Nefrotik Sendrom: Böbreklerden Protein Kaçağı

Genel Bakış

Nefrotik sendrom, böbreklerin içindeki minik süzgeçlerin (hekimler bunlara 'glomerül' der) zarar görmesiyle ortaya çıkan bir bulgular bütünüdür. Bu süzgeçler normalde kanı temizlerken protein gibi büyük maddeleri vücutta tutar. Hasar olduğunda ise protein idrara kaçar. Sonuçta idrarda çok protein, kanda az protein, vücutta şişlik (ödem) ve kanda yükselmiş kolesterol görülür. Nefrotik sendrom tek başına bir hastalık değil, birçok farklı nedene bağlı olarak ortaya çıkabilen bir tablodur.

Nefrotik sendrom sık görülen bir durum değildir. Çocuklarda ve yetişkinlerde görülebilir, ancak nedenleri yaşa göre değişir.

Çocuklarda genellikle 2-6 yaş arasında ve erkek çocuklarda biraz daha sık görülür. Yetişkinlerde ise şeker hastalığı (diyabet), bağışıklık sistemi hastalıkları veya bazı ilaçların etkisiyle ortaya çıkabilir; ileri yaşlarda görülme sıklığı artar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Şişlik: sabahları göz çevresinde, gün ilerledikçe ayak bilekleri, bacaklar ve karında
• Köpüklü idrar
• Kısa sürede kilo artışı (vücutta sıvı birikmesi nedeniyle)
• İdrar miktarında azalma
• Yorgunluk ve halsizlik
• İştah azalması
• Karında dolgunluk veya rahatsızlık hissi

Çocuklarda belirtiler

• Sabah uyandığında göz kapaklarında belirgin şişlik
• Karın şişliği ve bazen karın ağrısı
• Huzursuzluk, halsizlik, oyuna karşı isteksizlik
• İştah azalması ve kilo kaybı yerine kilo artışı
• Daha az idrar yapma veya bezin daha az ıslanması
• Tekrarlayan kulak, boğaz veya akciğer enfeksiyonları

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Bacaklarda ve ayaklarda belirgin şişlik
• Merdiven çıkarken veya yatarken artan nefes darlığı
• Belirgin yorgunluk ve güçsüzlük
• İdrar miktarında azalma
• Enfeksiyonlara daha kolay yakalanma
• Bacakta ani şişlik, ağrı veya kızarıklık (kan pıhtısı belirtisi olabilir)

Nedenler

Ana nedenler

• Çocuklarda en sık neden, 'minimal değişiklik hastalığı' denen ve bağışıklık sistemiyle ilişkili durumdur; böbrek dokusu mikroskopta neredeyse normal görünür.
• Böbrek süzgeçlerinin iltihaplandığı glomerülonefrit denilen hastalıklar (örneğin FSGS, membranöz nefropati, IgA nefropatisi)
• Uzun süreli şeker hastalığı (diyabet) ve yüksek tansiyonun böbreklerde yaptığı hasar
• Lupus gibi bağışıklık sistemi hastalıkları
• Hepatit B, HIV gibi bazı enfeksiyonlar
• Bazı ağrı kesici ve iltihap giderici ilaçların uzun süreli kontrolsüz kullanımı ve bazı diğer ilaçlar
• Nadir olarak bazı kanserler (özellikle ileri yaşta)

Risk faktörleri

• Şeker hastalığı (diyabet)
• Yüksek tansiyon
• Lupus gibi otoimmün (bağışıklık sisteminin kendi vücuduna saldırdığı) hastalıklar
• Ailede böbrek hastalığı öyküsü
• Uzun süreli bazı ilaç kullanımları
• Hepatit B, HIV gibi enfeksiyonlar
• Obezite ve sigara (böbrek sağlığını olumsuz etkiler)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yüz, göz çevresi veya bacaklarda yeni başlayan şişlik
• İdrarın köpüklü olması
• Kısa sürede hızlı kilo artışı
• İdrar miktarında belirgin azalma
• İdrarda kan görülmesi
• Ateş veya karın ağrısıyla birlikte genel durum bozukluğu

