Lezbiyen Cinsellik ve Cinsel Sağlık

Genel Bakış

Lezbiyen olmak, kadınlara duygusal ve cinsel çekim duymak anlamına gelen bir cinsel yönelimdir. Bu bir hastalık, bozukluk ya da tedavi edilmesi gereken bir durum değildir. Bu sayfa; kadınlarla cinsel ilişki yaşayan kadınların cinsel sağlığını, ilişkilerini ve genel iyi olma hâlini ele alır. Amaç, bedeninizi tanımanıza, korunma yollarını öğrenmenize ve sağlık hizmetine çekinmeden başvurabilmenize yardımcı olmaktır. Cinsel sağlık yalnızca fiziksel değil; duygusal, ruhsal ve sosyal bir bütündür. Hangi cinsel yönelimde olursanız olun, saygılı ve gizliliğe uygun sağlık hizmeti alma hakkınız vardır.

Cinsel yönelim çeşitliliği toplumun her kesiminde görülür. Oranlar ülkeye ve araştırmaya göre değişse de pek çok kadın hayatının bir döneminde kadınlara çekim duyar. Yani yalnız değilsiniz.

Her yaştan, her gelir ve eğitim düzeyinden, her kültürden kadını ilgilendirir. Biseksüel kadınlar, trans kadınlar, kimliğini henüz keşfeden gençler ve kendini ileri yaşta tanıyan kadınlar da bu gruba dâhildir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Cinsel yönelimin kendisine ait bir belirti yoktur; aşağıdakiler sağlık sorunlarının işareti olabilir.
• Vajinada kaşıntı, yanma, kötü kokulu ya da renkli akıntı
• Cinsel ilişki sırasında ağrı ya da sonrasında lekelenme
• Cinsel organ çevresinde yara, kabarcık, siğil veya ağrılı şişlik
• İdrar yaparken yanma, sık idrara çıkma veya idrarı tutamama
• Ateşle birlikte kasık ve alt karın ağrısı
• Cinsel istekte belirgin değişim, ilişkide sürekli kaygı ya da isteksizlik
• Ruh hâlinde düşüş, utanç, yalnızlık hissi, uyku ve iştah değişiklikleri

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklukta cinsel yönelimle ilgili 'belirti' aranmaz; cinsel kimlik ve çekim çoğu zaman ergenlikte belirginleşir.
• Bir gencin kendini keşfetmesi normal gelişimin bir parçasıdır; bu bir sorun olarak görülmemelidir.
• Yargılamayan bir ortam sunmak en önemli destektir.
• Üzüntü, kaygı, okuldan kaçınma veya kendine zarar verme düşüncesi varsa çocuk ergen ruh sağlığı uzmanına başvurun.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta kendini tanıyan kadınlar, yıllar sonra kendini ifade etme kararı verebilir; bu tamamen kişisel bir süreçtir.
• Menopoz sonrası vajinal kuruluk ve ilişkide ağrı daha sık görülür; kayganlaştırıcı ve hekim desteğiyle çözülebilir.
• Yıllar önce rahim ağzı taraması yaptırmamış olmak sık rastlanır; bugün başlamak için hâlâ zaman vardır.
• Sosyal izolasyon ve yalnızlık hissi bu dönemde artabilir; destek grupları ve aile hekiminizle konuşmak işe yarar.

Nedenler

Ana nedenler

• Cinsel yönelim bir 'neden' aramayı gerektirmez. Bilimsel olarak genetik, hormonal ve çevresel etkenlerin karmaşık etkileşimiyle oluştuğu düşünülür ve bir seçim değildir.
• Bu sayfada ele alınan sağlık sorunlarının başlıca nedenleri enfeksiyonlar, ciltteki küçük çatlaklar, oyuncak ve el paylaşımı, ağız ve diş sağlığı ile bağışıklık durumudur.
• Ruhsal zorlanmanın nedeni genellikle yönelimin kendisi değil; damgalama, aile desteğinin olmaması ve gizlenmek zorunda kalmaktır.
• Bazı yakınmalar (kuruluk, ağrı, istek değişikliği) hormonal dönemler, stres, uyku ve ilişki dinamikleriyle ilişkili olabilir.

