Artrit ile Yaşamak: Eklem Sağlığınızı Koruma Rehberi

Genel Bakış

Artrit, eklemlerde ağrı, şişlik ve tutukluğa neden olan bir grup hastalığın genel adıdır. En sık görülen türleri osteoartrit (kireçlenme) ve romatoid artrittir. Artrit, tek bir hastalık değil, birçok farklı durumu kapsar. Tedavide geç kalınmazsa belirtiler kontrol altına alınabilir ve eklem hasarı yavaşlatılabilir.

Evet, oldukça yaygındır. Dünya genelinde milyonlarca insanı etkiler ve yaş ilerledikçe görülme sıklığı artar.

Artrit her yaşta görülebilir. Ancak yaşlılarda daha sık görülür. Bazı türleri (örneğin romatoid artrit) kadınlarda daha yaygınken, çocuklarda da juvenil idiyopatik artrit adı verilen bir türü görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Eklem ağrısı
• Eklemde şişlik
• Sabah tutukluğu (hareket etmekte zorlanma)
• Eklemde sıcaklık ve kızarıklık
• Hareket kısıtlılığı

Çocuklarda belirtiler

• Özellikle sabahları veya uykudan sonra topallama
• Eklemlerde şişlik ve ağrı
• Nedensiz ateş
• Çocuğun oynamak veya yürümek istememesi

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Sabah tutukluğu genellikle bir saatten kısa sürer
• Ağrı genellikle hareketle azalır, istirahatle artar (osteoartritte)
• İltihaplı artritte dinlenmeyle geçmeyen ağrı ve şişlik
• Günlük işleri yaparken zorlanma

Nedenler

Ana nedenler

• Osteoartrit: Eklem kıkırdağının zamanla yıpranması sonucu oluşur.
• Romatoid artrit: Bağışıklık sisteminin yanlışlıkla kendi eklemlerine saldırması sonucu oluşur.
• Enfeksiyon: Bakteri veya virüsler eklemde iltihaba yol açabilir.
• Gut hastalığı: Eklemde ürik asit kristallerinin birikmesi sonucu oluşur.
• Otoimmün hastalıklar: Lupus gibi bazı hastalıklar artrite neden olabilir.

Risk faktörleri

• Yaş (ileri yaş)
• Kadın cinsiyet
• Genetik yatkınlık (aile öyküsü)
• Obezite
• Geçirilmiş eklem yaralanmaları
• Sigara kullanımı
• Bazı enfeksiyonlar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Eklemde ani, şiddetli ağrı ve şişlik varsa
• Eklem kızarık, sıcak ve ateşiniz varsa
• Düşme veya darbe sonrası eklemde şekil bozukluğu olduysa
• Eklemi hiç kullanamıyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Eklem ağrısı, tutukluk veya şişlik birkaç haftadır devam ediyorsa
• Bu belirtiler günlük aktivitelerinizi etkiliyorsa
• Sabah tutukluğu ve ağrı nedeniyle uykudan uyanıyorsanız

Tanı

Doktorunuz önce tıbbi geçmişinizi dinler ve fizik muayene yapar. Belirtilerinizin ne zaman başladığını, hangi hareketlerle arttığını ve dinlenmeyle geçip geçmediğini sormanız normaldir. Kesin tanı için bazı tetkikler gerekebilir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri (iltihap belirteçleri, romatoid faktör gibi)
• Eklem röntgeni
• Manyetik rezonans görüntüleme (MR)
• Ultrasonografi
• Eklem sıvısı örneği alınması (artrosentez)

Randevunuzda neler beklenir

Teşhis koymak için bir veya birkaç test istenebilir. Bu süreç birkaç gün veya hafta sürebilir. Sabırlı olmanız önemlidir. Doktorunuz, sonuçlara göre size özel bir tedavi planı hazırlayacaktır.

Tedavi

Artritin kesin bir tedavisi yoktur ancak belirtileri yönetmek ve eklem hasarını yavaşlatmak mümkündür. Tedavinin amacı ağrıyı azaltmak, eklem hareketliliğini korumak ve günlük yaşam kalitesini arttırmaktır. Tedavi planınız doktorunuzla birlikte belirlenir.

