Kifoz (Kamburluk)

Genel Bakış

Kifoz, omurganın sırt bölgesinde, özellikle göğüs kısmında normalden fazla öne doğru eğrilmesiyle kendini gösteren bir durumdur. Halk arasında kamburluk olarak da bilinir. Aslında her omurgada hafif bir eğrilik vardır; kifozdan söz edilmesi için bu eğriliğin belirgin hale gelmesi gerekir. Kifoz tek başına bir hastalık değil, bir bulgu olabilir: bazen yalnızca duruş alışkanlıklarından, bazen omurga kemiklerindeki ya da eklemlerindeki değişikliklerden kaynaklanır.

Evet. Özellikle hafif ve duruş kaynaklı eğrilikler oldukça yaygındır; ergenlik döneminde sırt eğriliği fark edilen genç sayısı azımsanmayacak kadar fazladır. İleri yaşta ise kemik erimesine (osteoporoz) bağlı gelişen kifoz sık görülür.

Her yaştan insanı etkileyebilir. En sık iki grup öne çıkar: büyüme çağındaki ergenler ve ileri yaşta kemik erimesi olan kişiler. Doğuştan omurga şekil farklılıkları olan bebeklerde de görülebilir. Cinsiyet ayrımı belirgin değildir, ancak ileri yaşta kemik erimesi kadınlarda daha sık olduğu için bu grupta daha fazla rastlanır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Sırtın üst kısmında yuvarlaklaşma, omuzların öne düşmesi
• Boyun ve sırt ağrısı; özellikle uzun süre ayakta kalınca veya oturunca artan ağrı
• Sırt ve omuz kaslarında gerginlik, çabuk yorulma
• Başın gövdeye göre öne doğru çıkması
• Ayakta dimdik durmakta zorlanma, sırtı düzeltme ihtiyacı hissetme
• Kıyafetlerin sırtta farklı oturması, yakaların boşlukta kalması

Çocuklarda belirtiler

• Sırtın üst kısmında belirgin yuvarlaklık; çocuk öne eğildiğinde daha net görülür
• Omuzların veya kürek kemiklerinin birbirine göre farklı yükseklikte görünmesi
• Çoğu zaman ağrı olmayabilir; bu yüzden fark edilmesi gecikebilir
• Sırt ağrısı veya oyun ve sporda çabuk yorulma
• Hızlı boy uzama dönemlerinde eğrilikte belirgin artış

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Sırt ağrısı ve sırtın giderek daha fazla öne eğilmesi
• Boy kısalması ve vücut duruşunun değişmesi
• Omurga kırığı sonrası ani eğrilik artışı ve şiddetli ağrı
• Denge sorunları, düşme korkusu ve hareket etmekten kaçınma
• Çok ileri eğriliklerde nefes almakta zorlanma veya çabuk yorulma

Nedenler

Ana nedenler

• Duruş kaynaklı kifoz: alışkanlık haline gelen kambur durma; genellikle esnektir ve düzeltilebilir
• Scheuermann hastalığı: ergenlik döneminde omurga kemiklerinin ön kısmının düzensiz büyümesi
• Doğuştan (konjenital) kifoz: omurga kemiklerinin doğuştan gelen şekil farklılıkları
• Kemik erimesi (osteoporoz) ve buna bağlı omurga kırıkları; ileri yaşta sık görülür
• Omurga eklemlerinde iltihapla seyreden romatizmal hastalıklar
• Disk ve eklemlerde yaşlanmaya bağlı yıpranma (dejenerasyon)
• Nadir olarak enfeksiyon, tümör veya omurga ameliyatı sonrası gelişen değişiklikler

Risk faktörleri

• İleri yaş ve kemik erimesi
• Ailede omurga eğriliği öyküsü
• Büyüme çağında hızlı boy artışı
• Uzun süre eğik pozisyonda oturmayı gerektiren yaşam veya çalışma biçimi
• Hareketsizlik ve sırt-karın kaslarının zayıf olması
• Kemik sağlığını olumsuz etkileyebilen bazı ilaçların uzun süreli kullanımı (hekiminizle değerlendirin)
• Sigara kullanımı; kemik sağlığını ve iyileşmeyi olumsuz etkiler

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bacaklarda kuvvet kaybı, yürümede zorlanma veya idrar-dışkı kontrolünde değişiklik varsa hemen acil sağlık hizmetine başvurun
• Ateşle birlikte şiddetli sırt ağrısı varsa
• Bir düşme veya kaza sonrası sırt ağrısı başladıysa
• Eğrilik günler içinde hızla artıyorsa
• Nefes almakta zorlanma veya göğüste baskı hissi varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Sırtta gözle görülür bir yuvarlaklık veya duruş değişikliği fark ettiyseniz
• Sırt ağrısı birkaç haftadır devam ediyor ve günlük işlerinizi etkiliyorsa
• Boyunuzun kısaldığını veya giderek öne eğildiğinizi fark ettiyseniz
• Çocuğunuzun omuzları eşit görünmüyorsa, sırtı eğik duruyorsa veya okul taramasında eğrilik not edildiyse
• Merdiven çıkarken veya yürürken eskisinden daha çabuk yoruluyorsanız

