Böbrek Hastalığında Tedavi Seçenekleri

Genel Bakış

Böbrekler, kanı süzerek atık maddeleri ve fazla suyu vücuttan uzaklaştıran iki fasulye şeklinde organdır. Böbrek hastalığı, böbreklerin bu görevini tam olarak yapamaması durumudur. Tedavi seçenekleri, hastalığın evresine ve nedenine göre değişir; ilaçlardan diyaliz adı verilen yapay böbrek cihazlarına, hatta böbrek nakline kadar uzanır.

Evet, dünya genelinde ve Türkiye'de böbrek hastalığı oldukça yaygındır. Yetişkinlerin yaklaşık 10'da 1'inde bir derece böbrek hastalığı bulunur.

Böbrek hastalığı her yaşta görülebilir, ancak diyabet, yüksek tansiyon, kalp hastalığı olan kişilerde, ailesinde böbrek hastalığı olanlarda ve 60 yaş üstü bireylerde daha sıktır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Sürekli yorgunluk ve halsizlik
• Ellerde, ayaklarda veya göz çevresinde şişlik
• İdrar miktarında ve renginde değişiklikler
• Gece sık idrara çıkma
• İştahsızlık ve bulantı
• Kaşıntı ve kuru cilt

Çocuklarda belirtiler

• Büyüme ve gelişmede gerilik
• Yatak ıslatma veya okulda idrar kaçırma
• İştahsızlık ve kilo alamama
• Huzursuzluk ve uyku sorunları

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Kafa karışıklığı veya sersemlik hissi
• İştahsızlık ve istemsiz kilo kaybı
• Denge ve güç kaybı
• İdrar kaçırma veya idrar yapmada zorluk

Nedenler

Ana nedenler

• Diyabet (şeker hastalığı), böbrek damarlarına zarar verebilir
• Yüksek tansiyon, böbreklerdeki damarları yıpratabilir
• Böbrek iltihabı (glomerülonefrit)
• Polikistik böbrek hastalığı gibi kalıtsal hastalıklar
• İdrar yollarını tıkayan taş, tümör veya büyümüş prostat

Risk faktörleri

• Diyabet ve hipertansiyon hastası olmak
• Ailede böbrek hastalığı öyküsü
• 60 yaş ve üzeri olmak
• Sigara ve aşırı alkol kullanımı
• Uzun süreli ağrı kesici kullanımı
• Obezite ve yüksek kolesterol

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• İdrarda kan görürseniz
• İdrar yaparken yanma veya zorlanma yaşarsanız
• Bacaklarda veya yüzde ani şişlik fark ederseniz
• Böbrek bölgesinde şiddetli ağrı hissederseniz

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Diyabet, tansiyon veya kalp hastalığınız varsa yılda bir böbrek kontrolü yaptırın
• Ailenizde böbrek hastalığı varsa doktorunuza danışın
• Mevsim geçişlerinde veya reçetesiz ağrı kesici kullanmanız gerektiğinde doktorunuza sorun

Tanı

Böbrek hastalığı genellikle kan ve idrar testleriyle belirlenir. Doktorunuz hastalığın nedenini ve evresini anlamak için bazı incelemeler isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Kan testi: Kreatinin değeri ve GFH (glomerüler filtrasyon hızı) ile böbrek fonksiyonu ölçülür
• İdrar testi: İdrarda protein veya kan varlığına bakılır
• Ultrason ve BT: Böbreklerin yapısı, büyüklüğü ve taş/tümör açısından incelenir
• Böbrek biyopsisi: Ufak bir parça alınarak mikroskop altında değerlendirilir

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz önce detaylı öykünüzü alır ve fizik muayene yapar. Testler genellikle ağrısızdır; biyopsi ise hafif bir işlemle yapılır ve ardından kısa süre gözetim altında kalabilirsiniz.