Risk faktörleri

• Bariyersiz temas (kondom, lateks eldiven veya dental dam kullanılmaması)
• Cinsel oyuncakların temizlenmeden paylaşılması
• HPV ve hepatit A/B aşılarının yapılmamış olması
• Rahim ağzı (serviks) taramalarının aksaması
• Sigara kullanımı
• Ayrımcılık kaygısıyla sağlık hizmetine gitmemek veya cinsel geçmişi eksik anlatmak
• 'Kadınla kadın ilişkide risk yok' inancı
• Birden fazla partner veya eşzamanlı ilişkilerde korunmasız temas

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ateş, kötü kokulu akıntı ve kasık ağrısının birlikte olması
• Yeni genital yara, kabarcık veya siğil fark etmek
• Cinsel saldırı sonrası ilk 72 saat içinde koruyucu tedavi için başvuru
• Şiddetli idrar yakınmaları veya idrar yapamama
• Kendinize zarar verme düşüncesi (bu durumda 112'yi arayın)

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yılda bir kez cinsel sağlık kontrolü
• Yeni partner sonrası enfeksiyon taraması hakkında görüşme
• Rahim ağzı taraması ve aşı takviminizin gözden geçirilmesi
• İlişkide ağrı, kuruluk veya istek değişikliği yaşadığınızda
• Ruh hâlinizde uzun süren düşüş, kaygı veya yalnızlık hissi olduğunda

Tanı

Cinsel yönelim için herhangi bir test, kan tahlili ya da görüntüleme yoktur ve buna gerek de yoktur. Hekim görüşmesi; cinsel geçmişinizi, korunma yöntemlerinizi ve yakınmalarınızı konuşarak ilerler. Gerek görülürse enfeksiyon taramaları ve rahim ağzı taraması planlanır.

Yapılabilecek testler

• Kan testi: HIV, sifiliz (frengi), hepatit B ve hepatit C
• Yakınmaya göre vajinal, boğaz veya anal sürüntü örnekleri
• İdrar testi
• HPV testi veya Pap smear (rahim ağzı taraması)
• Gerekirse genital muayene; istemezseniz adımları konuşarak birlikte karar verebilirsiniz

Randevunuzda neler beklenir

Görüşme gizlidir. Cinsel yaşamınızı paylaşmak size kalmıştır, ancak doğru bilgi daha iyi bakım sağlar. İsterseniz yanınızda güvendiğiniz birini getirebilirsiniz. Kendinizi rahatsız hissettiğiniz bir hekimle devam etmek zorunda değilsiniz; aile hekiminize veya başka bir sağlık kuruluşuna başvurabilirsiniz.

Tedavi

Cinsel yönelimin tedavisi yoktur; çünkü tedavi edilmesi gereken bir durum değildir. Cinsel yönelimi değiştirmeye yönelik uygulamalar sağlık kuruluşlarınca önerilmez ve ruh sağlığına zarar verebilir. Tedavi edilen şey, varsa enfeksiyonlar, ağrı, cilt sorunları ve ruhsal zorlanmadır.

Evde kişisel bakım

• Bariyer yöntemleri kullanın: kondom, lateks eldiven, dental dam (ağızla teması koruyan ince lateks yaprak).
• Cinsel oyuncakları her kullanımdan sonra temizleyin, kişisel oyuncak edinmeye çalışın ve oyuncak üzerinde kondom kullanmayı düşünün.
• Elleri ve tırnakları temiz tutun; ciltte çatlak oluşmasını önlemek için kayganlaştırıcı kullanın.
• Ağız ve diş sağlığınıza özen gösterin; diş eti kanaması bulaş riskini etkileyebilir.
• Düzenli sağlık kontrolü ve tarama randevularınızı takviminize ekleyin.
• Partnerinizle korunma, rıza ve rahatsızlıkları açıkça konuşun.

