Böbrek Sorunları ve Mide Bulantısı

Genel Bakış

Böbrekleriniz, vücudunuzdaki atık maddeleri ve fazla sıvıyı süzerek idrar yoluyla dışarı atan iki fasulye şeklinde organdır. Böbrekler düzgün çalışmadığında, kanda atık maddeler birikir. Bu duruma 'üremi' denir ve mide bulantısı, kusma, iştahsızlık gibi belirtilere yol açabilir. Yani mide bulantısı bazen böbrek sorunlarının bir işareti olabilir.

Evet, böbrek hastalığı dünyada ve Türkiye'de oldukça yaygındır. Her 10 kişiden yaklaşık 1'i kronik böbrek hastalığına sahiptir. Mide bulantısı ise böbrek sorunlarının yaygın bir belirtisidir.

Böbrek sorunları herkesi etkileyebilir, ancak diyabet, yüksek tansiyon, kalp hastalığı veya ailesinde böbrek hastalığı öyküsü olan kişilerde daha sık görülür. Ayrıca 60 yaş üstü yetişkinler ve düzenli olarak ağrı kesici (nonsteroid antiinflamatuar ilaçlar) kullananlar da risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Mide bulantısı ve kusma
• İştahsızlık ve kilo kaybı
• Yorgunluk ve halsizlik
• Ayaklarda, bileklerde veya yüzde şişlik (ödem)
• İdrara çıkma sıklığında değişiklik (az veya çok)
• Köpüklü veya kanlı idrar
• Kaşıntı ve cilt kuruluğu
• Uyku sorunları

Çocuklarda belirtiler

• Büyüme geriliği
• Sık sık kusma
• İştahsızlık
• Huzursuzluk ve ağlama
• Beslenme güçlüğü

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Mide bulantısı ve kusma (bazen tek belirti)
• Kafa karışıklığı veya unutkanlık
• Düşme ve denge sorunları
• İdrar kaçırma
• Halsizlik ve iştahsızlık

Nedenler

Ana nedenler

• Kronik böbrek hastalığı: Diyabet ve yüksek tansiyonun uzun süre kontrolsüz kalması böbreklere zarar verir.
• Akut böbrek hasarı: Ani sıvı kaybı, enfeksiyon, ilaç zehirlenmesi veya idrar yolu tıkanıklığı sonucu böbreklerin aniden çalışamaz hale gelmesi.
• Böbrek taşları: Böbreklerde veya idrar yolunda oluşan taşlar ağrı ve bulantıya neden olabilir.
• Böbrek enfeksiyonları (piyelonefrit): İdrar yolu enfeksiyonunun böbreklere yayılması.
• Glomerülonefrit: Böbreklerin süzme birimlerinin iltihaplanması.
• Polikistik böbrek hastalığı: Böbreklerde sıvı dolu keseciklerin oluşması.

Risk faktörleri

• Diyabet (şeker hastalığı)
• Yüksek tansiyon (hipertansiyon)
• Kalp damar hastalıkları
• Ailede böbrek hastalığı öyküsü
• 60 yaş üstü olmak
• Uzun süreli ağrı kesici kullanımı (özellikle ibuprofen, naproksen gibi ilaçlar)
• Sigara içmek
• Obezite
• Tekrarlayan böbrek taşı öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil belirtilerden herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın.
• Mide bulantınız şiddetliyse ve kusuyorsanız, özellikle de idrar yapamıyorsanız.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Diyabet veya yüksek tansiyon gibi bir hastalığınız varsa düzenli olarak böbrek fonksiyon testlerinizi yaptırın.
• Geçmeyen mide bulantısı, iştahsızlık veya halsizlik yaşıyorsanız bir doktora başvurun.
• Yılda bir kez genel sağlık kontrolü sırasında böbreklerinizi de kontrol ettirin.

Tanı

Doktorunuz öncelikle tıbbi öykünüzü dinler, fizik muayene yapar ve bazı testler ister. Böbrek hastalığı genellikle kan ve idrar testleri ile teşhis edilir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: Kreatinin, kan üre azotu (BUN) ve glomerüler filtrasyon hızı (GFR) böbrek fonksiyonlarını gösterir.
• İdrar tahlili: İdrarda protein, kan veya enfeksiyon varlığı incelenir.
• Görüntüleme: Böbrek ultrasonu, bilgisayarlı tomografi (BT) veya manyetik rezonans görüntüleme (MR) ile böbreklerin yapısı değerlendirilir.
• Böbrek biyopsisi: Gerekli durumlarda böbrekten küçük bir doku örneği alınarak mikroskop altında incelenir.

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz size kan ve idrar testleri için bir tüp ve kap verecektir. Ultrason için herhangi bir hazırlık gerekmez. Biyopsi yapılacaksa işlem öncesi aç kalmanız istenebilir. Test sonuçları birkaç gün içinde çıkar. Sonuçlara göre doktorunuz size tanı ve tedavi seçeneklerini anlatacaktır.

