İzole Diyastolik Hipertansiyon

Genel Bakış

Tansiyon ölçülürken iki sayı görürsünüz. Üstteki sayı büyük tansiyondur (sistolik tansiyon) ve kalbin kasılırken damarlara uyguladığı basıncı gösterir. Alttaki sayı küçük tansiyondur (diyastolik tansiyon) ve kalbin iki atış arasında gevşediği anda damarlarda kalan basıncı gösterir. İzole diyastolik hipertansiyon, büyük tansiyonun normal sınırlarda kalırken küçük tansiyonun yüksek olmasıdır. Genel olarak küçük tansiyonun 90 mmHg ve üzerinde, büyük tansiyonun ise 140 mmHg'nin altında olması bu şekilde adlandırılır; bazı güncel kılavuzlar daha düşük eşikler de kullanır. Yani ortada tek başına yükselmiş bir küçük tansiyon vardır. Bu, 'önemsiz' bir bulgu değildir ama çoğu zaman erken dönemde fark edilen ve iyi yönetilebilen bir durumdur.

Oldukça yaygındır. Yüksek tansiyon tanısı alan yetişkinlerin bir bölümünde yalnızca küçük tansiyon yüksektir. Gençlerde ve orta yaşlılarda daha sık görülür; yaş ilerledikçe damarlar sertleştiği için genellikle tablo tersine döner ve büyük tansiyonun tek başına yüksek olduğu durumlar öne çıkar. Çocuklarda ve ergenlerde de görülebilir.

En sık 18-45 yaş arası yetişkinlerde, özellikle genç erkeklerde görülür. Fazla kilolu veya obez kişilerde, tuzu bol tüketenlerde, hareketsiz bir yaşam sürenlerde, sigara içenlerde, düzenli alkol kullananlarda ve yoğun stres yaşayan kişilerde daha sık rastlanır. Ailesinde yüksek tansiyon öyküsü olanlar da daha yüksek risk altındadır. Çocuklarda çoğunlukla kilo fazlalığıyla birlikte görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çoğu kişide hiçbir belirti yoktur; bu nedenle 'sessiz durum' olarak da anılır.
• Bazı kişilerde hafif baş ağrısı, özellikle ensede veya sabah saatlerinde.
• Baş dönmesi veya sersemlik hissi.
• Çarpıntı ya da kalp atışlarını fark etme.
• Halsizlik, yorgunluk veya isteksizlik.
• Kulak çınlaması.
• Nadiren burun kanaması.
• Belirtilerin varlığı ya da yokluğu tansiyonun yüksekliğini göstermez; bu yüzden düzenli ölçüm önemlidir.

Çocuklarda belirtiler

• Çocukların büyük bölümünde hiçbir yakınma olmaz; genellikle rutin muayene sırasında fark edilir.
• Baş ağrısı, karın ağrısı veya baş dönmesi görülebilir.
• Okulda dikkat dağınıklığı veya çabuk yorulma gibi belirsiz yakınmalar olabilir.
• Çocuklarda doğru ölçüm için doğru manşet boyutu ve sakin bir ortam çok önemlidir; tek ölçümle karar verilmez.
• Kilo fazlalığı olan çocuklarda tansiyon takibi özellikle önerilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İzole diyastolik hipertansiyon yaşlılarda daha seyrek görülür; bu yaş grubunda daha çok büyük tansiyonun yüksekliği öne çıkar.
• Damarların sertleşmesi nedeniyle küçük tansiyon bazen düşebilir; bu durumda baş dönmesi ve düşme riski artabilir.
• Ayağa hızlı kalkınca göz kararması veya sersemlik olabilir (buna ortostatik hipotansiyon denir: ayağa kalkınca tansiyonun geçici olarak düşmesi).
• Bu yaş grubunda kullanılan diğer ilaçlarla etkileşim ve böbrek sağlığı açısından düzenli kontrol önemlidir.