Evde kişisel bakım

• Düzenli egzersiz yapın (yürüyüş, yüzme gibi eklemlere yük bindirmeyen aktiviteler)
• Sağlıklı kilonuzu koruyun veya fazla kilolarınızı verin
• Ağrılı eklemlere sıcak veya soğuk uygulayın
• Ağrı şiddetlendiğinde dinlenin, ancak tamamen hareketsiz kalmayın
• Stresten uzak durmaya çalışın; stres ağrıyı artırabilir

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz ağrı ve iltihabı azaltmak için ilaçlar önerebilir. Bunlar ağrı kesiciler, iltihap gidericiler, kortikosteroid enjeksiyonları ve romatoid artrit gibi iltihaplı hastalıklarda bağışıklık sistemini düzenleyen ilaçlar olabilir. İlaçların adını, dozunu ve kullanım şeklini mutlaka doktorunuz belirlemelidir. Fizik tedavi ve egzersiz programları da tedavinin önemli bir parçasıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Eklem hasarı çok ilerlediyse ve diğer tedaviler yeterince etkili olmadıysa, eklem protezi (yapay eklem) ameliyatı gündeme gelebilir. Bu karar, ortopedi uzmanı ile birlikte durumunuz değerlendirilerek verilir.

Bu durumla yaşamak

Günlük işlerinizi kolaylaştırmak için bazı ipuçlarını deneyin: eklemlerinizi koruyacak nesneler kullanın (örneğin uzun saplı ayakkabı çekeceği), ağır eşyaları kaldırmaktan kaçının ve hareket sırasında eklemlerinizi zorlamadan çalışın. Ağrılı dönemlerde dinlenmeye özen gösterin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Egzersizi haftalık rutininize ekleyin
• Sigara içiyorsanız bırakmak için destek alın
• Kilonuzu düzenli olarak takip edin
• Uyku düzeninize dikkat edin, yeterli uyuyun
• Evde düşme riskini azaltmak için halıları sabitleyin, banyoya tutamak taktırın

Diyet ve egzersiz

Dengeli ve yeterli beslenmek, kemik sağlığınız için önemlidir. Kalsiyum ve D vitamini alımına dikkat edin. Sebze, meyve, balık ve zeytinyağı içeren Akdeniz tipi beslenme bazı artrit türlerinde iltihabı azaltabilir. Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta fiziksel aktivite hedefleyin. Egzersize başlamadan önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik ağrı, yorgunluk ve hareket kısıtlılığı ruh sağlığınızı etkileyebilir. Kaygı, üzüntü ve depresyon hissetmeniz çok doğaldır. Bu duygularla başa çıkmak için bir sağlık çalışanı veya psikologdan destek almayı ihmal etmeyin. Yalnız olmadığınızı unutmayın.

Önleme

Her artrit türü önlenemez, ancak sağlıklı yaşam tarzı bazı riskleri azaltabilir. Sağlıklı kiloda kalmak, düzenli egzersiz yapmak, eklem yaralanmalarından kaçınmak ve sigara içmemek en önemli önleyici adımlardır.

Aşılar

Grip ve zatürre gibi bazı enfeksiyonlar artriti tetikleyebilir veya alevlendirebilir. Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği aşı takvimine uymanız önemlidir. Özellikle bağışıklık sistemini etkileyen tedaviler alıyorsanız, aşı olmadan önce doktorunuza danışın.

Tarama programları

Artrit için rutin bir tarama testi yoktur. Ancak düzenli doktor kontrolleri, risk faktörlerini belirlemenize ve belirtiler ortaya çıkarsa erken tanı almanıza yardımcı olur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Eklemlerde kalıcı hasar ve şekil bozukluğu
• Eklem hareketlerinde kalıcı kısıtlılık
• Günlük yaşam aktivitelerini yapamama
• İş gücü kaybı ve yaşam kalitesinin düşmesi
• Romatoid artrit tedavi edilmezse kalp ve damar hastalıkları riskinin artması

Uzun vadeli görünüm

Erken tanı ve uygun tedaviyle artritli çoğu kişi aktif, üretken ve tatmin edici bir yaşam sürdürebilir. Ağrı tamamen kaybolmasa bile kontrol altına alınabilir. Gelişen tedavi seçenekleri sayesinde eklem hasarını yavaşlatmak her zamankinden daha mümkün. Umutlu olmak ve tedaviye düzenli devam etmek çok önemlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.