Böbrek Hastalığıyla Yaşamak

Genel Bakış

Böbrekler, belimizin iki yanında bulunan, kanı süzerek vücuttaki atık maddeleri idrarla dışarı atan organlardır. Ayrıca kan basıncını düzenler ve kemik sağlığı için önemli hormonlar üretir. Böbrek hastalığı, bu organların çeşitli nedenlerle hasar görmesi ve işlevlerini yerine getirememesi durumudur. 'Kronik böbrek hastalığı' böbrek hasarının en az 3 ay sürdüğü ve zaman içinde ilerleyebildiği tabloya verilen isimdir.

Evet, oldukça sık görülür. Sağlık Bakanlığı ve uluslararası kuruluşların verilerine göre, her 7 erişkinden birinde değişen derecelerde böbrek hastalığı olduğu tahmin edilmektedir.

Böbrek hastalığı her yaşta insanda görülebilir. Ancak diyabet, hipertansiyon, obezite veya ailesinde böbrek hastalığı olan kişilerde daha sıktır. İleri yaş da riski artırır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yorgunluk ve hâlsizlik
• El, ayak, yüz veya göz çevresinde şişlik
• İdrar miktarında azalma veya artma
• İdrarda kan veya köpük görülmesi
• Bulantı ve iştahsızlık
• Gece sık idrara çıkma
• Ciltte kuruluk ve kaşıntı

Çocuklarda belirtiler

• Okul başarısında düşme ve dikkat dağınıklığı
• Boy uzamasında veya kilo almada yavaşlama
• Sık idrar yolu enfeksiyonu geçirme
• İştahsızlık ve kusma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Kafa karışıklığı, unutkanlık
• Düşme veya denge kaybı
• Bacaklarda şişme ve nefes darlığı
• Halsizlik ve isteksizlik

Nedenler

Ana nedenler

• Şeker hastalığı (diyabet) nedeniyle böbrek damarlarının hasar görmesi
• Yüksek tansiyonun böbrek damarlarına zarar vermesi
• Böbrek iltihabı ve bağışıklık sistemi hastalıkları
• Böbrek taşları, prostat büyümesi gibi idrar yollarını tıkayan durumlar
• Kalıtsal hastalıklar (polikistik böbrek bunlardan biridir)
• Uzun süreli ve bilinçsiz ağrı kesici kullanımı

Risk faktörleri

• Ailede böbrek hastalığı öyküsü
• Fazla kilo veya obezite
• Sigara kullanmak
• 60 yaşın üzerinde olmak
• Otoimmün hastalıklar (lupus gibi)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• İdrarınızda kan görürseniz
• Böbrek hastalığı tanınız varsa ve belirtileriniz aniden kötüleşirse
• Şiddetli ağrı veya nefes darlığı yaşarsanız vakit kaybetmeden en yakın sağlık kuruluşuna başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Diyabet veya hipertansiyonunuz varsa yılda en az bir kez böbrek fonksiyon testi yaptırın
• Düzenli aile hekimi kontrollerinizi ihmal etmeyin
• Yeni bir ilaca başlamadan önce doktorunuza böbrek hastalığınız olduğunu hatırlatın

Tanı

Doktorunuz şikâyetlerinizi dinleyip fizik muayenenizi yaptıktan sonra, böbrek fonksiyonlarını değerlendirmek için kan ve idrar testleri ister. Gerekirse ultrason gibi görüntüleme yöntemlerine başvurur. Böbrek biyopsisi ise daha ileri bir incelemedir ve kesin tanı için özel durumlarda uygulanır.

Yapılabilecek testler

• Kan kreatinin testi (böbreğin atıkları temizleme hızını gösterir)
• İdrarda protein (albümin) ölçümü
• Ultrasonografi ile böbrek boyutu ve yapısının incelenmesi
• Gerekirse böbrek biyopsisi (çok ince bir iğneyle parça alınması)

Randevunuzda neler beklenir

Kan tahlili ve idrar örneği genellikle aynı gün alınır. Ultrason hafif soğuk jel ile ağrısız bir görüntülemedir. Biyopsi lokal anesteziyle yapılır ve sonrasında birkaç saat gözetim altında kalabilirsiniz. İşlemler hakkında doktorunuz sizi önceden bilgilendirecektir.