Nedenler

Ana nedenler

• Çoğu kişide tek bir nedene bağlanamaz; birden çok etken bir arada rol oynar.
• Genç kişilerde kalbin daha hızlı atması ve damarlardaki direncin artması (buna hiperkinetik dolaşım denir: kalbin daha hızlı ve güçlü çalışması) küçük tansiyonu yükseltebilir.
• Stres ve gerginlik anında artan sinir sistemi aktivitesi tansiyonu geçici olarak yükseltir.
• Muayene ortamında heyecanlanmaya bağlı yükselme (beyaz önlük etkisi) sık görülür ve gerçek tansiyon yüksekliğinden ayırt edilmelidir.
• Aşırı tuz tüketimi ve hazır, işlenmiş gıdaların fazlalığı.
• Fazla kilo ve özellikle karın bölgesinde yağlanma.
• Düzenli ve fazla miktarda alkol kullanımı.
• Sigara ve tütün ürünleri.
• Uyku apnesi (uykuda soluk durması) gibi uyku sorunları.
• Daha seyrek olarak böbrek hastalıkları, tiroid bozuklukları veya hormon kaynaklı nedenler (bunlara ikincil nedenler denir: başka bir hastalığın tansiyonu yükseltmesi).
• Bazı ilaçlar tansiyonu yükseltebilir; örneğin bazı ağrı kesiciler, soğuk algınlığı ilaçları ve bazı doğum kontrol yöntemleri. Kullandığınız ilaçları doktorunuza ve eczacınıza bildirin.

Risk faktörleri

• Ailede yüksek tansiyon öyküsü olması.
• Fazla kilo veya obezite.
• Hareketsiz yaşam.
• Tuz oranı yüksek beslenme.
• Düzenli alkol kullanımı.
• Sigara içmek veya tütün ürünleri kullanmak.
• Yoğun ve sürekli stres, kaygı.
• Uyku bozuklukları, özellikle uyku apnesi.
• Genç-orta yaş dönemi ve erkek cinsiyet.
• Şeker hastalığı veya yüksek kolesterol gibi eşlik eden durumlar.
• Aşırı kafein tüketimi ve enerji içecekleri.

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Tansiyonunuz 180/120 mmHg veya üzerindeyse ve beraberinde göğüs ağrısı, nefes darlığı, konuşma bozukluğu, güçsüzlük, görme kaybı ya da şiddetli baş ağrısı varsa hemen 112'yi arayın.
• Tansiyonunuz yüksek ölçülüyor ve dinlenmeye rağmen düşmüyorsa aynı gün bir sağlık kuruluşuna başvurun.
• Durmayan burun kanaması, ani görme değişikliği veya yeni başlayan düzensiz kalp atışı varsa beklemeyin.
• Gebeyseniz veya yeni doğum yaptıysanız ve tansiyonunuz yüksekse aynı gün doktorunuza ulaşın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Evde yaptığınız ölçümlerde küçük tansiyon birkaç kez 90 mmHg ve üzerinde çıktıysa.
• Bir sağlık kuruluşunda tansiyonunuz yüksek ölçüldüyse ve bunu doğrulatmak istiyorsanız.
• Ailenizde erken yaşta yüksek tansiyon, kalp hastalığı veya böbrek hastalığı öyküsü varsa.
• Sık baş ağrısı, baş dönmesi veya çarpıntı gibi yakınmalarınız varsa.
• Kilonuz arttıysa, beslenme düzeniniz değiştiyse veya yeni bir ilaca başladıysanız.
• 18 yaşından itibaren, yakınmanız olmasa da tansiyonunuzu düzenli olarak ölçtürmek için aile hekiminize başvurabilirsiniz.

Tanı

Tanı tek bir ölçümle konmaz. Hekiminiz genellikle farklı günlerde, doğru koşullarda yapılmış en az birkaç ölçümü değerlendirir. Ölçüm öncesi birkaç dakika sessizce oturmak, kolun kalp hizasında olması, uygun manşet boyutu ve konuşmamak doğru sonuç için önemlidir. Muayene odasında yüksek çıkan ama evde normal olan tansiyon (beyaz önlük etkisi) ile evde yüksek olup muayenede normal görünen tansiyon (maskeli hipertansiyon) birbirinden ayırt edilmelidir. Bunun için evde tansiyon takibi veya 24 saatlik tansiyon ölçümü istenebilir. Hekiminiz ayrıca genel sağlık durumunuzu, kullandığınız ilaçları ve aile öykünüzü değerlendirir.

