Eklemler ve Eklem Sağlığı: Hasta Rehberi

Genel Bakış

Eklem, vücudumuzda iki kemiğin birleştiği yerdir. Eklemler sayesinde yürür, oturur, uzanır ve günlük işlerimizi yaparız. Sağlıklı eklemler, kemiklerin uçlarındaki kıkırdak ve eklem sıvısı sayesinde rahatça hareket etmenizi sağlar.

Eklem ağrısı ve eklem hastalıkları oldukça yaygındır. Dünyada milyonlarca insan hayatının bir döneminde eklem sorunu yaşar. Özellikle 50 yaş sonrasında sıklığı artar.

Eklem sorunları her yaştan insanı etkileyebilir. Ancak yaşlılar, kadınlar, aşırı kilolu kişiler, ekleminde ağır iş yükü olanlar ve spor yaralanması geçirenler daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Eklem ağrısı (öne çıkan belirti)
• Eklemde şişlik
• Eklemde sertlik / tutukluk, özellikle sabahları
• Hareketle artan ağrı
• Eklem çevresinde kızarıklık ve sıcaklık artışı
• Eklem hareketlerinin kısıtlanması

Çocuklarda belirtiler

• Büyüme ağrıları (özellikle bacaklarda ve akşamları)
• Yürümede aksama veya topallama
• Eklemlerde şişlik ve kızarıklık
• Ateşle birlikte eklem ağrısı
• Halsizlik ve iştahsızlık

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Sabahları yarım saatten uzun süren tutukluk
• Eklem ağrısı ve hareket kısıtlılığı
• Merdiven çıkmada veya yürümede zorlanma
• Düşme korkusu ve denge sorunları
• Eklemlerde sürtünme sesi (krepitasyon)

Nedenler

Ana nedenler

• Eklem kıkırdağının aşınması (osteoartrit - kireçlenme)
• İltihaplı eklem hastalıkları (örneğin romatoid artrit)
• Eklem enfeksiyonları (septik artrit)
• Eklem yaralanmaları (burkulma, menisküs yırtığı, çıkık)
• Metabolik hastalıklar (örneğin ürik asit birikimi - gut)
• Otoimmün hastalıklar (bağışıklık sisteminin ekleme saldırması)

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Kadın cinsiyet (bazı eklem hastalıkları için)
• Ailede eklem hastalığı öyküsü
• Aşırı kilolu olmak
• Tekrarlayan hareketler veya ağır kaldırma
• Önceki eklem yaralanmaları
• Sigara kullanımı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ateşle birlikte eklemde şişlik ve kızarıklık
• Gece uyandıran veya hareket etmeyi engelleyen ağrı
• Bir kaza veya düşme sonrası eklemde şekil bozukluğu
• Eklem sisi veya keskin ağrı nedeniyle günlük işleri yapamama

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 3 haftadan uzun süren eklem ağrısı
• Sabahları 30 dakikadan uzun tutukluk
• Eklemde şişlik ve kızarıklık
• Eklemde hareket kısıtlılığı
• Doktorunuzun önerdiği takip muayeneleri

Tanı

Doktorunuz önce size genel sağlığınız ve eklem şikayetlerinizle ilgili sorular sorar, ardından eklemlerinizi muayene eder. Muayenede şişlik, hassasiyet, hareket genişliği ve stabilize kontrol eder.

Yapılabilecek testler

• Röntgen (eklem aralığındaki daralma ve kemik hasarlarını gösterir)
• Manyetik rezonans (MR) - yumuşak doku ve kıkırdak yaralanmalarını detaylı gösterir
• Ultrason - eklem sıvısı ve yüzeyel iltihaplanmayı değerlendirir
• Kan testleri - iltihap belirteçleri ve otoimmün hastalık markerları
• Eklem sıvısı analizi - enfeksiyon veya gut gibi nedenleri ayırt etmek için

Randevunuzda neler beklenir

Tanı koymak için doktorunuzun birkaç kez görüşme yapması ve bazı tetkikleri incelemesi gerekebilir. Tüm testler aynı anda yapılmaz; doktorunuz size adımları izah edecektir.

Tedavi

Eklem tedavisinin amacı ağrıyı azaltmak, eklem hareketini korumak ve altta yatan hastalığı kontrol altına almaktır. Tedavinin planı, eklem sorununun türüne, şiddetine ve genel sağlık durumunuza göre doktorunuz tarafından belirlenir.