Tanı

Hekim önce sizi dinler: ağrının ne zaman başladığı, eğriliğin ne zaman fark edildiği, ailede benzer bir durum olup olmadığı ve günlük yaşamınızı nasıl etkilediği sorulur. Ardından fizik muayene yapılır. Öne eğilerek yapılan basit bir değerlendirme, eğriliğin görünürlüğünü ve esnek olup olmadığını anlamaya yardımcı olur. Gerekirse görüntüleme tetkikleri istenir.

Yapılabilecek testler

• Omurga röntgeni: eğriliğin açısını ölçmek ve yapısını görmek için
• Gerekli görülürse manyetik rezonans (MR) veya bilgisayarlı tomografi (BT)
• Kemik yoğunluğu ölçümü; özellikle ileri yaşta kemik erimesini değerlendirmek için
• Kan tetkikleri; iltihap veya başka bir nedeni araştırmak için
• Çok ileri eğriliklerde solunum fonksiyon testi

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle ağrısız ve kısa sürelidir. Röntgen çekilirken belirli bir pozisyonda durmanız istenebilir. Çocuklarda ve gençlerde büyüme döneminde birkaç ayda bir kontrol önerilebilir; bu, eğriliğin seyrini izlemek için yapılır ve gereksiz endişe yaratmamalıdır. Sonuçlar hekiminiz tarafından sizinle birlikte değerlendirilir.

Tedavi

Tedavi; eğriliğin nedenine, büyüklüğüne ve kişinin yaşına göre planlanır. Hafif vakalarda amaç ağrıyı azaltmak, duruşu iyileştirmek ve eğriliğin ilerlemesini önlemektir. Bunun için en sık egzersiz, duruş çalışmaları ve fizik tedavi kullanılır. Altta yatan bir neden varsa (örneğin kemik erimesi) o da ayrıca ele alınır.

Evde kişisel bakım

• Duruşunuzu fark edin: telefon ve bilgisayar başında başınızı öne düşürmemeye çalışın
• Masa, sandalye ve ekran yüksekliğini size uygun hale getirin; ekranı göz hizasına alın
• Uzun süre aynı pozisyonda kalmayın; her 30-40 dakikada bir kısa ara verip hareket edin
• Sırt ve karın kaslarını güçlendiren düzenli egzersizler yapın
• Ağır yükleri dengeli taşıyın, çantayı tek omuzda taşımaktan kaçının
• Sigara kullanmıyorsanız başlamayın; kullanıyorsanız bırakmak için destek isteyin
• Kemik sağlığı için yeterli kalsiyum ve D vitamini alımını hekiminizle konuşun
• Özellikle ileri yaşta düşmeleri önlemek için ev içinde kaymayan zemin ve iyi aydınlatma sağlayın

Tıbbi tedaviler

En sık başvurulan yöntemler fizik tedavi, düzenli egzersiz programları ve duruş eğitimidir. Ağrı şikayetleri için hekiminiz uygun gördüğünde ağrıyı azaltmaya yönelik ilaç tedavileri düzenleyebilir; bu tür ilaçlar yalnızca hekim önerisiyle ve onun belirlediği şekilde kullanılmalıdır. Büyüme çağındaki çocuklarda eğrilik belirli bir düzeyi geçtiyse korse (breys) önerilebilir; korse eğriliği düzeltmekten çok ilerlemesini yavaşlatmayı amaçlar. Kemik erimesi saptanırsa kemik sağlığına yönelik ayrı bir değerlendirme ve tedavi planı yapılır. Hangi yaklaşımın size uygun olduğu, hekiminizle birlikte karar verilecek bir konudur.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat çoğu kişi için gerekli değildir. Yalnızca eğrilik çok ilerlemişse, sinir basısına bağlı belirtiler varsa (bacaklarda kuvvet kaybı, uyuşma gibi), solunumu etkiliyorsa veya korse ve egzersiz gibi yöntemlere rağmen eğrilik hızla artıyorsa düşünülebilir. Böyle bir karar, omurga konusunda uzmanlaşmış hekimlerin ayrıntılı değerlendirmesi sonrasında verilir.

