Karaciğer Kanseri

Genel Bakış

Karaciğer kanseri, karaciğerdeki hücrelerin kontrolsüz biçimde çoğalmasıyla ortaya çıkan bir hastalıktır. Karaciğer, karnın sağ üst kısmında bulunan; besinleri işleyen, enerji depolarını düzenleyen ve zararlı maddeleri temizleyen büyük bir organdır. En sık görülen türü, karaciğerin kendi hücrelerinden başlayan ve 'hepatosellüler karsinom' (karaciğer hücresi kanseri) denen türdür. Bazen de başka bir organdaki kanser, örneğin kalın bağırsaktaki bir kanser, karaciğere sıçrayabilir; buna 'karaciğere yayılmış (metastatik) kanser' denir ve tedavi yaklaşımı farklıdır. Bu yazıda ağırlıklı olarak karaciğerde başlayan kanserden söz ediyoruz.

Karaciğer kanseri dünyada en sık görülen kanserlerden biridir, ancak görülme sıklığı bölgeden bölgeye belirgin şekilde değişir. Türkiye'de de görülen bir kanser türüdür; özellikle hepatit B sıklığının yüksek olduğu bölgelerde daha sık rastlanır. Yine de her karaciğer hastalığı kansere dönüşmez.

Karaciğer kanseri en çok, karaciğerinde uzun süredir hasar olan kişilerde görülür: siroz (karaciğerin sertleşip izleşmesi), kronik hepatit B veya C taşıyıcılığı, alkole bağlı karaciğer hastalığı ya da ileri evre yağlı karaciğer hastalığı olanlar. Genellikle orta ve ileri yaşta ortaya çıkar, erkeklerde biraz daha sık görülür. Çocuklarda çok nadirdir ve genellikle farklı bir türdür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Karnın sağ üst kısmında ağrı veya dolgunluk hissi
• Karnın şişmesi ya da sertleşmesi
• Açıklanamayan kilo kaybı ve iştah azalması
• Bulantı, kusma, çabuk doyma hissi
• Sürekli yorgunluk ve halsizlik
• Ciltte ve göz akında sararma (sarılık)
• Ciltte kaşıntı, koyu renkli idrar, açık renkli dışkı
• Ateş, gece terlemesi
• Kolay morarma veya kolay kanama
• Karın ağrısıyla birlikte sırt ağrısı

Çocuklarda belirtiler

• Karın bölgesinde giderek büyüyen şişlik veya ele gelen kitle
• Kilo kaybı, iştahsızlık, kusma
• Huzursuzluk, halsizlik, oyun oynamaya isteksizlik
• Ciltte sararma
• Nadiren erken ergenlik belirtileri

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Belirtiler daha silik olabilir: sadece halsizlik, iştahsızlık ve kilo kaybı
• Başka hastalıkların belirtileriyle karışabildiği için fark edilmesi gecikebilir
• Ani gelişen şaşkınlık, unutkanlık veya uykuya meyil (karaciğer işlevinin bozulmasına bağlı olabilir)
• Yürüme ve günlük işlerde belirgin yavaşlama

Nedenler

Ana nedenler

• Siroz: karaciğerin uzun süreli hasar sonucu sertleşmesi ve iz dokusuyla kaplanması
• Kronik hepatit B veya hepatit C enfeksiyonu (uzun süreli karaciğer iltihabı)
• Alkole bağlı karaciğer hastalığı
• İleri evre yağlı karaciğer hastalığı (özellikle diyabet ve fazla kiloyla birlikte olan türü)
• Bazı kalıtsal karaciğer hastalıkları (örneğin demir veya bakır birikimiyle giden hastalıklar)
• Küflenmiş tahıllarda bulunabilen bazı doğal toksinlere (aflatoksin) uzun süre maruz kalmak
• Nadiren bazı karaciğer parazit enfeksiyonları

Risk faktörleri

• Hepatit B veya C taşıyıcısı olmak
• Karaciğer sirozu tanısı bulunması
• Düzenli ve fazla miktarda alkol kullanımı
• Tip 2 diyabet ve fazla kilo (özellikle karın çevresinde yağlanma)
• Sigara kullanımı
• Ailede karaciğer kanseri öyküsü
• Erkek cinsiyet ve ileri yaş
• Bazı kalıtsal metabolik hastalıklar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ciltte veya gözlerde sararma fark ederseniz
• Karnınızda yeni ve açıklanamayan bir şişlik ya da sertlik olursa
• Kanlı kusma, siyah dışkı veya makattan kan gelmesi olursa (112'yi arayın)
• Ani şaşkınlık, uykuya meyil veya bilinç değişikliği olursa (112'yi arayın)
• Kısa sürede belirgin kilo kaybı ve iştah kaybı yaşarsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Karın ağrısı, şişkinlik veya hazımsızlık haftalarca sürüyorsa
• Sürekli yorgunluk ve halsizlik günlük yaşamınızı etkiliyorsa
• Siroz veya kronik hepatit tanınız varsa ve düzenli kontrolleriniz aksadıysa
• Ailede karaciğer kanseri öyküsü varsa ve risklerinizi konuşmak istiyorsanız
• Alkol kullanımınızı azaltmakta zorlanıyorsanız

