Osteoporoz ile Yaşam

Genel Bakış

Osteoporoz, kemiklerin zayıflayarak gözenekli ve kırılgan hale gelmesidir. Sağlıklı kemikler yoğun ve sağlamdır; osteoporozda kemik yoğunluğu azalır. Bu durum, küçük bir düşmede bile kolayca kırıklara yol açabilir. Halk arasında 'kemik erimesi' olarak da bilinir.

Evet, çok yaygındır. Dünya genelinde 50 yaş üzerindeki her 3 kadından 1'inde ve her 5 erkekten 1'inde osteoporoza bağlı kırık görülür. Türkiye'de de menopoz sonrası kadınlarda sık karşılaşılan bir sağlık sorunudur.

Osteoporoz herkesi etkileyebilir ancak en çok 50 yaş üstü bireylerde, özellikle menopoz sonrası kadınlarda görülür. Ailesinde osteoporoz olanlar, düşük kilolu olanlar, sigara içenler ve hareketsiz yaşayanlar daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Osteoporoz genellikle erken evrelerde belirti vermez. Kırık oluşana kadar fark edilmez.
• Boy kısalması (omurga kırıklarına bağlı olarak birkaç santimetre boy kaybı)
• Kambur bir duruş gelişmesi
• Sırtta veya belde açıklanamayan ağrı
• Basit düşmeler veya zorlanmalarda bile kolayca kemik kırılması

Çocuklarda belirtiler

• Osteoporoz çocuklarda çok nadirdir. Çoğunlukla kistik fibrozis, romatolojik hastalıklar gibi kronik bir hastalığa veya uzun süreli ilaç kullanımına bağlı olarak gelişir.
• Kemik ağrıları, yürümede güçlük, boy kısalması ve sık kırılma, çocuklarda dikkat edilmesi gereken belirtiler arasındadır.
• Çocuklarda bu belirtiler mutlaka bir çocuk doktoru tarafından değerlendirilmelidir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Özellikle kalça, el bileği ve omurgada kırıklar
• Boy kaybı ve kamburlaşma
• Sırt ve bel ağrısı
• Günlük aktiviteleri yaparken zorlanma ve düşme korkusu

Nedenler

Ana nedenler

• Kemikler vücutta sürekli yenilenir. Gençlik yıllarında kemik yapımı yıkımından fazladır. 30-35 yaş civarında kemik kütle miktarı en yüksek seviyeye ulaşır, sonrasında yavaş yavaş azalır.
• Kadınlarda menopozla birlikte östrojen hormonunun azalması kemik kaybını hızlandırır.
• Yetersiz kalsiyum ve D vitamini alımı, hareketsiz yaşam ve yetersiz güneş ışığı kemik sağlığını olumsuz etkiler.
• Bazı hastalıklar (romatoid artrit, hipertiroidi) ve uzun süreli kortikosteroid ilaç kullanımı da osteoporoza yol açabilir.

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Kadın cinsiyet ve menopoz sonrası dönem
• Ailede osteoporoz veya kırık öyküsü
• Düşük vücut ağırlığı veya zayıf olmak
• Sigara içmek ve aşırı alkol tüketmek
• Hareketsiz yaşam tarzı
• Uzun süre yatak istirahati veya hareketsizlik
• Vitamin D ve kalsiyumdan fakir beslenme
• Romatoid artrit, böbrek hastalığı, hormonal bozukluklar gibi kronik hastalıklar
• Uzun süre kortikosteroid veya bazı nöbet önleyici ilaçların kullanımı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Düşme sonrası şiddetli ağrı, hareket kısıtlılığı veya şekil bozukluğu yaşanıyorsa
• Aniden ortaya çıkan, istirahatle geçmeyen sırt veya bel ağrısı
• Bacaklarda uyuşma, güçsüzlük veya yürüme zorluğu gelişirse

