Yaşlılıkta Böbrek Sağlığı: Böbreklerinizi Korumanın Yolları

Genel Bakış

Böbrekler, vücudun doğal filtreleridir. Kanı süzerek atık maddeleri ve fazla suyu idrar olarak dışarı atarlar; ayrıca tansiyonun düzenlenmesine yardımcı olurlar. Yaşlandıkça böbrekler de zamanla yavaşlar. Bu yavaşlama herkeste aynı hızda olmaz ve çoğu zaman günlük yaşamı etkilemez. Ancak bazı kişilerde bu yavaşlama, böbrek fonksiyonlarının 3 ay veya daha uzun süre azalması anlamına gelen kronik böbrek hastalığına dönüşebilir.

Evet, oldukça yaygındır. 65 yaş üstü kişilerin yaklaşık 4'te 1'inde böbrek fonksiyonları bir miktar azalmıştır. Ancak bu azalma her zaman aktif bir hastalık olduğu anlamına gelmez.

Özellikle şeker hastalığı (diyabet) veya yüksek tansiyonu olanlar, kalp-damar hastalığı bulunanlar, aşırı kilolu kişiler ve böbrek hastalığı öyküsü bulunan ailelerin bireyleri risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yorgunluk ve halsizlik
• İştahsızlık
• Uyku sorunları
• Bacak ve ayak bileklerinde şişlik
• İdrara çıkma alışkanlığında değişiklik (gece sık idrar, az idrar, köpüklü idrar)
• Ciltte kaşıntı

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Zihinsel bulanıklık veya kafa karışıklığı
• Bacak ve ayak bileklerinde şişlik
• Nefes darlığı
• İdrar miktarında azalma
• Yorgunluk ve halsizlik

Nedenler

Ana nedenler

• Şeker hastalığı (diyabet)
• Yüksek tansiyon
• Kalp-damar hastalıkları
• Büyümüş prostat gibi idrar yolu tıkanıklıkları
• Bazı ağrı kesiciler ve antibiyotikler
• Böbrek iltihabı

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Ailede böbrek hastalığı öyküsü
• Obezite
• Sigara içmek
• Çok tuzlu beslenme
• İlaçları bilinçsiz kullanma

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• İdrarınızda kan görürseniz
• Ayak bilekleriniz ve bacaklarınız belirgin şekilde şiştiyse
• Günlük işlerinizi yapamayacak kadar yorgunsanız
• Zihinsel bulanıklık yaşıyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yılda en az bir kez böbrek fonksiyon testi yaptırın
• Şeker ve tansiyon gibi kronik hastalıklarınız varsa düzenli kontrollerinizi ihmal etmeyin
• Doktorunuzun önerdiği aralıklarla kan ve idrar testi yaptırın

Tanı

Doktorunuz önce tıbbi geçmişinizi dinler, tansiyonunuzu ölçer ve kan ile idrar testleri ister. Böbreklerin süzme gücü kanda kreatinin ölçülerek hesaplanır; elde edilen değer, böbreğin yaşınıza ve genel durumunuza göre yeterli olup olmadığını belirlemede yardımcı olur.

Yapılabilecek testler

• Kan kreatinin testi
• İdrar tahlili (protein, kan)
• Ultrason (görüntüleme)
• Kan basıncı ölçümü

Randevunuzda neler beklenir

Testler genellikle ağrısızdır; kan alımı ve idrar örneği verilir. Sonuçlar birkaç gün içinde çıkar. Doktorunuz sonuçları sizinle paylaşır ve gerekirse sizi bir böbrek uzmanına (nefroloji) yönlendirir.

Tedavi

Böbrek hastalığının tam bir tedavisi olmasa da ilerlemesi yavaşlatılabilir. Tedavinin amacı; böbrekleri korumak, kan basıncını ve kan şekerini kontrol altında tutmak ve olası komplikasyonları önlemektir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği ilaçları düzenli kullanın
• Günde 1,5-2 litre su için (doktorunuz aksini söylemedikçe)
• Tuzu azaltın, işlenmiş gıdalardan kaçının
• Sigara ve alkolden uzak durun
• Ağrı kesicileri yalnızca doktorunuzun önerdiği şekilde kullanın

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz tansiyon, kan şekeri ve kolesterolü düzenlemeye yardımcı ilaçlar önerebilir. İleri evredeki böbrek yetmezliğinde diyaliz veya böbrek nakli gündeme gelebilir. Tedavi kişiye özeldir; bu nedenle doktorunuzla birlikte en uygun planı belirlemeniz önemlidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İleri evre böbrek yetmezliğinde diyaliz seçeneği yanı sıra böbrek nakli düşünülebilir. Nakil kararı, ayrıntılı değerlendirmeler sonrasında uygun adaylarda planlanır.

Bu durumla yaşamak

Böbrek sağlığıyla yaşamak; ilaçlarınızı düzenli almak, tuza dikkat etmek, yeterli sıvı içmek ve kontrollerinizi aksatmamak demektir. Kendinizi iyi hissettiğiniz günlerde bile düzenli yaşam alışkanlıklarınızı sürdürmeniz önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku düzeni oluşturun
• Stresten uzak durmaya çalışın
• Sosyal ilişkilerinizi koruyun
• Doktorunuzun önerdiği egzersizleri yapın

Diyet ve egzersiz

Sebze, meyve ve tam tahıllı gıdalara öncelik verin; işlenmiş ve çok tuzlu gıdalardan kaçının. Böbrek doktorunuz (nefrolog) böbrek durumunuza göre potasyum ve protein konusunda özel tavsiyeler verebilir. Haftanın çoğu günü 30 dakikalık yürüyüş gibi hafif egzersizler fayda sağlar.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak kaygı, üzüntü veya çaresizlik hissi yaratabilir. Böyle anlarda aile üyelerinizden veya bir ruh sağlığı uzmanından destek isteyin. Kendinize ya da başkalarına zarar verme düşünceleri yaşıyorsanız bu bir acil durumdur ve hemen 112'yi aramalısınız.

Önleme

Böbrek hastalığının birçok türü önlenebilir veya ilerlemesi yavaşlatılabilir. Sağlıklı beslenme, düzenli hareket, tansiyon ve kan şekeri kontrolü en önemli adımlardır.

Aşılar

Grip ve zatürre gibi enfeksiyonlar böbrekleri ek stres altına sokabilir. Doktorunuza önerilen aşıları sorun.

Tarama programları

Diyabet veya tansiyon hastalığınız varsa yılda bir kez böbrek fonksiyon testi yaptırmanız önerilir. Risk altındaysanız düzenli kontroller erken tanı için önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Böbrek yetmezliğine ilerleyebilir
• Kalp hastalığı riski artar
• Kemik hastalıkları görülebilir
• Vücutta sıvı birikimine bağlı ödem ve nefes darlığı oluşabilir
• Anemi (kansızlık) gelişebilir

Uzun vadeli görünüm

Zamanında tanı ve düzenli tedavi ile böbrek hastalığının ilerlemesi yavaşlatılabilir. Birçok yaşlı yetişkin, uzun yıllar boyunca aktif ve kaliteli bir yaşam sürdürebilir. Önemli olan düzenli takip ve doktor önerilerine uymaktır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.