Tanı

Tanı genellikle önce hekimin sizi dinlemesi ve karnınızı muayene etmesiyle başlar. Ardından kan testleri ve görüntüleme yöntemleri istenir. Karaciğerde bir kitle görülürse, bunun kanser olup olmadığını ve yayılıp yayılmadığını anlamak için ileri görüntüleme ve bazen doku örneği (biyopsi: ince bir iğneyle küçük bir doku parçası alınması) gerekebilir. Karaciğer sirozu olan kişilerde ise kanser belirti vermeden önce yakalanabilsin diye genellikle 6 ayda bir ultrasonografi ile tarama önerilir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene ve tıbbi geçmişin değerlendirilmesi
• Kan testleri: karaciğer işlevleri, hepatit B ve C testleri, tümör belirteçleri (kanın incelenmesiyle bakılan bazı proteinler)
• Ultrasonografi: ses dalgalarıyla karaciğerin görüntülenmesi
• Bilgisayarlı tomografi (BT) ve manyetik rezonans (MR) görüntüleme
• Gerekirse biyopsi (doku örneği alınması)
• Kanserin yayılımını değerlendirmek için akciğer grafisi veya ek görüntülemeler

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç hafta sürebilir ve bu dönemde sabırsızlık ya da kaygı hissetmeniz çok normaldir. Testlerin çoğu ağrısızdır; biyopsi gibi işlemler ise genellikle kısa sürer ve lokal uyuşturma ile yapılır. Sonuçlarınızı değerlendirirken bir hekime soru sormaktan çekinmeyin; yanınıza bir yakınınızı almak ve sorularınızı önceden not etmek süreci kolaylaştırır.

Tedavi

Tedavi planı; kanserin türüne, büyüklüğüne ve yayılımına, karaciğerin ne kadar iyi çalıştığına ve genel sağlık durumunuza göre kişiye özel olarak belirlenir. Bu nedenle karaciğer kanseri tedavisi genellikle bir ekip tarafından yürütülür: gastroenteroloji, cerrahi, onkoloji ve radyoloji hekimleri birlikte karar verir. Bazı durumlarda tek bir yöntem yeterli olurken, bazı durumlarda yöntemler bir arada kullanılır.

Evde kişisel bakım

• Alkolden tamamen uzak durmak
• Hekiminizin önerdiği kontrolleri ve görüntülemeleri aksatmamak
• Yeterli ve dengeli beslenmek; iştah azaldığında küçük ve sık öğünler tercih etmek
• Bol sıvı almak, aşırı tuzdan kaçınmak
• Yorgunluğu yönetmek için gün içinde dinlenme molaları vermek
• Reçetesiz ilaçlar ve bitkisel ürünler dahil her şeyi hekiminize danışmak (karaciğere zarar verebilirler)
• Hepatit B ve C açısından yakınlarınızın da test yaptırmasını sağlamak

Tıbbi tedaviler

Tedavi seçenekleri kabaca şunları içerir: kanserli bölgenin cerrahi olarak çıkarılması, uygun hastalarda karaciğer nakli, kanser dokusunu ısı veya soğukla yok eden girişimsel yöntemler (ablasyon: tümörün yakılarak veya dondurularak harap edilmesi), tümörü besleyen damarların kapatılması veya tümöre doğrudan ilaç verilmesi (anjiyografi temelli girişimler), ışın tedavisi, hedefe yönelik tedaviler (kanser hücrelerindeki belirli özellikleri hedefleyen ilaçlar) ve bağışıklık sistemini harekete geçiren tedaviler. Geleneksel kemoterapi de bazı durumlarda kullanılabilir. Hangi yöntemin size uygun olduğu, kanserin evresi ve karaciğer sağlığınıza göre hekiminiz tarafından belirlenir. İlaçların adı, dozu ve başlanıp başlanmayacağı yalnızca sizi izleyen uzman ekibin kararıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi, kanser karaciğerin sınırlı bir bölümünde kaldığında ve ameliyat sonrası geriye yeterli sağlıklı karaciğer dokusu kalacaksa düşünülür. Karaciğerin iyi çalışması, kanserin yayılmamış olması ve genel sağlık durumunuzun ameliyata uygun olması belirleyicidir. Karaciğer nakli ise yalnızca belirli ölçütleri karşılayan, karaciğerinde siroz olan seçilmiş hastalarda ve özel merkezlerde bir seçenek olabilir.