Tedavi

Tedavi, böbrek sorununun nedenine ve evresine bağlıdır. Amaç, böbrek hasarını yavaşlatmak veya durdurmak, belirtileri hafifletmek ve komplikasyonları önlemektir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği diyeti uygulayın: genellikle tuz, protein, potasyum ve fosfor kısıtlaması gerekebilir.
• Sıvı alımınızı doktorunuzun belirttiği şekilde ayarlayın; bazı durumlarda sıvı kısıtlaması gerekir.
• Sigara ve alkolden uzak durun.
• Düzenli egzersiz yapın, ancak aşırı yorulmamaya dikkat edin.
• Doktorunuza danışmadan herhangi bir ağrı kesici veya bitkisel ürün kullanmayın.

Tıbbi tedaviler

Böbrek hastalığının nedenine göre tansiyon ilaçları, diyabet ilaçları, idrar söktürücüler veya böbrek fonksiyonlarını destekleyici ilaçlar kullanılabilir. Mide bulantısı için antiemetik (bulantı giderici) ilaçlar reçete edilebilir. İleri evre böbrek yetmezliğinde ise diyaliz (kanın yapay bir makineyle temizlenmesi) veya böbrek nakli gerekebilir. Hangi tedavinin uygun olduğuna doktorunuz karar verir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Böbrek taşları, tıkanıklıklar veya böbrek tümörleri gibi durumlarda cerrahi müdahale gerekebilir. Son dönem böbrek yetmezliğinde böbrek nakli bir cerrahi operasyondur.

Bu durumla yaşamak

Böbrek hastalığıyla yaşamak, günlük alışkanlıklarınızda bazı değişiklikler yapmayı gerektirir. İlaçlarınızı düzenli almak, diyetinize dikkat etmek ve doktor kontrollerinizi aksatmamak önemlidir. Mide bulantısı yaşadığınızda küçük ve sık öğünler yemek, yağlı ve baharatlı yiyeceklerden kaçınmak yardımcı olabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli egzersiz yapın (yürüyüş, yüzme gibi hafif aktiviteler)
• Yeterli uyuyun ve stresten uzak durun
• Doktorunuzun önerdiği ilaçları saatinde alın
• Sigara ve alkol kullanmayın
• Düzenli tansiyon ve kan şekeri takibi yapın

Diyet ve egzersiz

Doktorunuz veya bir diyetisyen tarafından size özel bir beslenme planı hazırlanmalıdır. Genel olarak tuz, potasyum (muz, patates, domates gibi), fosfor (süt ürünleri, kola) ve protein alımını sınırlamanız gerekebilir. Egzersiz olarak haftada en az 150 dakika orta tempolu yürüyüş önerilir, ancak aşırı yorulmamaya dikkat edilmelidir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak kaygı, üzüntü veya depresyona neden olabilir. Bu duygularla başa çıkmak için bir psikolog veya psikiyatristten destek alabilirsiniz. Ayrıca aileniz ve arkadaşlarınızla konuşmak da rahatlatıcı olabilir. Unutmayın, yalnız değilsiniz.

Önleme

Böbrek hastalığını tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da, riskinizi azaltmak için yapabilecekleriniz vardır. Sağlıklı beslenmek, düzenli egzersiz yapmak, ideal kilonuzu korumak, sigara kullanmamak ve kan basıncı ile kan şekerinizi kontrol altında tutmak en önemli adımlardır.

Aşılar

Böbrek hastalarının grip ve zatürre aşılarını yaptırmaları önerilir. Aşı takvimi için doktorunuza danışın.

Tarama programları

Diyabet, hipertansiyon veya ailede böbrek hastalığı öyküsü gibi risk faktörleriniz varsa, yılda en az bir kez böbrek fonksiyon testi yaptırmanız önerilir. Sağlık Bakanlığı, 40 yaş üstü herkese düzenli sağlık kontrolü önermektedir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Son dönem böbrek yetmezliği (diyaliz veya nakil gerektiren)
• Kalp hastalıkları (kalp krizi, kalp yetmezliği)
• Kansızlık (anemi)
• Kemik hastalıkları
• Sinir sistemi sorunları
• Yüksek tansiyonun kötüleşmesi

Uzun vadeli görünüm

Böbrek hastalığı erken teşhis edilip tedavi edilirse, ilerlemesi yavaşlatılabilir ve birçok kişi normal bir yaşam sürebilir. Diyaliz veya böbrek nakli gerektiğinde bile, uygun tedavi ile yaşam kalitesi büyük ölçüde artırılabilir. Umutlu olmak ve tedaviye uyum göstermek çok önemlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.