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 50 yaş üzerindeyseniz ve risk faktörleri taşıyorsanız, rutin kontrol için doktorunuza başvurmanız önerilir.
• Menopoz sonrası dönemde kemik sağlığınızı konuşmak için
• Uzun süredir devam eden kemik veya sırt ağrınız varsa
• Daha önce çok az bir darbeyle kırık yaşadıysanız

Tanı

Doktorunuz öncelikle tıbbi öykünüzü dinler, risk faktörlerinizi ve şikayetlerinizi değerlendirir. Ardından fizik muayene yapar ve hastanın durumuna göre kemik yoğunluğu ölçümü isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Kemik yoğunluğu ölçümü (DEXA / DXA): Omurga, kalça ve bazen el bileğinde kemik mineral yoğunluğunu ölçen bir görüntüleme yöntemidir. Ağrısız ve kısa süren bir işlemdir.
• Kan testleri: Kalsiyum, D vitamini, böbrek fonksiyonları, tiroid hormonları ve diğer kemik metabolizması belirteçleri değerlendirilir.
• Gerekli görülürse röntgen, bilgisayarlı tomografi (BT) veya manyetik rezonans görüntüleme (MR) ile kırıklar araştırılır.

Randevunuzda neler beklenir

Kemik yoğunluğu ölçümü yaklaşık 10-20 dakika sürer, ağrısızdır ve hazırlık gerektirmez. Test öncesinde kalsiyum takviyesi alıyorsanız doktorunuza bildirin. Test sonuçları 'T skoru' adı verilen bir değerle değerlendirilir; doktorunuz sonucu size ayrıntılı olarak açıklayacaktır.

Tedavi

Osteoporoz tedavisinin ana hedefi kırıkları önlemektir. Tedavi kişiye özeldir; yaş, kırık riski, eşlik eden hastalıklar ve yaşam tarzı göz önünde bulundurularak planlanır. Tedavi genellikle üç temel parçadan oluşur: beslenme, egzersiz ve gerektiğinde ilaç tedavisi.

Evde kişisel bakım

• Kalsiyum ve D vitamininden zengin bir beslenme planı oluşturun. Süt, yoğurt, peynir, yeşil yapraklı sebzeler ve badem iyi kalsiyum kaynaklarıdır.
• Düzenli egzersiz yapın. Denge, duruş ve güçlendirme egzersizleri kemikleri güçlendirmeye ve düşme riskini azaltmaya yardımcı olur.
• Sigarayı bırakın ve alkol tüketimini sınırlandırın.
• Evde düşme riskini azaltın: kaygan zeminleri kaymaz hale getirin, halıları sabitleyin, yeterli aydınlatma sağlayın.
• Doktorunuzun önerdiği yürüme yardımcılarını veya koruyucu ekipmanları kullanmaktan çekinmeyin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz kemik yoğunluğunuzu ve kırık riskinizi değerlendirdikten sonra ilaç tedavisi önerebilir. Bu ilaçlar kemik kaybını yavaşlatmaya veya kemik yapımını artırmaya yardımcı olur. İlaçların düzenli kullanımı ve doktor kontrolü çok önemlidir. Kullanacağınız ilacın adını, dozunu ve süresini mutlaka doktorunuz belirlemeli; eczacınıza danışarak kullanım hakkında bilgi almalısınız. Reçetesiz hiçbir ilaç veya takviyeyi doktorunuza söylemeden kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Osteoporozun kendisi için genellikle ameliyat gerekmez. Ancak kalça kırığı gibi bir kırık oluştuğunda, kırığın tipine göre cerrahi müdahale gerekebilir. Omurga kırıkları için kimi durumlarda kifoplasti adı verilen girişimsel işlemler düşünülebilir. Ameliyat kararını ortopedi doktorunuz yaşınız, genel sağlığınız ve kırığın durumuna göre belirler.

