Eklem Hipermobilite Sendromu

Genel Bakış

Eklem hipermobilite sendromu (EHS), eklemlerin normalden daha geniş bir açıda hareket edebilmesi ve buna eşlik eden ağrı, yorgunluk ya da sık incinme gibi yakınmaların bulunmasıyla tanımlanan bir durumdur. "Hipermobilite" eklemlerin gevşek, yani normalden esnek olması demektir. Esnek eklemler tek başına bir hastalık değildir; pek çok insan hiçbir sorun yaşamadan esnek eklemlerle yaşamını sürdürür. Sendrom sözcüğü, bu esnekliğe eşlik eden yakınmalar olduğunda kullanılır.

Eklemlerde aşırı esneklik toplumda sık görülür. Ancak bunun ağrı, yorgunluk ve sık incinmelerle birleştiği hipermobilite sendromu daha az kişide bulunur. Yine de aile hekimlerine başvuran kişiler arasında azımsanmayacak bir gruptur ve çoğu zaman uzun yıllar fark edilmeden kalabilir.

Her yaştan kişide görülebilir. Çocuklarda ve ergenlerde, özellikle kızlarda daha sık fark edilir. Ailesinde esnek eklemler veya bağ dokusu ile ilgili bir durum bulunan kişilerde, dans, jimnastik, bale gibi esneklik gerektiren sporlarla uğraşanlarda ve kasları görece zayıf olan kişilerde yakınmalar daha belirgin olabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Diz, omuz, kalça, parmak ve çene gibi eklemlerde tekrarlayan ağrı
• Eklemlerden gelen "kıt kıt" sesler, takılma hissi veya kayma duygusu
• Günlük işlerden sonra bile çabuk yorulma, genel bir halsizlik
• Sık sık burkulma, incinme ve küçük yaralanmalar
• Kaslarda gerginlik ve tutukluk hissi
• Vücut farkındalığının azalması; örneğin nerede durduğunu, kolunu ne kadar uzattığını kestirmekte zorlanma
• Uzun süre ayakta kalınca ya da ayağa hızlı kalkınca baş dönmesi
• Kolay morarma ve ciltte belirgin esneklik

Çocuklarda belirtiler

• Büyüme ağrısı gibi görünen, özellikle geceleri artan bacak ağrıları
• Yürümeye ve koşmaya başlamada gecikme, sık düşme, sakarlık
• Spor veya oyun sırasında yaşıtlarına göre çabuk yorulma
• Düz taban, içe basma ya da ayak bileğinde sık burkulma
• Yazı yazarken kalem tutmakta zorlanma, el kaslarında çabuk yorulma
• Otururken bacakları "W" biçiminde yana açarak oturma alışkanlığı
• Karın ağrısı, kabızlık gibi sindirim yakınmalarının eşlik etmesi

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Eklem ağrısının daha sürekli hale gelmesi ve hareketi kısıtlaması
• Denge sorunları ve düşme korkusu
• Eklemlerde erken yaşta aşınma (kireçlenme) bulguları
• Kas gücünün azalmasıyla birlikte günlük işlerde zorlanma
• Uzun süre ayakta kalınca tansiyon düşmesine bağlı baş dönmesi

Nedenler

Ana nedenler

• Bağ dokusundaki yapısal farklılıklar: Eklemleri bir arada tutan bağlar ve eklem kapsülleri, bazı kişilerde doğuştan daha gevşek ve esnektir.
• Kalıtım: Esneklik ve buna bağlı yakınmalar çoğu zaman aile içinde benzer şekilde görülür.
• Kas gücünün görece az olması: Eklemleri çevreleyen kaslar zayıf olduğunda eklemler daha fazla zorlanır ve ağrı artar.
• Bazı bağ dokusu hastalıklarının bir parçası olarak ortaya çıkabilir; bu durumda doktor değerlendirmesi önemlidir.

Risk faktörleri

• Ailede esnek eklemler veya bağ dokusu ile ilgili bir durum bulunması
• Kadın olmak; yakınmalar kadınlarda daha sık fark edilir
• Çocukluk ve ergenlik gibi hızlı büyüme dönemleri
• Dans, jimnastik, bale gibi yoğun esneklik gerektiren sporlar
• Hareketsiz yaşam ve kasları güçlendirmeye yönelik egzersizlerin azlığı
• Eklemleri sürekli zorlayan, aşırı esneten alışkanlıklar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Eklemde ateş, kızarıklık, ısı artışı ve şişlik birlikte varsa
• Bir eklem çıktıysa veya çıktığından şüpheleniyorsanız
• Yeni ortaya çıkan uyuşma, karıncalanma veya kuvvet kaybı varsa
• Düşme sonrası ağrı ve şişlik geçmiyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Aylardır süren, tekrarlayan eklem ağrılarınız varsa
• Egzersiz veya spor sırasında sürekli aynı bölgeden inciniyorsanız
• Günlük işlerde çabuk yoruluyor, dinlenmeyle geçmeyen bir halsizlik yaşıyorsanız
• Çocuğunuz sık düşüyor, sporda yaşıtlarına göre çok çabuk yoruluyor veya bacak ağrıları gece uykusunu bölüyorsa
• Ellerinizde veya dizlerinizde şişlik olmadan süren bir ağrı ve tutukluk fark ettiyseniz

