Diyet ve egzersiz

Kalp ve damar sağlığını destekleyen bir beslenme düzeni genel olarak faydalıdır: sebze, meyve, tam tahıl, baklagil, zeytinyağı ve balık ağırlıklı bir düzen; aşırı tuz ve işlenmiş gıdalardan uzak durmak. Haftada çoğu gün orta tempoda yürüyüş gibi düzenli hareket kan basıncı ve kan şekeri kontrolüne yardımcı olur. Egzersize başlamadan önce, özellikle kalp ve tansiyon sorunlarınız varsa doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Ani görme kaybı yalnızca görmeyi değil, kişinin kendine güvenini ve günlük alışkanlıklarını da etkiler. Kaygı, üzüntü, öfke ve 'ya diğer gözüm de etkilenirse' korkusu çok yaygındır ve anlaşılabilir bir tepkidir. Bu duyguları bir sağlık uzmanıyla ya da güvendiğiniz biriyle konuşmak işleri hafifletir. Uzun süren üzgünlük, uyku sorunları ya da günlük hayatı sürdürmekte zorlanma varsa profesyonel destek istemekten çekinmeyin. Kendinize zarar verme düşünceleri olursa hemen 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.

Önleme

Bu durumu tamamen önlemek her zaman mümkün değildir, ancak riski azaltmak için yapabilecekleriniz vardır. En önemlisi, kan basıncı, kan şekeri ve kolesterolün kontrol altında tutulması, sigaranın bırakılması ve uyku apnesi gibi durumların tedavi edilmesidir. Bir gözde bu durum geliştiyse, diğer gözü korumak için düzenli göz muayenesi ve risk faktörlerinin dikkatle yönetilmesi önerilir.

Tarama programları

50 yaş üstündeyseniz ve yüksek tansiyon, diyabet ya da yüksek kolesterol gibi durumlarınız varsa düzenli göz muayenesi yaptırmanız faydalıdır. Damar iltihabı olasılığı açısından, yeni başlayan baş ağrısı, çene ağrısı veya şakak hassasiyeti gibi belirtiler ortaya çıkarsa beklemeden bir sağlık kuruluşuna başvurun. Aile hekiminiz hangi tetkiklerin size uygun olduğunu belirlemede yardımcı olabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Görme kaybı kalıcı olabilir; erken değerlendirme önemlidir.
• Diğer gözde de benzer bir durum gelişme riski vardır.
• Damar iltihabına bağlı türde, tedavi gecikirse ikinci gözde görme kaybı ve başka damar sorunları ortaya çıkabilir.
• Görme alanındaki eksikler nedeniyle düşme ve kaza riski artabilir.
• Görme değişikliği kaygı, üzüntü ve sosyal geri çekilmeye yol açabilir.

Uzun vadeli görünüm

Bu durumun seyri kişiden kişiye değişir; bazı kişilerde görme bir miktar toparlanır, bazılarında ise kayıp kalıcı olur. En önemli nokta, vakit kaybetmeden değerlendirilmek ve risk faktörlerini yönetmektir. Doğru takip, tansiyon ve şeker kontrolü, sigarasız bir yaşam ve düzenli göz muayenesi ile diğer gözünüzü korumak için gerçekten yapabilecekleriniz var. Kaygılarınızı paylaşmak ve destek istemek bu sürecin önemli bir parçasıdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.