Tedavi

Böbrek hastalığında tedavi, altta yatan nedeni kontrol altına almayı ve böbrek hasarını yavaşlatmayı hedefler. Böbrek fonksiyonları büyük ölçüde kaybedilmişse, diyaliz veya böbrek nakli gündeme gelir. Tedavi planı her hasta için bireyseldir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun verdiği ilaçları düzenli ve doğru şekilde kullanın
• Sigarayı bırakmak için destek alın
• Günlük tuz tüketimini azaltın
• Ağır kaldırma yerine yürüyüş gibi hafif aktiviteleri tercih edin
• Kilonuzu kontrol altında tutun
• Düzenli uyuyun ve stresten uzak durun

Tıbbi tedaviler

Hekiminiz, tansiyonu veya kan şekerini düzenlemeye yardımcı ilaçlar, ödemi azaltan ilaçlar ve böbrek hastalığının komplikasyonlarını önleyen ilaçlar önerebilir. Tedavide kullanılan ilaçların adlarını ve dozlarını mutlaka doktorunuz belirlemelidir. Hiçbir ilacı doktorunuza danışmadan bırakmayın. Böbrek hastalığı ilerlediğinde hemodiyaliz veya periton diyalizi gibi tedaviler uygulanabilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Böbrek nakli, son evre böbrek yetmezliğinde en başarılı tedavi seçeneklerinden biridir. Nakil için organ bekleme listesine alınabilir veya canlı vericiden böbrek aktarımı değerlendirilebilir. Nakil kararı, nefroloji ve transplantasyon ekibi tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

Böbrek hastalığıyla yaşarken vücudunuzdaki değişiklikleri izlemek ve düzenli kontrolü aksatmamak önemlidir. İlaçlarınızı düzenli kullanmak, idrar çıkışınızı takip etmek ve doktorunuzla açık iletişim kurmak günlük hayatınızı kolaylaştırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Yeterince dinlenin ve 7–8 saat uyuyun
• Stres yönetimi için nefes egzersizleri veya yürüyüş yapın
• Günlük su tüketiminizi doktorunuza danışarak ayarlayın
• Alkol ve sigaradan uzak durun
• Doktorunuza danışmadan bitkisel ürün veya takviye kullanmayın

Diyet ve egzersiz

Böbrek dostu beslenmede tuz, potasyum ve fosfor dengesine dikkat edilir. Hazır gıdalar, tuzlu atıştırmalıklar, işlenmiş etler ve kola gibi içeceklerden kaçınmak gerekir. Haftada en az 150 dakika orta tempolu yürüyüş önerilebilir. Size özel beslenme ve aktivite planını doktorunuz ve diyetisyeniniz belirlemelidir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Böbrek hastalığı gibi kronik bir hastalıkla yaşamak; kaygı, üzüntü, öfke veya çaresizlik hissettirebilir. Bu duyguları yaşamak çok normaldir. Duygularınızı ailenizle, arkadaşlarınızla veya bir psikologla paylaşmak rahatlatıcı olabilir. Ruh sağlığınızı desteklemek de tedavinin bir parçasıdır.

Önleme

Böbrek hastalığını tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da, sağlıklı yaşam tarzı, yeterli su içmek, tuzu azaltmak, düzenli egzersiz yapmak ve hekim kontrolünde diyabet veya tansiyon gibi hastalıkları yönetmek riski önemli ölçüde azaltır. Aşırı ağrı kesici kullanmaktan kaçının.

Aşılar

Böbrek hastalarında enfeksiyonlar daha ağır seyredebilir; bu nedenle grip, zatürre ve hepatit B gibi aşılarla korunmak önerilir. Hangi aşıları yaptırmanız gerektiğini doktorunuza danışın.

Tarama programları

Diyabet, hipertansiyon veya aile öyküsü gibi risk faktörü olan kişilerin yılda bir kez böbrek fonksiyon testi ve idrarda albumin ölçümü yaptırması önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Böbrek yetmezliği
• Kansızlık (anemi)
• Kemik zayıflığı ve kırıkları
• Kalp-damar hastalıkları
• Sıvı ve tuz dengesizliğine bağlı ödem
• Vücutta biriken toksinlerin bilinci etkilemesi (üremi)

Uzun vadeli görünüm

Böbrek hastalığı ciddi bir durumdur ancak her evrede yapılabilecekler vardır. Uygun tedavi, düzenli takip ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları sayesinde birçok kişi hastalığıyla uzun süre kaliteli bir yaşam sürdürür. En ileri evrelerde bile diyaliz ve nakil gibi hayat kurtaran seçenekler mevcuttur. Umut edin ve doktorunuzla iş birliği içinde kalın.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.