Ağızda Beyaz Lekeler (Lökoplaki)

Genel Bakış

Lökoplaki, ağız içinde — genellikle yanağın iç yüzü, dilin kenarı, diş eti veya damak gibi bölgelerde — görülen ve kazıyarak, fırçalayarak çıkarılamayan beyaz lekelere verilen addır. İsim Yunanca 'beyaz plaka' anlamına gelir. Aslında lökoplaki bir hastalık değil, bir bulgudur: Hekim ağızda beyaz bir leke görür, bunun mantar, yara izi ya da başka bilinen bir nedenden kaynaklanmadığını anlar ve o zaman bu tanımı kullanır. Lekeler çoğu zaman ağrısızdır ve zararsızdır; ancak küçük bir bölümünde hücrelerde değişim görülebildiği için hekimler bu lekeleri dikkatle takip eder.

Lökoplaki çok sık rastlanan bir durum değildir, ama ağız içinde beyaz leke şikâyetiyle diş hekimine veya kulak burun boğaz uzmanına başvuran kişilerde oldukça sık karşılaşılan bir bulgudur. Sıklığı toplumdan topluma değişir.

Daha çok 40 yaş üzerindeki kişilerde, özellikle sigara içen erkeklerde görülür. Ancak sigara içmeyenlerde, gençlerde ve kadınlarda da ortaya çıkabilir. Takma diş kullanan ya da ağzında sürekli tahrişe yol açan keskin diş, dolgu veya protezi olan kişilerde de sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ağız içinde, silinemeyen beyaz veya gri-beyaz renkli bir leke
• Lekenin kenarlarının düzensiz, yüzeyinin ise düz ya da hafif pürüzlü olması
• Genellikle ağrı olmaması; lekenin fark edilmesinin zaman alması
• Bazen hafif yanma, batma veya dilin lekeli bölgeye takılması hissi
• Acı, sıcak veya baharatlı yiyeceklerde hassasiyet
• Lekenin haftalar içinde büyümemesi ama tamamen de geçmemesi

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda lökoplaki oldukça nadirdir; görüldüğünde genellikle yanak ısırma, keskin diş, diş teli veya benzeri sürekli bir tahriş söz konusudur
• Çocukta beyaz leke görüldüğünde mantar enfeksiyonu, vitamin eksikliği gibi daha sık görülen nedenler önce değerlendirilir
• Çocuklarda ağız içi beyaz leke mutlaka bir diş hekimi tarafından görülmelidir

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta lökoplaki daha sık görülür ve hücre değişimi riski bir miktar daha yüksektir
• Takma diş vuran bölgelerde oluşan beyaz lekeler sık görülür; protezin uyumu kontrol ettirilmelidir
• İleri yaşta düzenli diş hekimi kontrolü ve önerilen takip aralıklarına uymak özellikle önemlidir
• Sigara ve alkol kullanımı varsa bırakma konusunda destek almak büyük fark yaratır

Nedenler

Ana nedenler

• Tütün kullanımı: sigara, pipo, puro ve dumanısız tütün ürünleri en sık nedendir
• Yoğun ve düzenli alkol kullanımı (tütünle birlikte olduğunda etkisi artar)
• Ağız içinde sürekli sürtünme ve tahriş: keskin diş kenarı, kırık dolgu, uyumsuz takma diş
• Diş etine ya da yanağa sürekli baskı yapan alışkanlıklar (yanak ısırma, dil emme gibi)
• Bazı durumlarda nedeni bulunamaz; buna 'nedeni bilinmeyen (idiyopatik) lökoplaki' denir

Risk faktörleri

• İleri yaş (özellikle 40 yaş üzeri)
• Erkek cinsiyet
• Sigara ve diğer tütün ürünlerini kullanmak
• Düzenli ve fazla miktarda alkol tüketmek
• Ağız hijyeninin iyi olmaması, düzenli diş kontrolü yaptırmamak
• Bazı vitamin ve mineral eksiklikleri
• Bağışıklık sistemini etkileyen bazı durumlar
• Ağız içinde uzun süredir devam eden tahriş odağı bulunması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ağız içindeki beyaz leke iki haftadan uzun süredir devam ediyorsa
• Leke sertleşiyor, kabarıyor veya hızla büyüyorsa
• Ağız içinde kanama, iyileşmeyen yara veya açıklanamayan ağrı varsa
• Yutkunma güçlüğü, ses değişikliği ya da boyunda şişlik eşlik ediyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Ağzınızda yeni bir beyaz leke fark ettiyseniz, ağrı olmasa bile diş hekiminize gösterin
• Sigara veya alkol kullanıyorsanız ve ağzınızda beyaz leke varsa vakit kaybetmeden değerlendirme yaptırın
• Takma dişiniz vuruyor ya da ağzınızda keskin bir diş kenarı varsa diş hekiminize başvurun
• Daha önce lökoplaki tanısı aldıysanız, hekiminizin önerdiği kontrol aralıklarını aksatmayın