Yapılabilecek testler

• Her iki koldan tansiyon ölçümü ve genel muayene.
• Evde tansiyon takibi: sabah ve akşam belirli saatlerde ölçüm ve not tutma.
• 24 saatlik ambulatuvar tansiyon ölçümü (gün boyunca kolunuza takılan bir cihazla yapılan ölçümler).
• Kan tahlilleri: böbrek fonksiyonları, elektrolitler, kan şekeri, kolesterol ve tiroid değerleri.
• İdrar tahlili.
• Elektrokardiyografi (EKG): kalbin elektriksel kaydı.
• Gerekirse kalp ultrasonu (ekokardiyografi) veya böbreklere yönelik görüntüleme.
• Nadir durumlarda altta yatan bir nedeni araştırmak için hormon testleri veya ek görüntüleme yöntemleri.

Randevunuzda neler beklenir

Süreç genellikle birkaç randevuya yayılır; bu normaldir ve acele edilmemesi doğrudur. Hekiminiz önce ölçümlerinizi tekrarlayacak, gerekirse evde ölçüm ya da 24 saatlik takip isteyecek, ardından genel risk değerlendirmesi yapacaktır. Bazı testlerin sonuçları birkaç gün sürebilir. Bu süreçte kendi ölçümlerinizi not etmeniz, kullandığınız tüm ilaç ve takviyeleri yazmanız ve varsa yakınmalarınızı söylemeniz çok yardımcı olur. Unutmayın, bu değerlendirmenin amacı size bir etiket yapıştırmak değil, doğru ve kişiye uygun bir yol çizmektir.

Tedavi

Tedavinin temeli yaşam tarzı değişiklikleridir ve bunlar çoğu kişide küçük tansiyonu belirgin şekilde düşürür. Hekiminiz karar verirken sadece tansiyon sayılarına değil, yaşınıza, diğer sağlık sorunlarınıza, aile öykünüze ve genel kalp-damar riskinize bakar. Genç ve ek hastalığı olmayan kişilerde önce birkaç ay yaşam tarzı değişiklikleri denenmesi sık tercih edilen bir yaklaşımdır. Risk daha yüksekse veya değişikliklere rağmen tansiyon düşmüyorsa ilaç tedavisi gündeme gelebilir. Hangi yolun sizin için uygun olduğuna mutlaka hekiminizle birlikte karar verin.

Evde kişisel bakım

• Tuzu azaltın; günlük tuz alımınızı mümkünse 5 gramın altına indirmeyi hedefleyin. Sofrada tuzluk kaldırmak, salamura ve işlenmiş ürünleri sınırlamak iyi bir başlangıçtır.
• Sebze, meyve, tam tahıl, baklagil ve az yağlı süt ürünlerine ağırlık veren bir beslenme düzenine geçin.
• Kilonuz fazlaysa yüzde 5-10 kadar bir kilo kaybı bile tansiyonda anlamlı düşüş sağlayabilir.
• Haftada en az 150 dakika orta tempolu hareket hedefleyin; tempolu yürüyüş en kolay başlangıçtır.
• Alkol kullanıyorsanız miktarı azaltın veya bırakın.
• Sigara içiyorsanız bırakın; bırakma konusunda aile hekiminizden ve eczacınızdan destek isteyin.
• Günde 7-8 saat kaliteli uyumaya çalışın; horlama ve gündüz uyuklama varsa bunu doktorunuza söyleyin.
• Stresle baş etmek için nefes egzersizleri, düzenli yürüyüş, hobiler veya gevşeme tekniklerini deneyin.
• Kafein ve enerji içeceklerini ölçülü tüketin.
• Evde tansiyonunuzu doğru teknikle, aynı saatlerde ölçün ve not edin.
• Hekiminiz ilaç verdiyse düzenli kullanın; ilacı kendi kararınızla bırakmayın veya dozunu değiştirmeyin.
• Reçetesiz ilaç ve takviye kullanmadan önce eczacınıza veya doktorunuza danışın; bazı ağrı kesiciler ve soğuk algınlığı ilaçları tansiyonu yükseltebilir.