Tedavi

Böbrek hastalığının tedavisi, hastalığın evresine ve nedenine göre kişiye özel planlanır. Amaç; hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak, belirtileri hafifletmek ve yaşam kalitesini korumaktır.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği diyet ve sıvı alımına uyun
• Tuzu azaltın ve işlenmiş gıdalardan kaçının
• Düzenli egzersiz yapın, sağlıklı kilonuzu koruyun
• Sigara ve aşırı alkolden uzak durun
• Reçetesiz ilaçları, özellikle ağrı kesicileri doktora danışmadan kullanmayın

Tıbbi tedaviler

İlaçlar, tansiyonu ve kan şekerini dengeleyerek böbrek hasarını yavaşlatmaya çalışır. Anemi (kansızlık) ve kemik sağlığına yönelik tedaviler de uygulanabilir. İleri evre böbrek yetmezliğinde, hastanın kanını süzerek böbrek işlevini kısmen üstlenen diyaliz tedavisi (hemodiyaliz veya periton diyalizi) gerekebilir. Bazı hastalar için böbrek nakli en iyi seçenek olabilir. Hangi tedavinin uygun olduğuna ancak nefroloji uzmanı karar verir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Böbrek nakli için uygun adaylar bir ekip tarafından değerlendirilir. Ayrıca diyalize başlarken damar veya karın boşluğuna erişim sağlamak için küçük cerrahi girişimler yapılabilir; böbrek taşı veya tıkanıklık varsa bu sorunları çözmek için ürolojik ameliyatlar önerilebilir.

Bu durumla yaşamak

Böbrek hastalığıyla yaşarken günlük yaşamınızı düzenlemek, düzenli kontrollere gitmek ve sağlık ekibinizle iş birliği yapmak önemlidir. Diyet ve ilaç düzenine uyum, hastalığın seyrini olumlu yönde etkiler.

Yaşam tarzı ipuçları

• Günlük su ihtiyacınızı doktorunuza danışarak belirleyin
• Kan basıncınızı evde düzenli ölçün
• Stresle başa çıkmak için yürüyüş, nefes egzersizi gibi yöntemler deneyin
• İlaçlarınızı her gün aynı saatte alın
• Yıllık diş muayenesini aksatmayın; enfeksiyonlar böbrekleri etkileyebilir

Diyet ve egzersiz

Doktorunuz veya diyetisyeniniz, böbrek hastalığınıza göre potasyum, fosfor ve protein alımını ayarlamak için size özel bir beslenme planı hazırlayabilir. Düzenli, hafif yoğunluklu egzersiz (tempolu yürüyüş gibi) kas gücünüzü korur ve tansiyonunuzu dengeler.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak kaygı, üzüntü ve belirsizlik hissi yaratabilir. Bu duyguları ailenizle, arkadaşlarınızla veya bir psikologla paylaşmak, duygusal yükünüzü hafifletebilir. Diyaliz veya nakil sürecindeyseniz, destek grupları da size güç verebilir.

Önleme

Böbrek hastalığının bazı türleri önlenebilir. Diyabet ve yüksek tansiyonunuzu kontrol altında tutmak, sağlıklı beslenmek, yeterli su içmek, düzenli egzersiz yapmak ve zararlı ilaçlardan kaçınmak böbreklerinizi korur.

Aşılar

Böbrek hastalığı olan kişiler enfeksiyonlara karşı daha duyarlı olabilir. Grip ve zatürre aşıları ile Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği diğer aşılar, enfeksiyon riskini azaltmaya yardımcı olur. Aşı programı için doktorunuza danışın.

Tarama programları

Diyabet, yüksek tansiyon, kalp hastalığı, obezite veya ailede böbrek hastalığı olan kişilerde yılda en az bir kez böbrek fonksiyon testi yaptırması önerilir. Bu testler, hastalık belirti vermeden erken tanı sağlar.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Böbrek yetmezliği (ürenin kanda birikmesi)
• Kalp-damar hastalıkları ve felç riskinde artış
• Kansızlık (anemi) ve yorgunluk
• Kemik hastalıkları ve kırık riski
• Sıvı yüklenmesine bağlı akciğer ödemi

Uzun vadeli görünüm

Tedavi edilmeyen ileri böbrek hastalığı ciddi komplikasyonlara yol açabilir, ancak günümüzde diyaliz ve böbrek nakli sayesinde birçok insan uzun ve üretken bir yaşam sürmektedir. Erken tanı, düzenli takip ve tedaviye uyum, hastalığın seyrini büyük ölçüde iyileştirir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.