Evde kişisel bakım

• Eklem ağrısı varsa birkaç gün dinlenin ve ağrıyan eklemi zorlamayın
• İlk 48-72 saatte ağrılı bölgeye ince bir bez üzerinden buz uygulayın (20 dakika, birkaç saatte bir)
• Eklem çevresine elastik bandajla hafif bası uygulayın (ancak çok sıkı olmamalı)
• Şişliği azaltmak için eklemi kalp seviyesinin üzerinde tutun
• Kilonuzu sağlıklı aralıkta tutun; fazla kilo eklemlere binen yükü artırır
• Düzenli, düşük etkili egzersizler (yürüyüş, yüzme, bisiklet) yapın

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz; ağrıyı kontrol etmek için ağrı kesiciler, iltihabı azaltan ilaçlar, eklem içi kortikosteroid enjeksiyonları veya romatizmal hastalıklarda hastalığın ilerlemesini yavaşlatan ilaçlar (hastalık modifiye edici antiromatizmal ilaçlar gibi) önerebilir. Hangi ilacın sizin için uygun olduğuna doktorunuz karar verir. Tedavinin yanında fizik tedavi ve egzersiz programı da eklem fonksiyonlarını destekler. Reçetesiz satılan ilaçları bile kullanmadan önce doktorunuza veya eczacınıza danışın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Eklem tedavilerine rağmen ağrı devam ediyor veya eklem ciddi hasar gördüyse, eklem koruyucu ameliyatlar (artroskopi), eklem düzeltme ameliyatları veya tam eklem değişimi (protez) gibi cerrahi seçenekler değerlendirilebilir. Cerrahi yalnızca doktorunuzun önerisi ve detaylı değerlendirme sonrasında planlanır.

Bu durumla yaşamak

Eklem hastalıklarıyla yaşarken günlük işleri kolaylaştıracak küçük değişiklikler yapabilirsiniz: aktiviteler arası dinlenin, yüksek sandalyeler kullanın, ağır kaldırmaktan kaçının, ev işlerini parçalara bölün ve baston veya tutacak gibi yardımcı araçlar kullanmaktan çekinmeyin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Dengeli ve yeterli beslenme
• Düzenli fiziksel aktivite
• Sigara ve alkolden uzak durma
• Sağlıklı kiloyu koruma
• Stres yönetimi teknikleri
• Düzenli uyku ve dinlenme

Diyet ve egzersiz

Kalsiyum ve D vitamini açısından zengin besinler (süt ürünleri, yeşil yapraklı sebzeler, yağlı balıklar) kemik ve eklem sağlığını destekler. Bol su içmek eklem sıvısı üretimini korur. Egzersiz olarak yürüyüş, yüzme, sabit bisiklet ve hafif germe hareketleri eklemleri zorlamadan güçlendirir. Akut ağrı döneminde egzersiz yapmayın, ancak uygun dönemde de hareketsiz kalmayın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik eklem ağrısı sizi yalnız hissettirebilir, uykuyu ve ruh halini etkileyebilir. Üzüntü, öfke ve endişe normaldir. Ağrınızla başa çıkmak için kendinize zaman tanıyın, sevdiklerinizle konuşun ve gerekiyorsa bir ruh sağlığı uzmanından destek alın.

Önleme

Eklem sorunlarının bir kısmı önlenebilir. Düzenli egzersiz, kilo kontrolü, doğru vücut mekaniği, yaralanmalardan korunma ve eklem dostu beslenme, eklem sağlığını korumada en etkili adımlardır. Ancak bazı eklem hastalıkları (örneğin genetik temelli iltihaplı hastalıklar) tamamen önlenemez; bu durumda erken tanı ve tedavi önemlidir.

Aşılar

Bazı enfeksiyonlar (örneğin grip ve zatürre) eklem ağrısı yapabilir veya mevcut eklem hastalığını alevlendirebilir. Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği aşı takvimine uymak, özellikle kronik eklem hastalığı olanlar için enfeksiyonlardan korunmada yardımcıdır.

Tarama programları

Eklem hastalıkları için ulusal düzeyde düzenli bir tarama testi bulunmamaktadır. Ancak eklem hastalığı riski yüksek olan kişiler (örneğin ailede romatoid artrit öyküsü olanlar) düzenli doktor kontrolüne gitmelidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Eklem kıkırdağında kalıcı harabiyet
• Hareket kısıtlılığı ve tutukluk
• Eklem deformitesi ve şekil bozukluğu
• Kas güçsüzlüğü ve dayanıklılığın azalması
• Düşme ve kırık riskinde artış
• İş ve sosyal yaşamda kısıtlanma

Uzun vadeli görünüm

Eklem hastalıklarının çoğu tamamen iyileşmese de, erken tanı ve düzenli tedaviyle ağrı kontrol altına alınabilir, eklem hasarı yavaşlatılabilir ve aktif bir yaşam sürdürülebilir. Günümüzdeki tedavi seçenekleri ve eklem dostu yaşam alışkanlıkları ile pek çok kişi bağımsızlığını ve yaşam kalitesini koruyabilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.