Tanı

Tanı genellikle diş hekimi veya kulak burun boğaz uzmanının ağız içini dikkatle muayene etmesiyle başlar. Hekim önce lekenin kazınarak çıkarılıp çıkarılamadığına bakar; çünkü mantar enfeksiyonlarında görülen beyaz tabaka silinebilir, lökoplaki ise silinemez. Ardından sigara, alkol, diş protezi gibi olası nedenler ve şikâyetin ne kadar süredir devam ettiği sorulur. Kesin tanı için genellikle küçük bir doku örneği alınır (biyopsi) ve bu örnek laboratuvarda incelenir.

Yapılabilecek testler

• Ağız içinin ayrıntılı muayenesi ve şikâyet geçmişinin dinlenmesi
• Biyopsi: lokal uyuşturma ile alınan küçük bir doku örneğinin patoloji laboratuvarında incelenmesi (en güvenilir yöntem)
• Mantar enfeksiyonunu ayırt etmek için lekeden örnek alınması
• Vitamin ve mineral eksikliği ya da altta yatan başka bir durumun araştırılması için kan testleri
• Gerekli görülürse ilgili uzmanlık dalına (ağız hastalıkları, kulak burun boğaz) yönlendirme

Randevunuzda neler beklenir

Biyopsi kısa süren basit bir işlemdir; bölge uyuşturulur, küçük bir doku parçası alınır ve genellikle birkaç dikiş atılır. İşlem sonrası birkaç gün hafif hassasiyet olabilir. Sonuç genellikle bir ila iki hafta içinde çıkar. Sonuç gelene kadar endişelenmek çok doğal; sorularınızı hekiminize sormaktan çekinmeyin, isterseniz yanınızda bir yakınınızla gidin.

Tedavi

Lökoplakide tedavinin ilk adımı, varsa nedeni ortadan kaldırmaktır: tütün ve alkolün bırakılması, ağzı tahriş eden diş veya protezin düzeltilmesi gibi. Nedeni belli olan ve hücre değişimi saptanmayan lekeler çoğu zaman bu adımlarla geriler; bu durumda hekim düzenli takip önerir. Hücre değişimi görülen ya da şüpheli özellik taşıyan lekeler ise uzman hekim tarafından değerlendirilir ve genellikle çıkarılması önerilir. Hangi yolun izleneceği kişiye göre değişir; bu kararı hekiminizle birlikte vermeniz en doğrusudur.

Evde kişisel bakım

• Sigara ve diğer tüm tütün ürünlerini bırakın; bu, atılacak en önemli adımdır
• Alkol kullanımınızı azaltın veya bırakın
• Dişlerinizi günde iki kez yumuşak fırçayla fırçalayın, diş ipi kullanın
• Ağzınızı tahriş eden çok sıcak, çok baharatlı, çok tuzlu ve ekşi yiyeceklerden bir süre uzak durun
• Takma dişiniz vuruyorsa ya da ağzınızda keskin bir diş kenarı varsa mutlaka diş hekimine düzeltirin
• Hekiminizin önerdiği kontrol randevularını aksatmayın; lekenin değişip değişmediğini birlikte izleyin

Tıbbi tedaviler

Lökoplakiye özel, tek başına kullanılan bir ilaç yoktur. Tedavi daha çok altta yatan nedenin düzeltilmesine dayanır. Mantar enfeksiyonu ya da vitamin eksikliği gibi bir neden saptanırsa hekiminiz uygun gördüğü tedaviyi planlar; bu tür ilaçlar yalnızca hekimin önerisiyle ve onun belirlediği şekilde kullanılmalıdır. Hücre değişimi olmayan lekelerde sık takip yeterli olabilir. İlaç adı veya doz önermek bu makalenin kapsamında değildir; bu kararları hekiminiz verir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Leke biyopside hücre değişimi gösteriyorsa, uzun süre geçmiyor veya şüpheli bir görünüm alıyorsa çıkarılması önerilebilir. Bu işlem genellikle ağız içi bölgesinde deneyimli bir hekim tarafından yapılır ve çoğunlukla lokal uyuşturma ile gerçekleştirilir. Ameliyat gibi görünse de çoğu zaman kısa süreli, küçük bir girişimdir. Gerek olup olmadığına hekiminiz sizin durumunuza bakarak karar verir.

