Gebelikte Böbrek Sağlığı

Genel Bakış

Hamilelikte böbrekler daha fazla çalışır ve bu süreç bazı kadınlarda böbrek sorunlarına yol açabilir veya var olan böbrek hastalığının kötüleşmesine sebep olabilir. Bu durum idrar yolu enfeksiyonları, preeklampsi (gebeliğe bağlı yüksek tansiyon) ve böbrek yetmezliği gibi farklı hastalıkları içerebilir.

Gebelikte böbrek sorunları sanılandan daha sık görülür. Özellikle idrar yolu enfeksiyonları sıktır; ciddi böbrek hastalıkları ise daha az yaygındır.

Her gebede görülebilir, ancak daha önce böbrek hastalığı, yüksek tansiyon veya şeker hastalığı olan kadınlarda, ikiz gebeliklerde ve ileri yaş gebeliklerde risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ayak bilekleri ve bacaklarda şişlik
• Yüksek tansiyon (genellikle ölçümde fark edilir)
• İdrarda protein (idrar testinde saptanır)
• İdrar yaparken yanma veya ağrı
• Sık tuvalete gitme ihtiyacı
• Bel veya böğür ağrısı
• Bulanık görme veya baş ağrısı

Çocuklarda belirtiler

• Bu durum doğrudan çocuklarda belirti vermez; ancak anne karnındaki bebeğin gelişimini etkileyebilir. Bebekte hareket azalması fark edilebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaş gebeliklerde yüksek tansiyon ve böbrek sorunları daha sık görülür. Belirtiler genellikle aynıdır, ancak yaşa bağlı tansiyon hastalığı da süreci zorlaştırabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Hamilelikte böbreklere giden kan miktarının artması ve böbreğin daha fazla çalışmak zorunda kalması
• Büyüyen rahmin idrar yollarına bası yapması ve idrar akışını yavaşlatması
• Hormonal değişikliklerin idrar yolu kaslarını gevşetmesi
• Mevcut böbrek hastalığı veya yüksek tansiyonun gebelikle tetiklenmesi
• İdrar yolu enfeksiyonlarının böbreklere ilerlemesi

Risk faktörleri

• Önceden var olan kronik böbrek hastalığı
• Gebelik öncesi yüksek tansiyon (hipertansiyon)
• Şeker hastalığı (diyabet)
• Önceki gebelikte preeklampsi öyküsü
• İleri yaş gebelik (35 yaş ve üzeri)
• İkiz veya çoğul gebelik
• Ailede böbrek hastalığı öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda sayılan acil belirtilerden birini yaşarsanız hemen 112’yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
• Tansiyonunuz evde çok yüksek olduğunda, bekletmeden doktorunuza haber verin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Düzenli doğum öncesi kontrollerinizi ihmal etmeyin.
• İdrar veya kan testlerinde anomali varsa doktorunuzun önerdiği takip aralıklarına uyun.
• Şeker hastalığı veya böbrek hastalığınız varsa gebelik planlamadan önce doktorunuza danışın.

Tanı

Doktorunuz şikayetlerinizi dinler, tansiyonunuzu ölçer ve idrar ile kan testleri ister. Gerekirse böbrek ultrasonu yapılır.

Yapılabilecek testler

• İdrar tahlili (protein, kan, enfeksiyon belirtileri)
• Kan testleri (kreatinin, üre, elektrolitler)
• Gebelikte tansiyon takibi
• Böbrek ultrasonu (böbrek boyutu ve yapısını değerlendiren görüntüleme)
• Gerekirse 24 saatlik idrar toplama

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında tansiyonunuz ölçülür, idrar örneği verirsiniz. Test sonuçlarına göre doktorunuz takip planı oluşturur. Bazı durumlarda hastanede kısa süreli gözlem önerilebilir.

Tedavi

Gebelikte böbrek sorunlarının tedavisi, altta yatan nedene ve sorunun ciddiyetine bağlıdır. Temel hedef, böbrek fonksiyonlarını korumak, tansiyonu güvenli seviyede tutmak ve bebeğin sağlıklı gelişimini sağlamaktır.

