Tek Böbrekli Olmak

Genel Bakış

Tek böbrekli olmak, doğuştan tek böbrekle doğmak veya bir böbreğin ameliyatla alınması sonucu vücutta sadece bir böbrek bulunması durumudur. Tek böbrek genellikle sağlıklıysa normal yaşamı destekleyecek kadar işlev görebilir.

Her 2.000 kişiden yaklaşık 1'inde tek böbrek bulunur. Bu oldukça yaygın bir durumdur.

Doğuştan olabileceği gibi, her yaşta böbrek alınmasına neden olan hastalıklar veya yaralanmalar sonucu da ortaya çıkabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Genellikle belirti yoktur; tek böbrek çoğu zaman sorunsuz çalışır.
• Bazı kişilerde yüksek tansiyon görülebilir.
• İdrarda protein kaçağı (idrar testinde saptanır) olabilir.

Çocuklarda belirtiler

• Doğum öncesi ultrason sırasında fark edilebilir.
• Çocuklarda genellikle hiçbir belirti olmaz, ancak büyüme ve gelişme takip edilmelidir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşla birlikte böbrek fonksiyonu doğal olarak azalabileceğinden, tansiyon ve böbrek değerleri daha sık kontrol edilmelidir.
• İdrar yolu enfeksiyonlarına karşı dikkatli olunmalıdır.

Nedenler

Ana nedenler

• Doğuştan tek böbrek (böbrek agenezisi)
• Böbreklerden birinin doğuştan işlevsiz olması (böbrek displazisi)
• Böbrek tümörü, böbrek taşı, enfeksiyon veya travma nedeniyle böbreğin cerrahi olarak alınması (nefrektomi)

Risk faktörleri

• Ailede böbrek hastalığı öyküsü
• Bazı doğumsal sendromlar
• Böbrek kanseri, şiddetli böbrek taşı veya ciddi böbrek hasarı geçmişi

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda acil durum belirtileri varsa hemen 112'yi arayın.
• İdrar miktarında belirgin azalma
• Açıklanamayan yüksek tansiyon

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Düzenli yıllık kontroller
• Böbrek fonksiyon testleri (kan testi, idrar tahlili)
• Kan basıncı ölçümü

Tanı

Tek böbrek genellikle doğum öncesi ultrason veya karın bölgesinin herhangi bir nedenle görüntülenmesi sırasında tesadüfen keşfedilir. Doktorunuz durumu doğrulamak ve böbreğin işlevini değerlendirmek için testler yapar.

Yapılabilecek testler

• Böbrek ultrasonu
• Kan testi (kreatinin, BUN, GFR - böbrek fonksiyonunu ölçer)
• İdrar tahlili
• Kan basıncı ölçümü
• Gerekirse sintigrafi veya tomografi

Randevunuzda neler beklenir

Genellikle ek bir işlem gerekmez. Doktorunuz böbrek fonksiyonlarınızı ve tansiyonunuzu düzenli aralıklarla kontrol edecektir.

Tedavi

Tek böbrek tedavi gerektirmez, ancak sağlıklı kalmak için böbreğin korunması önemlidir. Tedavinin amacı, kalan böbreğin işlevini mümkün olduğunca uzun süre korumaktır.

Evde kişisel bakım

• Bol su için (günde 8-10 bardak, doktorunuz önerdiği miktarda)
• Tuzu azaltın, işlenmiş gıdalardan uzak durun
• Düzenli egzersiz yapın
• İbuprofen gibi ağrı kesicileri ve diğer böbreğe zarar verebilecek ilaçları doktorunuza danışmadan kullanmayın

Tıbbi tedaviler

Eğer altta yatan bir hastalık (örneğin yüksek tansiyon, protein kaçağı) varsa, doktorunuz uygun ilaç tedavileri önerebilir. İlaçlarınızı düzenli kullanmanız ve doktor kontrollerinizi aksatmamanız önemlidir. Antibiyotik gibi herhangi bir ilacı kullanmadan önce mutlaka doktorunuza danışın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Tek böbrekli olmak ameliyat gerektirmez. Ancak böbreğin kendisinde bir sorun (tümör, taş vb.) varsa buna yönelik cerrahi gerekebilir. Bu durumda nefroloji ve üroloji uzmanları birlikte karar verir.

Bu durumla yaşamak

Tek böbrekle normal bir yaşam sürmek mümkündür. Günlük yaşamda farklı bir kısıtlama yoktur. Ancak böbrek sağlığınızı korumak için beslenmenize, su tüketiminize ve ilaç kullanımınıza dikkat etmelisiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sağlıklı ve dengeli beslenme (meyve, sebze, tam tahıllar, sağlıklı yağlar)
• Düzenli fiziksel aktivite
• Sigara ve aşırı alkolden kaçınma
• Stres yönetimi

Diyet ve egzersiz

Böbrek dostu bir diyet: taze sebze ve meyveler, tam tahıllar, yağsız protein kaynakları. Tuz, işlenmiş et, hazır çorba ve cips gibi yüksek sodyumlu gıdalardan kaçının. Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta egzersiz (yürüyüş, bisiklet, yüzme) idealdir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Tek böbrekli olmak genellikle psikolojik bir soruna yol açmaz, ancak bazı kişiler sağlıkları konusunda endişe duyabilir. Bu normaldir. Duygularınızı ailenizle ve doktorunuzla paylaşın. Gerekirse bir psikologdan destek alabilirsiniz.

Önleme

Doğuştan tek böbrek önlenemez. Ancak böbreklerden birinin alınmasını gerektirecek durumların (örneğin böbrek taşı, enfeksiyon) önlenmesi mümkün olabilir. Sağlıklı yaşam alışkanlıkları böbrek sağlığını korumaya yardımcı olur.

Aşılar

Grip ve zatürre aşıları gibi enfeksiyonlardan koruyan aşıları düzenli yaptırmanız önerilir. Aşılar hakkında doktorunüze danışın.

Tarama programları

Tek böbrekli bireylerde düzenli tansiyon ölçümü, kan testi ve idrar tahlili önerilir. Yılda en az bir kez kontrol yaptırmak yeterlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Yüksek tansiyon
• Böbrek fonksiyonlarında azalma (kronik böbrek hastalığına ilerleyebilir)
• İdrarda protein kaybı (proteinüri)
• Böbrek yetmezliği (nadiren)

Uzun vadeli görünüm

Doğru bakım ve düzenli takip ile tek böbrekli bireyler sağlıklı ve uzun bir yaşam sürebilir. Kalan böbrek, kaybedilen böbreğin işini üstlenir ve genellikle yeterli filtrasyonu sağlar. Önemli olan böbreğe zarar verebilecek durumlardan (yüksek tansiyon, ilaçlar, enfeksiyon) kaçınmaktır. Ümit verici olan, çoğu kişinin hiçbir komplikasyon yaşamamasıdır.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• National Kidney Foundation ↗

Yerel kuruluşlar

• Türk Nefroloji Derneği ↗ · Türkiye
• Sağlık Bakanlığı Böbrek Hastalıkları Bilgilendirme ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.