Bu durumla yaşamak

Karaciğer kanseriyle yaşamak, düzenli kontroller ve günlük yaşamı kolaylaştıran küçük alışkanlıklarla sürdürülebilir. Yorgunluk sık görülür; bu yüzden önemli işleri günün enerjinizin yüksek olduğu saatlerine yerleştirmek, yardım istemek ve kendinize dinlenme alanı bırakmak işe yarar. Karın şişliği, iştahsızlık veya kaşıntı gibi yakınmalarınız olduğunda bunları hekiminizle paylaşın; çoğu için rahatlatıcı çözümler vardır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Alkolden uzak durmak
• Sigara kullanıyorsanız bırakmak için destek almak
• Hekimin önerdiği aşılarla (örneğin hepatit A ve B) kendinizi korumak
• Düzenli uyku ve günlük hafif hareket
• Enfeksiyonlardan korunmak için el hijyenine dikkat etmek
• Kullandığınız tüm ilaç ve takviyeleri tek bir listede tutup her kontrolde göstermek

Diyet ve egzersiz

Karaciğerinizi yormayan bir beslenme düzeni genellikle sebze, meyve, tam tahıl, kuru baklagil ve yağsız protein kaynaklarına dayanır. Aşırı tuzlu, çok yağlı ve işlenmiş gıdalardan uzak durmak; karın şişliği varsa tuzu azaltmak faydalı olur. Protein ihtiyacı kişiye göre değiştiği için özellikle siroz varsa bir diyetisyene danışmak en doğrusudur. Egzersiz konusunda ise yürüyüş gibi hafif ve düzenli hareketler çoğu kişi için uygundur; ancak yorgunluk ve genel durumunuza göre bir plan yapmak için hekiminize danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kanser tanısı almak korku, öfke, üzüntü ve belirsizlik duygularını birlikte getirebilir; bu tamamen anlaşılır bir durumdur ve yalnız yaşamanız gerekmez. Kaygı veya çökkünlük hissi günlük yaşamınızı etkiliyorsa bunu hekiminizle konuşun; psikolojik destek tedavinin önemli bir parçasıdır. Kendinize zarar verme düşüncesi ya da dayanılmaz bir çaresizlik hissederseniz hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun; bu durumda yalnız kalmayın ve güvendiğiniz birini yanınıza çağırın.

Önleme

Karaciğer kanserinin her örneği önlenemese de riski azaltmak mümkündür. En etkili adımlar, karaciğeri hasardan korumaktır: hepatit B ve C'nin önlenmesi ve tedavisi, alkolden uzak durulması, sağlıklı kilonun korunması ve diyabetin iyi yönetilmesi bunların başında gelir. Bilinen bir karaciğer hastalığınız varsa düzenli kontrollerle erken dönemde değişiklikleri yakalamak çok değerlidir.

Aşılar

Hepatit B'ye karşı aşı, karaciğer kanserinin en önemli nedenlerinden birini önlemenin kanıtlanmış yoludur. Türkiye'de hepatit B aşısı çocukluk çağı aşı takviminde yer alır. Yetişkin olup aşısız olduğunuzu düşünüyorsanız veya risk altındaysanız aile hekiminize ya da size en yakın sağlık kuruluşuna danışarak durumunuzu öğrenebilirsiniz. Hepatit A aşısı da karaciğer sağlığı açısından bazı kişilere önerilebilir.

Tarama programları

Karaciğer sirozu veya kronik hepatit B taşıyıcılığı gibi yüksek riskli durumlarda, belirti olmasa bile genellikle 6 ayda bir karaciğer ultrasonografisi ve kan testleriyle tarama önerilir. Bu taramalar kanseri erken, yani tedavi şansının daha yüksek olduğu dönemde yakalamayı amaçlar. Taramanın size uygun olup olmadığını ve ne sıklıkla yapılması gerektiğini hekiminizle konuşun.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kanserin karaciğer içinde büyüyerek karaciğer işlevini bozması
• Kanserin akciğer, kemik veya lenf bezleri gibi diğer organlara yayılması
• Karında sıvı birikmesi (asit) ve buna bağlı şişkinlik, nefes darlığı
• Sarılık ve ciltte yaygın kaşıntı
• Karaciğer işlevi bozulduğunda ortaya çıkan bilinç bulanıklığı ve uykuya meyil
• Yemek borusu veya midedeki damarların genişleyip kanaması
• Beslenme bozukluğu ve belirgin kilo kaybı

Uzun vadeli görünüm

Karaciğer kanserinin seyri, kanserin evresine ve karaciğerin genel sağlığına göre kişiden kişiye büyük farklılık gösterir. Hastalık erken evrede yakalandığında cerrahi veya diğer lokal tedavilerle uzun süreli kontrol, hatta bazı hastalarda iyileşme mümkün olabilir. İleri evrelerde de hastalığı kontrol altında tutmayı ve yaşam kalitesini artırmayı amaçlayan yeni tedaviler hızla gelişiyor. Bu nedenle her hastanın durumu ayrı değerlendirilir; kendi tablonuzla ilgili en doğru bilgiyi ve beklentileri sizi izleyen uzman ekipten öğrenebilirsiniz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.