Böbrek Hastalığı

Genel Bakış

Böbrek hastalığı, böbreklerin vücuttaki atıkları ve fazla sıvıyı yeterince süzemediği, görevlerini tam olarak yapamadığı bir sağlık sorunudur. Sağlıklı böbrekler kanı temizler, tuz ve mineralleri dengeler, tansiyonu ayarlar ve kemik sağlığını destekler. Hastalık yavaş gelişebilir veya aniden ortaya çıkabilir.

Evet, böbrek hastalığı oldukça yaygındır. Dünyada her 10 yetişkinden yaklaşık 1'inde bir tür böbrek hastalığı olduğu tahmin edilmektedir. Diyabet (şeker hastalığı) ve yüksek tansiyon en sık görülen nedenler arasındadır.

Böbrek hastalığı her yaşta görülebilir. Ancak ileri yaştaki kişilerde, diyabet veya yüksek tansiyonu olanlarda, ailesinde böbrek hastalığı bulunanlarda ve kalp-damar hastalığı olanlarda daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yorgunluk ve hâlsizlik
• Ellerde, ayaklarda veya göz kapaklarında şişlik
• Nefes darlığı
• İştahsızlık ve bulantı
• Gece sık idrara kalkma
• İdrarda köpüklenme veya kan
• Kas krampları ve kaşıntı

Çocuklarda belirtiler

• İştahsızlık ve yeterince büyüyememe
• Huzursuzluk ve sık ağlama
• İdrarda kan veya köpük
• Yüzde ve bacaklarda şişlik
• Sık idrar yolu enfeksiyonu

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yorgunluk ve güçsüzlük
• Zihin karışıklığı veya dalgınlık
• İştahsızlık ve kilo kaybı
• Denge sorunları
• İdrara çıkma sıklığında değişiklik

Nedenler

Ana nedenler

• Diyabet (şeker hastalığı)
• Yüksek tansiyon (hipertansiyon)
• Tekrarlayan böbrek enfeksiyonları
• Böbrek taşları ve idrar yolu tıkanıklığı
• Böbreklerde iltihaplanma (glomerülonefrit)
• Uzun süre ve aşırı ağrı kesici kullanımı
• Genetik veya ailesel böbrek hastalıkları

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Ailede böbrek hastalığı öyküsü
• Diyabet veya yüksek tansiyon tanısı almak
• Obezite
• Sigara kullanmak
• Kalp ve damar hastalığı
• Romatizmal veya bağışıklık sistemiyle ilgili hastalıklar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• İdrarınızda kan varsa veya idrar yapamıyorsanız
• Şiddetli ağrı veya nefes darlığı yaşıyorsanız
• Yüksek ateşle birlikte şiddetli bulantı-kusmanız varsa
• Bu durumlarda vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurun; acilse 112'yi arayın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Diyabet veya tansiyon hâlihazırda kontrollerinizdeyse yılda en az bir kez böbrek fonksiyonlarınızı değerlendirin.
• Sık idrar yolu enfeksiyonu geçiriyor veya gece sık idrara kalkıyorsanız doktorunuzla görüşün.
• Ailenizde böbrek hastalığı varsa düzenli doktor kontrolünü ihmal etmeyin.

Tanı

Doktorunuz sağlık geçmişinizi dinler, fizik muayene yapar ve böbreklerin ne kadar iyi çalıştığını görmek için kan ve idrar testleri ister. Gerekirse ultrasonografi ile böbreklerin görüntüsüne bakılır.

Yapılabilecek testler

• Kan testi: kreatinin ve GFR (böbreklerin süzme hızı) değerlerine bakılır.
• İdrar testi: protein, kan ve enfeksiyon belirtileri aranır.
• Ultrasonografi: böbreklerin boyutu, yapısı ve taşlar değerlendirilir.
• Böbrek biyopsisi: bazı durumlarda böbrekten küçük bir parça alınarak mikroskopta incelenir.

Randevunuzda neler beklenir

Testlerin çoğu ağrısızdır ve sonuçlar birkaç gün içinde çıkar. Doktorunuz sonuçları sizinle paylaşacak, hastalığın evresini ve size uygun tedavi planını anlatacaktır.