Evde kişisel bakım

• Günde yeterli miktarda su içmek
• Doktorunuzun önerdiği şekilde tuz tüketimini azaltmak
• Ayaklarınızı yukarıda tutarak dinlenmek
• Ağır kaldırmaktan ve aşırı yormaktan kaçınmak
• Düzenli hafif yürüyüşler (doktorunuz onaylarsa)
• Tansiyon takibini evde yapmak (doktorunuz önerdiyse)

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz idrar yolu enfeksiyonu için gebelikte güvenli antibiyotikler önerebilir. Yüksek tansiyon için gebelikte kullanılabilen kan basıncı ilaçları kullanılır. Preeklampsi riski varsa, bebeğin akciğerlerinin olgunlaşmasını hızlandırmak için steroid enjeksiyonları ve nöbetleri önlemek için magnezyum tedavisi hastanede uygulanabilir. Hangi ilacın gerektiğine doktorunuz karar verir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çok nadir durumlarda, böbrek taşının idrar yolunu tıkaması gibi durumlarda bir üroloji uzmanı tarafından girişimsel işlemler gerekebilir. Ancak çoğu gebelikte cerrahi gerekmez.

Bu durumla yaşamak

Gebelikte böbrek sorunu yaşayan kadınlar, düzenli doktor kontrolü ve sağlıklı yaşam alışkanlıklarıyla günlük yaşamlarını büyük ölçüde sürdürebilir. Önemli olan dinlenmek ve doktorunuzun önerilerine uymaktır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Doğum öncesi kontrolleri asla atlamayın.
• Doktorunuzun verdiği ilaçları düzenli kullanın.
• Tuz alımını ve işlenmiş gıdaları sınırlayın.
• Günde en az 2-2.5 litre su için (doktorunuz farklı demediyse).
• Yeterince uyuyun ve stresten uzak durmaya çalışın.

Diyet ve egzersiz

Dengeli bir diyet, bol su tüketimi ve doktorun onayı alınmış hafif egzersizler (kısa yürüyüşler) genellikle faydalıdır. Tansiyon yüksekse doktorunuz tuzu azaltmanızı önerebilir. Protein alımı konusunda doktorunuz net bilgi verecektir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Gebelikte böbrek sorunu yaşamak endişe verici olabilir. Bu süreçte üzgün, kaygılı veya stresli hissetmeniz normaldir. Bu duygularınızı doktorunuzla veya yakınlarınızla paylaşmaktan çekinmeyin. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek almak hem sizin hem bebeğiniz için iyi olur. Unutmadan: Türkiye'de bu konuda destek alabileceğiniz sağlık kuruluşları ve hatlar da vardır.

Önleme

Her böbrek sorunu önlenemez, ancak bazı önemlerle risk azaltılabilir. Gebelikten önce mevcut kronik hastalıkları kontrol altına almak, sağlıklı kiloda kalmak, sigara ve alkolden uzak durmak ve düzenli doğum öncesi bakım almak en önemli adımlardır.

Aşılar

Gebelik öncesi veya sırasında doktorunuzun önerdiği aşıları (örneğin grip aşısı) yaptırmanız enfeksiyon riskini azaltabilir. Aşılarla ilgili detayı doktorunuzla konuşun.

Tarama programları

Gebelik boyunca her kontrolde idrar tahlili yapılması, idrar yolu enfeksiyonu ve preeklampsi gibi durumların erken saptanmasını sağlar. Doktorunuz tansiyon ve kilo takibini düzenli olarak yapacaktır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Preeklampsi ve eklampsi (yüksek tansiyonun anne ve bebek için tehlikeli hale gelmesi)
• Erken doğum ve düşük doğum ağırlığı
• Böbrek fonksiyonlarında kalıcı hasar
• Bebeğin gelişim geriliği (büyüme kısıtlılığı)
• Böbrek yetmezliği ve diyaliz ihtiyacı (çok ilerlemiş durumlarda)

Uzun vadeli görünüm

Erken tanı ve uygun takip ile gebelikte böbrek sorunu yaşayan çoğu kadın sağlıklı bir gebelik ve bebek geçirir. Tedavi edilmeyen durumlarda riskler artsa da düzenli doktor kontrolüyle bu riskler büyük ölçüde yönetilebilir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• World Health Organization (WHO) ↗

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye
• Türk Nefroloji Derneği ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.