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Şeker hastalığınız veya yüksek tansiyonunuz varsa düzenli böbrek kontrolü yaptırmak
• Ailede böbrek hastalığı varsa değerlendirme için başvurmak
• İdrar testinde protein saptanmışsa takip planını görüşmek
• Şişlik tekrarlıyorsa veya yavaş yavaş artıyorsa
• Soru işaretlerinizi ve tedavi seçeneklerinizi konuşmak

Tanı

Tanı genellikle idrar ve kan testleriyle başlar. Hekim idrarda protein, kanda albümin (kanın ana proteini) ve kolesterol düzeylerine bakar. Ardından nedenini bulmak için ek testler ve gerekirse böbrek görüntülemesi ya da biyopsi istenebilir.

Yapılabilecek testler

• İdrar tahlili (idrarda protein ve kan aranır)
• 24 saatlik idrar toplama veya idrarda protein/kreatinin oranı ölçümü
• Kan testleri: albümin, kolesterol, kreatinin ve böbrek fonksiyonları
• Böbrek ultrasonu (böbreklerin boyutu ve görünümü değerlendirilir)
• Böbrek biyopsisi (gerekirse; nedeni belirlemek için böbrekten çok küçük bir doku örneği alınır)
• Altta yatan nedeni araştıran testler (şeker hastalığı, hepatit, bağışıklık hastalıkları vb.)

Randevunuzda neler beklenir

İdrar ve kan testleri genellikle aynı gün sonuçlanır. Biyopsi gerekirse kısa bir işlemdir; genellikle bölgesel uyuşturma ile yapılır ve sonrasında birkaç saat dinlenmeniz istenir. Sonuçlar birkaç gün ile bir hafta arasında çıkabilir. Bu süreçte endişelenmek çok normaldir; sorularınızı hekiminize ve hemşirenize sormaktan çekinmeyin.

Tedavi

Tedavinin hedefi üç yönlüdür: şişliği azaltmak, idrara protein kaçağını durdurmak veya azaltmak ve altta yatan nedeni tedavi etmek. Ayrıca enfeksiyon ve kan pıhtısı gibi komplikasyonlardan korunmak için önlemler alınır. Tedavi planı kişiye, yaşa ve nedene göre değişir; bu yüzden herkesin tedavisi aynı değildir.

Evde kişisel bakım

• Tuzu azaltın; tuz şişliği artırır. Yemeklere sonradan tuz eklemeyin, hazır ve işlenmiş gıdalardan kaçının.
• Hekiminizin önerdiği sıvı miktarına uyun.
• Her gün aynı saatte, aynı tartıyla kilo takibi yapın ve not edin.
• İdrarınızın rengini ve köpüklü olup olmadığını fark edin.
• Enfeksiyonlardan korunun: elleri sık yıkayın, kalabalık ve hasta kişilerin olduğu ortamlarda dikkatli olun.
• Doktorunuza danışmadan ağrı kesici, bitkisel ürün veya takviye kullanmayın.
• Uzun süre hareketsiz kalmayın; hafif ve düzenli hareket edin.

Tıbbi tedaviler

Tedavi altta yatan nedene göre planlanır. Şişliği azaltmak için vücuttan fazla sıvının atılmasına yardımcı olan ilaçlar ve tuz kısıtlaması kullanılabilir. Bağışıklık sisteminin böbrek süzgeçlerine zarar vermesini engellemek amacıyla bağışıklığı düzenleyen tedaviler uygulanabilir. İdrara protein kaçağını azaltmaya yardımcı olan bazı tansiyon ilaçları ve kolesterol yüksekliği için tedavi de planlanabilir. Kan pıhtısı riski yüksek olan kişilerde koruyucu önlemler alınır. Hangi tedavinin size uygun olduğuna hekiminiz karar verir; ilaçları asla kendi başınıza başlatmayın veya bırakmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Nefrotik sendromun kendisi için ameliyat genellikle gerekmez. Ancak nedeni bulmak amacıyla böbrek biyopsisi gibi küçük bir girişim yapılabilir; bu bir ameliyat değildir ve genellikle kısa sürer. Nadiren, altta yatan farklı bir sorun varsa cerrahi değerlendirme gerekebilir.