Tedavi

Böbrek hastalığının tedavisi altta yatan nedene ve böbrek hasarının derecesine bağlıdır. Amaç böbrek fonksiyonunu korumak, belirtileri kontrol altına almak ve hastalığın ilerlemesini yavaşlatmaktır.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği ilaçları düzenli kullanın.
• Tuzu azaltın ve işlenmiş hazır gıdalardan uzak durun.
• Doktorunuz aksini söylemedikçe yeterince su içmeye özen gösterin.
• Sigara ve alkol kullanmayın.
• Düzenli olarak, örneğin haftanın çoğu günü yürüyüş yapın.
• Ağrı kesici gibi ilaçları doktorunuza danışmadan kullanmayın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz hastalığın nedenine göre tansiyon, şeker veya kolesterolü kontrol eden ilaçlar önerebilir. Ödem veya kaşıntı gibi belirtileri azaltmak için de bazı ilaçlar kullanılabilir. İleri evre böbrek yetmezliğinde ise diyaliz (böbreğin makineyle temizlenmesi) veya böbrek nakli söz konusu olabilir. Hangi tedavinin size uygun olduğunu doktorunuz belirleyecektir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İleri evre böbrek yetmezliğinde böbrek nakli cerrahisi en etkili tedavi seçeneklerinden biridir. Nakil için kişinin genel sağlık durumu değerlendirilir ve uygun bir böbrek bulunması durumunda operasyon planlanır.

Bu durumla yaşamak

Böbrek hastalığıyla yaşarken doktor kontrolünü düzenli sürdürmek, ilaçları zamanında almak, kan basıncını ve kan şekerini takip etmek, önerilen beslenme planına uymak günlük yaşamın önemli bir parçasıdır. Kendi kendinize ağrı kesici kullanmaktan kaçının ve vücudunuzdaki su dengesini gözlemleyin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Kan basıncınızı evde düzenli ölçün ve not edin.
• Diyabetiniz varsa kan şekeri takviminizi uygulayın.
• İdrar rengi ve miktarındaki değişimleri gözlemleyin.
• Doktorunuzun önerdiği diyet listesine sadık kalın.
• Stresi azaltmak için nefes egzersizleri veya yürüyüş gibi aktiviteler deneyin.

Diyet ve egzersiz

Böbrek hastalığında beslenme kişiye özeldir; tuz, potasyum ve fosfor gibi minerallerin sınırlandırılması gerekebilir. Bu nedenle bir diyetisyenle birlikte plan yapmanız en doğrusudur. Düzenli egzersiz kan basıncını dengelemeye, kiloyu kontrol etmeye ve genel sağlığı güçlendirmeye yardımcı olur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak kaygı, üzüntü ve umutsuzluk hissi oluşturabilir. Bu duygular normaldir. Aileniz, arkadaşlarınız veya bir ruh sağlığı uzmanıyla konuşmak faydalıdır. Eğer kendinize zarar verme düşüncesi gibi acil bir durum yaşarsanız lütfen hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Önleme

Böbrek hastalıkları her zaman önlenemese de çoğu risk faktörü kontrol altına alınabilir. Dengeli beslenmek, yeterli su içmek, sigara içmemek, düzenli egzersiz yapmak ve diyabet ile tansiyon gibi hastalıkları tedavi ettirmek böbrekleri korur.

Aşılar

Grip ve zatürre aşıları böbrek hastalarında önerilebilir. Sizin için uygun aşıları doktorunuza danışarak öğrenebilirsiniz.

Tarama programları

Diyabeti, yüksek tansiyonu veya ailesinde böbrek hastalığı olanların düzenli olarak kan ve idrar testleriyle böbrek fonksiyonları kontrol edilmelidir. Türkiye'de aile hekimliğine başvurarak bu kontrolleri yaptırabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Böbrek yetmezliği (böbrek fonksiyonlarının büyük ölçüde kaybı)
• Kansızlık (anemi)
• Kemik hastalıkları ve kemik erimesi
• Kalp ve damar hastalıkları
• Tansiyonun daha da kötüleşmesi
• Vücutta sıvı birikmesi ve kalp yetmezliği

Uzun vadeli görünüm

Erken tanı ve düzenli tedaviyle böbrek hastalığının ilerlemesi önemli ölçüde yavaşlatılabilir. Birçok insan bu sayede uzun yıllar kaliteli ve aktif bir yaşam sürer. İleri evrede bile diyaliz ve nakil gibi hayat kurtarıcı tedaviler mevcuttur.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.