Bu durumla yaşamak

Osteoporozla yaşamak, kemik sağlığınızı korumaya odaklanmanız ve düşmelerden kaçınmanız anlamına gelir. Günlük işleri yaparken ani ve zorlayıcı hareketlerden kaçının, yeri süpürürken veya bir şey kaldırırken dizlerinizi bükerek çömelin. Ev içinde kablolar, dağınık eşyalar ve kaygan yüzeyler gibi takılma risklerini ortadan kaldırın. Gerekirse evinize tutunma barları veya kaymaz bantlar ekletmek düşme riskini azaltır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Günde en az 15-20 dakika açık havada güneş ışığı alın (D vitamini için).
• Uyku düzeninize dikkat edin; yorgunluk düşme riskini artırabilir.
• Stresi yönetin; bu genel sağlığınızı olumlu etkiler.
• Denge ve güç egzersizlerini haftada birkaç kez yapın (örneğin yürüyüş, tai chi, hafif ağırlık çalışmaları).
• Ağır yükleri kaldırırken dikkatli olun; gerekiyorsa yardım isteyin.

Diyet ve egzersiz

Kemik dostu bir beslenme için günde 2-3 porsiyon süt, yoğurt veya peynir tüketebilirsiniz. Yeşil yapraklı sebzeler, badem, soya ürünleri ve balık da iyi birer seçenektir. D vitamini desteği için doktorunuzun önerdiği takviyeleri kullanın; güneş ışığı da önemli bir kaynaktır. Egzersiz olarak yürüyüş, merdiven çıkma, dans etme gibi kemikleri yükleyen aktiviteler faydalıdır. Haftada en az 3 gün 30-40 dakika egzersiz yapmayı hedefleyin. Egzersiz programınıza başlamadan önce mutlaka doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Osteoporoz kırık korkusu yaratabilir; bu kaygı, günlük yaşamı kısıtlamaya ve sosyal izolasyona yol açabilir. Üzüntü, kaygı veya depresyon hissediyorsanız bunu sağlık ekibinizle paylaşmaktan çekinmeyin. Gerekirse bir psikologdan destek almak kendinizi daha güçlü hissetmenizi sağlayabilir. Unutmayın, duygusal destek de tedavinin önemli bir parçasıdır.

Önleme

Osteoporoz her yaşta önlenebilir veya etkisi azaltılabilir. Çocukluk ve gençlik döneminde yeterli kalsiyum alımı ve düzenli egzersiz, ileri yaşta güçlü kemikler oluşturur. Yetişkinlikte de dengeli beslenmek, aktif kalmak, sigara ve aşırı alkolden kaçınmak kemik kaybını yavaşlatır.

Aşılar

Osteoporozu doğrudan önleyen bir aşı yoktur. Ancak gripte veya zatürre gibi enfeksiyonlarda uzun süre hareketsiz kalmak kemik kaybını hızlandırabilir; bu nedenle önerilen grip ve zatürre aşılarını yaptırmak kemik sağlığını dolaylı yoldan koruyabilir.

Tarama programları

Kemik yoğunluğu taraması için hamile olmayan ve genellikle 65 yaş üzerindeki kadınlarda ya da 50 yaş üzerinde kırık riski yüksek olan kişilerde doktor önerisiyle DEXA yapılabilir. Test sonucuna göre belirlenen risk düzeyi, tedavi ve önlemlerin planlanmasını sağlar.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalça, omurga ve el bileği başta olmak üzere sık kırıklar
• Omurga kırıklarının yol açtığı boy kısalması ve kamburlaşma
• Kırık sonrası uzun süre hareketsizlik, kas güçsüzlüğü ve denge kaybı
• İleri yaşta bağımlılık ve yaşam kalitesinde belirgin düşüş

Uzun vadeli görünüm

Osteoporoz tedavi edilebilir bir hastalıktır. Uygun tedavi, düzenli takip ve yaşam tarzı değişiklikleriyle kırık riski çok büyük ölçüde azaltılabilir. Pek çok insan, osteoporozla birlikte aktif, bağımsız ve dolu dolu bir yaşam sürdürmektedir. Sağlık ekibinizin önerilerine uyduğunuz sürece geleceğe umutla bakabilirsiniz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.