Tıbbi tedaviler

Enfeksiyonlar hekimin uygun gördüğü ilaçlarla tedavi edilir; ilaçları kendi başınıza değil, hekiminizin önerdiği şekilde kullanın. Partnerinizin de değerlendirilmesi gerekebilir; birlikte tedavi olmak tekrar bulaşı önler. İlişkide ağrı, kuruluk veya menopoz yakınmaları için kayganlaştırıcı, nemlendirici ve uygun tedavi seçenekleri vardır. Ruhsal zorlanmada konuşma terapisi ve gerektiğinde ilaç desteği hekimle birlikte planlanır. Cinsel yönelimi değiştirmeye yönelik hiçbir tıbbi uygulama önerilmez.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi nadiren gerekir. Örneğin iltihabi bir durumun komplikasyonu ya da ilaçla gerilemeyen bir kitle söz konusuysa hekiminiz sizi ilgili uzmana yönlendirir.

Bu durumla yaşamak

Günlük hayatta en çok işe yarayan şey bedeninizi tanımak ve sınırlarınızı rahatça ifade edebilmektir. Partnerinizle korunma, istek ve rahatsızlık konularını konuşmak ilişkiyi güçlendirir. Aile ve çevreyle kendinizi ifade etme konusunda acele etmeniz gerekmez; güvende hissettiğiniz zamanı siz seçersiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku ve stresten uzak kalabileceğiniz rutinler oluşturun.
• Sigara kullanmayın; kullanıyorsanız bırakmak için destek isteyin.
• Alkolü sınırlayın.
• Rıza temelli, güvenli ve saygılı ilişkiler kurun.
• Sağlık kontrollerinizi ertelemeyin.

Diyet ve egzersiz

Tek başına cinsel sağlığı belirlemez; ama genel iyi olma hâlini destekler. Haftanın çoğu günü hareket edin, sebze ve meyve ağırlıklı beslenin, yeterli su için. Gerektiğinde D vitamini, demir ve B12 değerlerinizi aile hekiminize kontrol ettirin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Damgalama, gizlenmek zorunda kalmak, aile reddi ve ayrımcılık kaygı, depresyon ve yalnızlık riskini artırabilir. Bu durum yöneliminizden değil, çevrenin tutumundan kaynaklanır. Zorlandığınızda destek almak güçsüzlük değil, iyi bir bakım adımıdır. Kendinize zarar verme düşüncesi olursa hemen 112'yi arayın veya güvendiğiniz bir yakınınızla acil servise gidin.

Önleme

Cinsel yönelim önlenmez ya da değiştirilmez. Ancak bu sayfada konuşulan sağlık sorunlarının çoğu önlenebilir: bariyer kullanımı, aşılar, düzenli tarama ve açık iletişim bunun temelidir.

Aşılar

HPV aşısı rahim ağzı ve genital siğil riskini azaltır; hepatit B aşısı da önerilir, gerekirse hepatit A aşısı değerlendirilir. Yaşınıza ve uygunluğunuza göre aşı planı için aile hekiminize danışın ve Sağlık Bakanlığı'nın güncel aşı takvimini takip edin.

Tarama programları

Rahim ağzı taraması (HPV testi veya Pap smear) ülkemizde belirli yaş aralıklarında ücretsiz olarak yapılır; kendi yaş grubunuz için aile hekiminize danışın. Meme sağlığı için kendi kendine muayene ve gerektiğinde mamografi, cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar için risk durumunuza göre tarama, ayrıca düzenli diş ve ağız sağlığı kontrolleri önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tedavi edilmeyen enfeksiyonlar pelvik iltihap, kısırlık ve dış gebelik riskini artırabilir.
• HPV ile ilişkili rahim ağzı değişiklikleri zamanla kansere dönüşebilir; düzenli tarama bunu erken yakalar.
• Uzun süren ruhsal zorlanma ilişkileri, iş yaşamını ve genel sağlığı etkileyebilir.
• Ayrımcılık korkusuyla sağlık hizmetinden kaçınmak, sorunların geç fark edilmesine yol açar.

Uzun vadeli görünüm

Oldukça iyimser. Cinsel sağlık; doğru bilgi, düzenli kontrol ve korunma ile büyük ölçüde korunabilir. Enfeksiyonların çoğu basit tedavilerle iyileşir, taramalar erken uyarı sağlar. Kendinizi güvende ve saygı görmüş hissettiğiniz bir sağlık ilişkisi kurmak, uzun vadede atacağınız en değerli adımdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.