Tanı

Tanı genellikle bir aile hekimi veya fiziksel tıp uzmanının yaptığı muayene ile başlar. Doktorunuz eklemlerinizin ne kadar hareket ettiğini değerlendirir, yakınmalarınızın ne zaman başladığını ve neleri etkilediğini sorar. Bunun için uluslararası alanda kullanılan, dokuz basit hareketten oluşan bir esneklik puanlamasından yararlanılabilir. Önemli olan yalnızca esneklik değil, bu esnekliğin ağrı ve yorgunlukla birlikte seyredip seyretmediğidir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene: eklem hareket açıklığının ve kas gücünün değerlendirilmesi
• Dokuz hareketten oluşan esneklik puanlaması (Beighton skoru olarak bilinir)
• Ağrının başka nedenlerini dışlamak için kan testleri
• Yaralanma veya şişlik varsa görüntüleme incelemeleri
• Gerekirse romatoloji veya fiziksel tıp uzmanına yönlendirme

Randevunuzda neler beklenir

Süreç genellikle birkaç görüşmeden oluşur ve telaş gerektirmez. Çoğu kişiye özel bir test yapılmasına gerek kalmaz; asıl belirleyici olan öykünüz ve muayenedir. Tanı konduğunda bunu bir "etiket" olarak değil, size uygun egzersiz ve yaşam düzeninin planlanmasına yardımcı olacak bir bilgi olarak görmek faydalıdır. Gerekirse fizyoterapiste yönlendirilirsiniz.

Tedavi

Eklem hipermobilite sendromu için tek bir "kesin çözüm" yoktur; ancak yakınmalar büyük ölçüde yönetilebilir. Tedavinin temeli ilaç değil, hareket ve güçlendirmedir: eklemleri çevreleyen kasları güçlendirmek, eklemleri aşırı zorlamamayı öğrenmek ve günlük yaşamı buna göre düzenlemek en etkili yaklaşımdır. Bu süreçte fizyoterapist eşliğinde kişiye özel bir program oluşturmak çok işe yarar.

Evde kişisel bakım

• Kasları güçlendiren, düzenli ve kişiye uygun bir egzersiz programı izleyin; yüzme ve sabit bisiklet gibi eklem dostu aktiviteler iyi bir başlangıçtır.
• Eklemleri sonuna kadar germekten, "çıtlatmaktan" ve zorlamaktan kaçının.
• Ağrı ve yorgunluğu yönetmek için tempoyu ayarlayın: bir işi tek seferde bitirmek yerine molalarla bölün.
• Bilgisayar başında ve telefonda uzun süre aynı pozisyonda kalmayın; saat başı kısa hareket molaları verin.
• Destekleyici ve iyi oturan ayakkabılar seçin; çok düz ve ince tabanlı ayakkabılar diz ve ayak bileğini zorlayabilir.
• Gerektiğinde kısa süreliğine destek bandajı veya atel kullanın; ancak bunu alışkanlık haline getirmeden önce sağlık profesyoneline danışın.
• Uykuyu düzenli tutun; yorgunluk ağrıyı daha belirgin hissettirir.
• Çocuğunuz varsa sık düşmelerini sakınmak yerine oyun ve sporla kaslarını güçlendirmesini destekleyin.

Tıbbi tedaviler

Tedavide ilk ve en önemli adım fizyoterapidir: kas güçlendirme, denge ve duruş çalışmaları ile eklemleri doğru kullanma eğitimi verilir. Bazı kişilerde ergoterapi, yani günlük yaşamda eklemleri koruma yollarının öğretilmesi de yararlı olur. Ağrı yönetimi kişiye göre planlanır ve hekiminizin değerlendirmesiyle yürütülür; bu nedenle ağrı kesici ya da benzeri ürünleri kendi kendinize değil, mutlaka bir hekime danışarak kullanmanız önemlidir. Eşlik eden başka bir bağ dokusu hastalığından şüphelenilirse romatoloji gibi ilgili uzmanlara yönlendirme yapılabilir. Tüm bu basamaklar sizin durumunuza göre kişiselleştirilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat bu durumda nadiren gerekir. Genellikle yalnızca bir eklem sürekli çıkıyorsa, bir bağ ya da kıkırdak yırtığı varsa veya eklemde belirgin hasar geliştiyse ve egzersizle birlikte diğer tedaviler yeterli olmadıysa düşünülür. Ameliyat kararı, fizyoterapi ve diğer seçenekler denendikten sonra ilgili uzmanlarla birlikte verilir; çoğu kişi ameliyata ihtiyaç duymadan yaşamını rahatça sürdürebilir.