Tıbbi tedaviler

Yaşam tarzı değişiklikleri yeterli olmadığında veya genel risk yüksekse hekiminiz tansiyon düşürücü ilaç tedavisi önerebilir. Hangi ilacın uygun olduğu; yaşınıza, böbrek ve kalp sağlığınıza, eşlik eden hastalıklarınıza ve kullandığınız diğer ilaçlara göre belirlenir. İlaç seçimi, dozu ve takibi tamamen hekiminizin sorumluluğundadır; bu konuda kendi başınıza karar vermeyin. Tedaviye başlandığında etkisini görmek ve gerekirse düzenleme yapmak için birkaç hafta ve birkaç kontrol gerekebilir. İlaç kullanırken yan etki hissettiğinizde ilacı kesmek yerine hekiminize veya eczacınıza danışın. Düzenli kontroller, hem ilacın işe yarayıp yaramadığını hem de güvenli olup olmadığını anlamak için önemlidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi tedavi bu durumda çok nadiren gündeme gelir. Yalnızca tansiyon yüksekliğinin arkasında ameliyatla düzeltilebilir bir neden saptanırsa, örneğin böbrek damarlarında daralma veya böbrek üstü bezinde hormon salgılayan bir kitle varsa, hekiminiz ilgili uzmanlarla birlikte bu seçeneği değerlendirebilir. Bu tür nedenler izole diyastolik hipertansiyonda oldukça seyrektir; çoğu kişide cerrahiye gerek kalmaz.

Bu durumla yaşamak

Yüksek tansiyonla yaşamak, günlük hayatınıza birkaç küçük ama sürekli alışkanlık eklemek demektir. Sabah ve akşam tansiyonunuzu ölçüp not etmek, bu notları kontrole götürmek, tuzu ve işlenmiş gıdaları azaltmak, düzenli yürüyüşe çıkmak ve ilaçlarınızı aksatmamak size kontrol hissi verir. Ölçüm sonuçlarına göre ruh halinizi belirlememeye çalışın; tek bir yüksek değer, o günün tamamını gölgelememeli. Tansiyon zamanla dalgalanabilir ve bu normaldir. Kendinize bir düzen kurduğunuzda bu durum günlük hayatın doğal bir parçası haline gelir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Ölçümlerinizi düzenli aralıklarla kaydedin ve kontrollerinize götürün.
• Haftanın çoğu günü en az 30 dakika yürüyün.
• Tuz içeriği yüksek şarküteri, turşu, hazır çorba ve cips gibi ürünleri sınırlayın.
• Öğün atlamamaya ve düzenli uyumaya özen gösterin.
• Alkol ve tütünden uzak durun.
• Stresinizi azaltacak bir uğraş edinin; müzik, bahçe işi, yürüyüş veya arkadaş sohbeti iyi gelebilir.
• Aile bireylerinizin de tansiyonunu ölçtürmesini teşvik edin; yüksek tansiyon ailelerde sık görülür.
• Seyahate çıkarken ilaçlarınızı ve tansiyon aletinizi yanınıza alın.
• Kendinizi iyi hissettiğinizde bile kontrolleri aksatmayın; bu durum çoğu zaman belirti vermez.