Bu durumla yaşamak

Kifozla yaşarken anahtar nokta hareket etmeyi bırakmamaktır. Kaslarınızı güçlü ve esnek tutmak, ağrıyı azaltmanın ve duruşu korumanın en etkili yollarından biridir. Gün içinde duruşunuzu ara ara kontrol etmek, kısa yürüyüşler ve düzenli esneme molaları eklemek büyük fark yaratabilir. Sırtüstü yatarken ince bir yastık kullanmak, sert olmayan ama destekleyen bir yatak tercih etmek de rahatlatıcı olabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Haftada birkaç gün yürüyüş, yüzme veya bisiklet gibi hafif tempolu aktiviteler yapın
• Sırt, omuz ve karın kaslarını güçlendiren düzenli bir programı sürdürün
• Sigara kullanmayın; kullanıyorsanız bırakmak için destek alın
• Kilonuzu sağlıklı aralıkta tutmaya çalışın; fazla kilo omurgaya ek yük bindirir
• Uzun süreli oturmalarda ara verin, ayakta dururken ağırlığınızı iki bacağa eşit dağıtın
• Yük kaldırırken dizlerinizi bükün, belinizden eğilmeyin

Diyet ve egzersiz

Kemik sağlığı için dengeli beslenmek önemlidir: süt ürünleri, yeşil yapraklı sebzeler, baklagiller ve protein kaynakları günlük beslenmenizde yer alabilir. D vitamini için hekiminizin önerisiyle hareket edin; güneş ışığı da yardımcıdır. Egzersizde amaç zorlamak değil, düzenli olmaktır. Yüzmek ve yürümek omurgaya dost seçeneklerdir; duruş ve core (gövde) kaslarını çalıştıran hareketler ise uzun vadede en çok işe yarayanlardır. Yeni bir egzersiz programına başlamadan önce hekiminize veya bir fizyoterapiste danışmanız en güvenlisidir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Özellikle gençlerde vücut görünümüyle ilgili kaygı, özgüven sorunları ve sosyal ortamlardan çekinme görülebilir. Bu duygular anlaşılabilir ve konuşulmaya değerdir. Ebeveynlerin ve yakınların baskı yapmadan destek olması çok kıymetlidir. Kendinizi sürekli üzgün, umutsuz veya çok kaygılı hissediyorsanız bir sağlık profesyonelinden destek istemekten çekinmeyin. Acil bir kriz durumunda vakit kaybetmeden 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayın veya en yakın acil sağlık hizmetine başvurun.

Önleme

Her tür kifoz tamamen önlenemez; örneğin doğuştan gelen şekil farklılıkları engellenemez. Ancak en sık görülen biçimlerin bir kısmı azaltılabilir: duruş alışkanlıklarına dikkat etmek, düzenli egzersiz yapmak, kasları güçlü tutmak ve kemik sağlığını korumak önemli ölçüde yardımcı olur. İleri yaşta kemik erimesinin erken fark edilip yönetilmesi, omurga kırıklarına bağlı kifoz riskini azaltır.

Aşılar

Kifozun kendisiyle doğrudan ilişkili bir aşı yoktur. Bununla birlikte genel sağlığınızı ve hareketliliğinizi korumak için hekiminizin önerdiği rutin aşıları yaptırmanız faydalıdır; özellikle ileri yaşta geçirilen ağır enfeksiyonlar hareketsizliğe ve güç kaybına yol açabilir.

Tarama programları

Aile hekimliği muayeneleri ve okul dönemindeki sağlık kontrolleri sırasında omurga eğrilikleri fark edilebilir; bu kontrolleri aksatmamak işe yarar. Kemik erimesi riski taşıyan kişilerde kemik yoğunluğu ölçümü hekim değerlendirmesiyle planlanır. Türkiye'de tarama ve koruyucu sağlık hizmetleri hakkında güncel bilgi için aile hekiminize veya Sağlık Bakanlığı'nın ilgili birimlerine danışabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Uzun süreli sırt ve boyun ağrısı, günlük işlerde zorlanma
• Duruşun giderek bozulması ve boy kısalması
• Çok ileri eğriliklerde akciğer kapasitesinin azalması, nefes darlığı
• Sinir basısına bağlı uyuşma, karıncalanma veya kuvvet kaybı (nadir)
• Denge sorunları, düşme riskinde artış, özellikle ileri yaşta
• Vücut görünümüyle ilgili kaygı ve özgüven sorunları

Uzun vadeli görünüm

Kifozu olan kişilerin büyük çoğunluğu normal, aktif ve üretken bir yaşam sürdürür. Hafif eğrilikler çoğu zaman ilerlemez ve ciddi bir soruna yol açmaz. Düzenli egzersiz, doğru duruş alışkanlıkları ve hekim kontrolleri ile süreç çoğunlukla iyi yönetilir. Bir sorun fark ettiğinizde erken harekete geçmek, en büyük avantajınızdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.