Bu durumla yaşamak

Eklem hipermobilite sendromuyla yaşamak, gününüzü biraz planlamayı gerektirir. Ağrı ve yorgunluk dalgalı seyredebilir; iyi günlerde kendinizi fazla zorlayıp kötü günlerde tamamen durmak yerine, her güne dengeli bir tempo yaymak daha sürdürülebilirdir. İş yerinde veya okulda masa, sandalye ve oturuş düzeninizi gözden geçirmek, ağır çanta ve poşetleri tek elde taşımamak, yerden bir şey alırken çömelmeyi tercih etmek gibi küçük değişiklikler zamanla büyük fark yaratır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Haftada birkaç gün kas güçlendirme egzersizi yapın; düzenlilik, yoğunluktan daha önemlidir.
• Yürüyüş, yüzme veya bisiklet gibi düşük etkili dayanıklılık aktivitelerini hayatınıza ekleyin.
• Uzun süre hareketsiz kalmayı bölün; küçük ve sık hareketler eklemleri rahatlatır.
• Sigara içmeyin; sigara bağ dokusunun iyileşme kapasitesini olumsuz etkiler.
• Bol su için ve öğünlerinizi düzenli tutun.
• Ağırlık kaldırırken veya spor yaparken eklemleri son noktaya kadar zorlamaktan kaçının; doğru teknik için gerekiyorsa bir uzmandan destek alın.

Diyet ve egzersiz

Özel bir diyet gerekmez; dengeli ve çeşitli beslenmek, özellikle kemik ve kas sağlığı için yeterli protein, kalsiyum ve D vitamini almak önemlidir. Bu konuda kişisel ihtiyacınızı aile hekiminizle ya da bir diyetisyenle konuşabilirsiniz. Egzersiz ise bu durumda adeta ilaç gibidir: kasları güçlendiren, eklemleri koruyan ve dengeyi geliştiren düzenli hareket, ağrıyı azaltmanın en güvenilir yoludur. Pilates ve yoga gibi çalışmalar yararlı olabilir; ancak esneklik sınırını zorlamadan, kontrollü ve nefesle uyumlu yapılmalıdır. Yeni bir programa başlamadan önce fizyoterapiste danışmanız en doğrusudur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Süreğen ağrı ve yorgunluk yalnızca bedeni değil, ruh halini de etkileyebilir. Kaygı, öfke, "kimse beni anlamıyor" hissi ve zaman zaman umutsuzluk yaşamak anlaşılır tepkilerdir ve bunları dile getirmekten çekinmeyin. Bu duygular uzun sürüyorsa ya da günlük yaşamınızı belirgin biçimde etkiliyorsa bir sağlık profesyonelinden destek isteyin; konuşmak ve doğru destek almak çoğu zaman tabloyu belirgin biçimde hafifletir. Kendinize zarar verme düşünceleri gibi çok zor bir noktadaysanız, lütfen yalnız kalmayın ve hemen 112'yi arayın ya da en yakın acil sağlık hizmetine başvurun.

Önleme

Eklemlerdeki doğuştan gelen esneklik yapısı önlenemez; çünkü bu, bağ dokusunun yapısıyla ilgilidir. Ancak sendromun getirdiği ağrı, sık incinme ve hareket kısıtlılığı büyük ölçüde önlenebilir: düzenli kas güçlendirme, eklemleri aşırı zorlamamayı öğrenmek ve erken dönemde fizyoterapi desteği almak bu riski belirgin biçimde azaltır. Çocuklarda erken fark edilip doğru yönlendirilmesi, ileride yaşanabilecek sorunların önüne geçer.

Tarama programları

Bu durum için toplum genelinde uygulanan rutin bir tarama testi yoktur. Ancak ailenizde bağ dokusu ile ilgili bir hastalık ya da belirgin eklem esnekliği öyküsü varsa, bunu aile hekiminizle konuşmanız ve gerekli görülürse değerlendirilmek üzere yönlendirilmeniz uygun olur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Ağrının kronikleşmesi ve günlük yaşamı giderek daha fazla kısıtlaması
• Sık tekrarlayan burkulma, incinme ve eklem çıkmaları
• Eklemlerde erken aşınma (kireçlenme) gelişimi
• Kas gücünün azalması ve hareketsizliğe bağlı genel form kaybı
• İleri yaşlarda denge sorunları ve düşme riskinde artış
• Yorgunluk ve ağrı nedeniyle okul, iş ve sosyal yaşamda aksama
• Uzun süren yakınmalara eşlik edebilecek kaygı ve moral bozukluğu

Uzun vadeli görünüm

Görünüm genellikle iyidir. Eklem hipermobilite sendromu ilerleyici ve hayatı tehdit eden bir durum değildir; çoğu kişi doğru egzersiz, doğru kullanım alışkanlıkları ve gerektiğinde profesyonel destekle yakınmalarını kontrol altına alır ve dolu dolu bir yaşam sürdürür. Yolculuk inişli çıkışlı olabilir; iyi günler kadar zor günler de bu tablonun parçasıdır. Kendinize karşı sabırlı olun, küçük ve düzenli adımların zamanla büyük fark yarattığını unutmayın.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.