Bu durumla yaşamak

Lökoplaki ile yaşamak çoğu kişi için 'farkında olmak ve takip etmek' anlamına gelir. Günlük hayatınızı kısıtlaması gerekmez; sadece ağzınızdaki değişimlere dikkat etmeniz ve kontrolleri aksatmamanız yeterlidir. Lekenin boyutunu ya da görünümünü arada bir kontrol etmek faydalı olabilir; ancak sürekli aynaya bakıp endişelenmek de yorucu olabilir. Kendinize bir kontrol aralığı belirleyin ve hekiminizin önerdiği takvime uyun.

Yaşam tarzı ipuçları

• Tütün ürünlerinden tamamen uzak durun; bırakmak için destek isteyin
• Alkol tüketimini sınırlandırın
• Düzenli diş hekimi kontrolü yaptırın; diş taşı temizliği ve protez uyumu kontrollerini ihmal etmeyin
• Uyku düzeninize ve genel sağlığınıza özen gösterin
• Ağız kuruluğu yapabilecek alışkanlıklardan kaçının, bol su için

Diyet ve egzersiz

Çok sıcak, çok baharatlı, çok tuzlu veya aşırı ekşi yiyecekler ağzınızda hassasiyet yaratıyorsa bunları bir süre azaltabilirsiniz. Taze sebze ve meyve ağırlıklı, dengeli beslenmek genel sağlığınızı ve bağışıklığınızı destekler. Düzenli hareket etmek, günde ortalama yarım saatlik bir yürüyüş gibi hafif egzersizler de genel iyilik hâlinize katkı sağlar. Sigarayı bırakırken kilo almamak için egzersiz iyi bir yardımcı olabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Ağız içinde bir leke ve 'acaba kanser mi' sorusu, ister istemez kaygı yaratır; bu duygular çok anlaşılır ve yalnız değilsiniz. Kaygı nedeniyle internette saatlerce araştırma yapmak çoğu zaman rahatlatmaz, aksine endişeyi artırabilir. Sorularınızı hekiminize sormak, sonuçları öğrenmek ve takip planınızı bilmek zihninizi rahatlatır. Kaygı günlük hayatınızı etkilemeye başladıysa bir ruh sağlığı uzmanından destek almak iyi bir adımdır. Kriz anlarında ya da kendinizi çok kötü hissettiğinizde 112'yi arayabileceğinizi ve çevrenizden destek isteyebileceğinizi unutmayın.

Önleme

Lökoplakinin tamamı önlenemese de büyük ölçüde risk azaltılabilir. En etkili adım tütün ürünlerini hiç kullanmamak ya da bırakmaktır. Alkolü sınırlamak, ağız hijyenine özen göstermek, diş ve protez kaynaklı tahrişleri erken düzeltirmek de riski düşürür. Ağız sağlığı konusunda Sağlık Bakanlığı'nın ve diş hekimlerinin önerilerini takip etmek faydalıdır.

Aşılar

Lökoplakiye özel bir aşı yoktur. HPV (insan papilloma virüsü) aşısı, ağız ve boğaz bölgesindeki bazı hastalıklarla ilişkisi nedeniyle gündeme gelebilir; bu konuyu hekiminizle kendi durumunuza göre konuşabilirsiniz. Aşı kararı kişiye ve yaşa göre değişir.

Tarama programları

Lökoplaki için ülke çapında yürütülen bir tarama programı yoktur. En etkili tarama yöntemi, düzenli diş hekimi kontrollerinde ağız içinin gözden geçirilmesidir. Sigara veya yoğun alkol kullanıyorsanız diş hekiminize bu durumu söyleyin ve kontrol aralıklarınızı birlikte belirleyin.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Lekenin kalıcı hâle gelmesi ve zamanla yayılması
• Küçük bir bölümünde hücre değişimi (displazi) gelişmesi
• Çok daha küçük bir bölümünde, uzun yıllar içinde ağız içi kanserine dönüşme riski
• Ağız kokusu, hassasiyet ve yemek yerken rahatsızlık gibi günlük yaşamı etkileyen şikâyetler
• Başka bir hastalığın (mantar enfeksiyonu, vitamin eksikliği gibi) gözden kaçması

Uzun vadeli görünüm

Lökoplaki tanısı alan kişilerin büyük çoğunluğunda seyir iyidir. Neden ortadan kalktığında lekeler sıklıkla küçülür veya kaybolur. Hücre değişimi saptanan az sayıdaki kişide bile düzenli takip ve gerekli tedavi sayesinde durum erken yönetilebilir. En önemli unsur, sigarayı bırakmak ve kontrolleri aksatmamaktır. Yani bu tanı, çoğu kişi için 'dikkatli takip gerektiren, yönetilebilir bir durum' demektir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.