Diyet ve egzersiz

Beslenmede sebze, meyve, tam tahıl, baklagil, kuruyemiş ve az yağlı süt ürünlerine yer açın; kırmızı eti ve işlenmiş et ürünlerini sınırlayın. Tuz yerine limon, sirke, baharat ve taze otlarla lezzet vermeyi deneyin. Dışarıda yerken sosları ayrı isteyin ve tabağınızdaki porsiyonları gözden geçirin. Hareket konusunda en önemli kural sürdürülebilirlik: haftada en az 150 dakika orta tempolu aktivite, örneğin günde 30 dakika hızlı yürüyüş hedefleyin. Buna haftada iki gün hafif direnç egzersizleri eklemek de yararlıdır. Kalp veya eklem sorununuz varsa yeni bir program başlatmadan önce hekiminize danışın; su içmeyi ihmal etmeyin ve ölçülü başlayın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Yüksek tansiyon tanısı almak, özellikle genç yaşta, kaygı yaratabilir. Bazı kişiler her gün defalarca tansiyon ölçer, sonucu sürekli kontrol eder ve bu durum zamanla strese dönüşebilir. Unutmayın, aşırı sık ölçüm kaygıyı artırabilir ve tansiyonu da geçici olarak yükseltebilir. Hekiminizin önerdiği sıklıkta ölçüm yapmak genellikle yeterlidir. Kaygı, uyku sorunları veya sürekli endişe hali yaşıyorsanız bunu mutlaka hekiminizle paylaşın; bu konuda destek almak mümkündür. Kendinizi çok kötü hissettiğinizde veya günlük hayatınız belirgin şekilde etkilendiğinde, bir sağlık kuruluşuna veya ruh sağlığı uzmanına başvurmaktan çekinmeyin. Acil bir durumda 112'yi arayabileceğinizi hatırlatırız.

Önleme

Tamamen önlenemese de büyük ölçüde geciktirilebilir ve hafifletilebilir. Tuzu azaltmak, sağlıklı kiloda kalmak, düzenli hareket etmek, alkolden ve tütünden uzak durmak, uykuya özen göstermek ve stresi yönetmek tansiyonun yükselmesini önlemenin en etkili yollarıdır. Ailede yüksek tansiyon varsa bu alışkanlıklar daha da önemlidir.

Aşılar

İzole diyastolik hipertansiyona özel bir aşı yoktur. Bununla birlikte, genel sağlığınızı korumak için yaşınıza ve sağlık durumunuza uygun aşılar hakkında aile hekiminize danışabilirsiniz.

Tarama programları

18 yaşından itibaren her yetişkinin düzenli olarak tansiyonunu ölçtürmesi önerilir. Aile öyküsü, kilo fazlalığı veya diğer risk etkenleri varsa ölçümlerin daha sık yapılması uygun olur. Türkiye'de aile hekimliği birimlerinde tansiyon ölçümü kolayca yapılabilir; Sağlık Bakanlığı'nın koruyucu sağlık hizmetleri kapsamında rutin kontrollerinizi planlayabilirsiniz. Çocuklarda da büyüme kontrolleri sırasında tansiyon ölçümü ihmal edilmemelidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Uzun yıllar kontrol edilmezse damarlar üzerindeki yük artar ve damar sertliği gelişebilir.
• Kalp kası kalınlaşabilir ve ilerleyen dönemde kalp yetersizliği riski artabilir.
• Kalp krizi ve inme riski yükselir.
• Böbrek işlevleri zamanla bozulabilir.
• Gözde retina tabakasında (gözün ağ tabakası) hasar gelişebilir ve görme etkilenebilir.
• Bacak ve beyin damarlarında daralma riski artar.
• Bu riskler genellikle yıllar içinde ve sessizce gelişir; bu yüzden düzenli takip önemlidir.

Uzun vadeli görünüm

Genel tablo iyimserdir. İzole diyastolik hipertansiyon, özellikle genç kişilerde çoğu zaman hafif seyreder ve yaşam alışkanlıklarındaki değişikliklerle kontrol altına alınabilir. Önemli olan durumu görmezden gelmemek ve düzenli takip etmektir. Tansiyonunuzu kontrol altında tuttuğunuzda, bu durumun günlük hayatınızı kısıtlaması gerekmez. Hekiminizle açık bir iletişim kurmak, sorularınızı sormak ve kontrolleri aksatmamak uzun vadeli sağlığınız için en güçlü adımlardır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.