Bu durumla yaşamak

Günlük yaşamda en çok dikkat edilecek konular şişliğin takibi, tuz ve sıvı dengesi ve enfeksiyonlardan korunmadır. Sabah göz çevresindeki, akşam ayak bileklerindeki şişliği fark etmek işe yarar. Okul veya iş yaşamı çoğu kişide devam eder; yorgunluk olduğunda kısa dinlenme araları vermek yardımcı olur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Tuzu azaltılmış, taze ve evde hazırlanmış yemekleri tercih edin.
• Sigara içmeyin; içiyorsanız bırakmak için destek isteyin.
• Alkolü sınırlayın.
• Düzenli uyuyun ve stresi yönetmeye çalışın.
• Kontrollerinizi ve testlerinizi aksatmayın.
• Grip gibi enfeksiyonlar arttığı dönemlerde kalabalık ortamlarda daha dikkatli olun.

Diyet ve egzersiz

Tuzu azaltmak şişliği kontrol etmenin en etkili yollarından biridir; turşu, salamura, hazır çorbalar, işlenmiş etler ve fast food tuz açısından zengindir. Protein miktarı kişiye göre ayarlanır; çok az ya da çok protein önerilmez, bu nedenle bir diyetisyenle görüşmek faydalıdır. Yürüyüş gibi hafif ve düzenli aktiviteler genellikle iyidir; ağır egzersizler ve aşırı terleme gerektiren sporlar için önce hekiminize danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uzun süren bir sağlık sorunuyla uğraşmak yorucu olabilir; kaygı, üzüntü ve 'neden ben' hissi çok yaygındır. Bu duyguları yaşamak zayıflık değildir. Kendinizi bunalmış hissettiğinizde bir sağlık uzmanından destek istemek önemlidir. Türkiye'de acil bir ruhsal kriz durumunda 112'yi arayabilir veya en yakın acil sağlık kuruluşuna başvurabilirsiniz. Çocuklarda okul, oyun ve arkadaşlıkların sürmesi iyileşmeye yardımcı olur; duygularını konuşmaya teşvik edin.

Önleme

Nefrotik sendromun her türü önlenemez; bazı nedenleri sizin kontrolünüz dışındadır. Yine de şeker hastalığı ve yüksek tansiyonun kontrol altında tutulması böbrek sağlığını korumanın en önemli adımlarıdır. Ağrı kesici ve iltihap giderici ilaçları uzun süre kontrolsüz kullanmaktan kaçının.

Aşılar

Enfeksiyonlar nefrotik sendromu tetikleyebilir veya alevlendirebilir. Hekiminiz yaşınıza ve sağlık durumunuza göre hangi aşıların uygun olduğunu söyleyecektir; özellikle bağışıklık sistemini etkileyen tedavi alıyorsanız aşıların zamanlaması önemlidir. Aşı kararlarını mutlaka sağlık ekibinizle birlikte alın.

Tarama programları

Şeker hastalığı, yüksek tansiyon veya ailede böbrek hastalığı varsa düzenli idrar ve kan testleri yaptırmanız önerilir. Sağlık Bakanlığı'nın aile hekimliği sistemi üzerinden yapılan kontroller bu takip için uygun bir başlangıçtır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Enfeksiyonlar; özellikle karın zarı iltihabı (peritonit) ve akciğer enfeksiyonları
• Kan pıhtısı: bacak toplardamarlarında tıkanıklık veya akciğere pıhtı atması
• Kolesterol yüksekliği ve buna bağlı kalp-damar riski
• Beslenme yetersizliği ve çocuklarda büyüme geriliği
• Ani böbrek hasarı
• Zamanla kronik böbrek hastalığı gelişmesi

Uzun vadeli görünüm

Çoğu kişi, özellikle çocuklar, tedaviye iyi yanıt verir ve normale yakın bir yaşam sürdürebilir. Bazı kişilerde hastalık tekrarlayabilir veya uzun süreli takip gerekebilir. Düzenli kontroller, tedaviye uyum ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları sonucu iyileştirir. Umutsuzluğa kapılmayın; sağlık ekibinizle birlikte plan yapmak en güçlü adımınızdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.