Cilt Mantarı ile Yaşamak

Genel Bakış

Cilt mantarı, deri, saç veya tırnaklarda görülen yaygın bir enfeksiyondur. Mantar adı verilen küçük canlıların cildin üst tabakasında çoğalmasıyla oluşur. Kaşıntı, kızarıklık, pullanma ve bazen halka şeklinde döküntü yapar. Bulaşıcıdır ancak tedavi edilebilir.

Evet, çok yaygındır. Dünya genelinde her yaştan insan cilt mantarı ile karşılaşabilir. Özellikle nemli iklimlerde ve kalabalık yaşam alanlarında daha sık görülür.

Herkes cilt mantarı olabilir. Ancak sporcular, çocuklar, diyabet hastaları, bağışıklık sistemi zayıf olanlar ve ortak duş/soyunma odalarını kullananlar daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Kaşıntı
• Kırmızı, pullu veya kabarık döküntü
• Halka şeklinde kızarıklık (ortası daha açık olabilir)
• Yanma veya batma hissi
• Ciltte kuruluk ve soyulma
• Renk değişikliği (açık veya koyu lekeler)

Çocuklarda belirtiler

• Saçlı deride yuvarlak, saç kıran görünümünde yamalar
• Şiddetli kaşıntı ve pullanma
• Bebeklerde bez bölgesinde kırmızı, inci tanesi gibi döküntü

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Kasık veya ayakta, gözden kaçabilen kaşıntılı döküntü
• Ayak parmak aralarında soyulma ve çatlaklar
• Diyabete bağlı yavaş iyileşen cilt değişiklikleri

Nedenler

Ana nedenler

• Dermatofit adı verilen mantarlar (deri, saç ve tırnakta yaşar)
• Candida adlı maya mantarları (nemli bölgelerde ürer)
• Küf mantarları (toprak ve hayvanlardan bulaşabilir)

Risk faktörleri

• Sıcak ve nemli hava
• Aşırı terleme
• Kapalı ve dar ayakkabılar
• Ortak havlu, çarşaf, tarak kullanımı
• Umumi duş, yüzme havuzu, spor salonu zeminleri
• Zayıflamış bağışıklık sistemi
• Diyabet
• Uzun süre antibiyotik kullanımı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Döküntü birkaç günde giderek artıyor ve evde bakımla geçmiyorsa
• Diyabet veya bağışıklık sistemi problemi varsa
• Deride açık yara, akıntı veya kötü koku oluştuysa (bakteriyel enfeksiyon belirtisi olabilir)

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kaşıntı 1–2 haftadan uzun süredir devam ediyorsa
• Saçlı deride veya tırnaklarda mantar şüphesi varsa
• Daha önce tedavi olmuş ancak tekrarlamışsa

Tanı

Doktor önce cildinize bakar ve size belirtilerinizi sorar. Şüphelendiği bölgeden küçük bir kazıntı alarak mikroskopla inceleyebilir. Bu işlem ağrısız ve hızlıdır.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene
• Deri kazıntısı örneğinin mikroskopta incelenmesi (KOH testi)
• Mantar kültürü (örneğin besi yerinde üretilerek türün belirlenmesi)
• Wood lambası adlı özel ışıkla inceleme (bazı mantarlarda renk değişimi görülür)

Randevunuzda neler beklenir

Muayene yaklaşık birkaç dakika sürer. Kazıntı veya kültür sonucu birkaç gün içinde çıkar. Doktorunuz sonuca göre kesin tedaviyi planlar.

Tedavi

Cilt mantarı tedavisinde amaç mantarı yok etmek ve yayılmasını önlemektir. Doktorunuz mantarın türüne ve bölgeye göre bir tedavi önerir. Tedavi düzenli kullanılırsa başarı oranı yüksektir.

Evde kişisel bakım

• Tedavi süresince bölgeyi kuru ve temiz tutun
• Her gün temiz çamaşır ve çorap giyin
• Havlularınızı ve çarşaflarınızı sık değiştirin, başkalarıyla paylaşmayın
• Kaşıntıyı arttıran yünlü veya sentetik dar giysilerden kaçının
• Doktorunuzun önerdiği kremi, önerilen süre boyunca, iyileşse bile bırakmadan kullanın

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz mantar önleyici (antifungal) krem, losyon, sprey veya şampuan reçete edebilir. Cilt enfeksiyonları çoğunlukla cilt üzerine uygulanan ilaçlarla tedavi edilir. Yaygın, tırnak veya saçlı deri tutulumunda ağızdan alınan ilaçlar da gerekebilir. Hangi ilacın kullanılacağı ve ne kadar süre kullanılacağı doktorunuz tarafından belirlenir. Bu nedenle başkalarının kullandığı ilaçları kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Tırnak mantarında ilaçlarla düzelmeyen durumlarda doktor, tırnağın çekilmesi veya lazer gibi küçük bir işlem önerebilir. Deri mantarında cerrahi gerekmez.

Bu durumla yaşamak

Mantarın olduğu bölgeyi kuru tutmaya özen gösterin. Banyodan sonra havluyu başka yerler için kullanmadan önce mantarlı bölgeyi nazikçe kurulayın. Tedavinizi aksatmayın. Evdeki herkesin kendi havlusunu kullanmasını sağlayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Spor sonrası duş alıp iyice kurulanın
• Ayaklarınızı her gün yıkayıp parmak aralarını kurutun
• Ayakkabıları değiştirerek en az iki gün nemlenmesine izin vermeden kurutun
• Havuz ve spor salonlarında terlik kullanın

Diyet ve egzersiz

Mantar için özel bir diyet yoktur. Ancak kan şekerinizi dengede tutmak, özellikle diyabetiniz varsa, enfeksiyonlarla savaşmanıza yardımcı olur. Egzersiz yapabilirsiniz; terledikten sonra kıyafetinizi ve çoraplarınızı değiştirin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Ciltte görünen mantar lekeleri kaşıntı ve utangaçlık yaratabilir, uykuyu etkileyebilir. Bunun toplumda çok yaygın olduğunu ve tedaviyle geçtiğini bilmek rahatlatıcı olur. Kendinizi kötü hissederseniz aile hekiminizle veya bir ruh sağlığı uzmanıyla konuşmaktan çekinmeyin.

Önleme

Evet, çoğu cilt mantarı enfeksiyonu basit hijyen önlemleriyle önlenebilir. Cildi kuru tutmak, kişisel eşyaları paylaşmamak ve ortak alanlarda terlik kullanmak en etkili yollardır.

Aşılar

Cilt mantarı için aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Cilt mantarı için toplum tabanlı düzenli tarama önerilmez; ancak riskli gruplar (örneğin diyabet hastaları) ayaklarını düzenli kontrol etmelidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Mantar enfeksiyonu giderek yayılır ve daha geniş alanları kaplar
• Kaşımayla oluşan yaralara bakteri yerleşerek ikincil enfeksiyon gelişebilir
• Tırnak mantarı tedavi edilmezse tırnak kalıcı olarak kalınlaşır, renk değiştirir ve şekil bozukluğu kalabilir
• Bağışıklık sistemi zayıf kişilerde mantar derin dokulara veya kana yayılabilir (nadir)

Uzun vadeli görünüm

Erken tanı ve düzenli tedavi ile cilt mantarı çoğu zaman birkaç hafta içinde iyileşir. Tedaviyi bırakmamak, korunma kurallarına uymak ve doktorunuzun önerilerini takip etmek uzun vadeli sonuç için en iyi şansı verir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.