Psoriasis (Sedef Hastalığı) ile Yaşamak

Genel Bakış

Psoriasis, bağışıklık sisteminin cilt hücrelerini normalden çok daha hızlı üretmesine neden olduğu, ciltte kalın, kırmızı, pullu lekelere yol açan uzun süreli bir cilt hastalığıdır. Bu lekelere plak adı verilir ve genellikle saçlı deri, dirsekler, dizler, sırt ve tırnaklarda görülür.

Evet, psoriasis dünya genelinde ve Türkiye'de sık görülen bir cilt hastalığıdır. Toplumda yaklaşık her 100 kişiden 2-3'ünü etkilediği tahmin edilmektedir.

Psoriasis her yaşta ve her cinsiyette ortaya çıkabilir. Çoğunlukla 15-35 yaşları arasında başlamakla birlikte bebeklerde ve yaşlılarda da görülebilir. Ailede psoriasis öyküsü olan kişilerde görülme ihtimali daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ciltte kırmızı zemin üzerinde gümüşi beyaz pullarla kaplı kalınlaşmış plaklar
• Kaşıntı, yanma veya ağrı hissi
• Kuru, çatlamış ve bazen kanayan cilt
• Tırnaklarda çukurlaşma, kalınlaşma veya renk değişikliği
• Eklemlerde ağrı, şişlik ve sabah tutukluğu (psoriatik artrit belirtisi olabilir)

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda genellikle kırmızı, pullu döküntüler
• Saçlı deride kepeğe benzer kalın pullanma
• Alt bez bölgesinde inatçı kızarıklık ve pullanma
• Tırnaklarda çukurlaşma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Cildin kuruluğuna bağlı daha belirgin pullanma
• Geniş cilt bölgelerini kaplayan plaklar
• Tırnak tutulumu ve eklem şikayetlerinin daha sık görülmesi
• İlaç kullanımı nedeniyle tedavi seçeneklerinin sınırlanabilmesi

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin cilt hücrelerini yanlışlıkla hedef alarak aşırı hızla çoğalmasına neden olması
• Genetik yatkınlık: ailede psoriasis olan kişilerde hastalık daha sık görülür
• Çevresel tetikleyiciler: stres, enfeksiyonlar, cilt travmaları ve bazı ilaçlar gibi faktörler alevlenmeyi tetikleyebilir

Risk faktörleri

• Ailede psoriasis veya psoriatik artrit öyküsü
• Yoğun stres
• Ciltte kesik, yanık, sıyrık veya güneş yanığı gibi travmalar
• Boğaz enfeksiyonu gibi bazı bakteriyel veya viral enfeksiyonlar
• Sigara içmek ve aşırı alkol tüketmek
• Bazı ilaçlar (örneğin bazı tansiyon ilaçları ve lityum gibi; doktorunuz size bilgi verebilir)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ani başlayan ve hızla yayılan kızarıklık, soyulma veya irinli kabarcıklar görürseniz
• Ciltte enfeksiyon belirtileriyle birlikte ateş veya titreme varsa
• Eklemlerde şiddetli ağrı, şişlik ve hareket kısıtlılığı gelişirse

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Cildinizde iyileşmeyen, pullu ve kaşıntılı döküntüler fark ederseniz
• Psoriasis belirtileri uykunuzu, işinizi veya sosyal yaşamınızı etkiliyorsa
• Daha önce tanı aldıysanız ve tedaviye rağmen şikayetleriniz artıyorsa

Tanı

Dermatoloji uzmanı, cildinizi inceleyerek ve lezyonların görünümüne bakarak tanıyı büyük ölçüde koyabilir. Genellikle ek bir test gerekmese de bazı durumlarda tanıyı doğrulamak amacıyla küçük bir cilt örneği alınabilir.

Yapılabilecek testler

• Cilt biyopsisi: Deriden uyuşturularak alınan küçük bir doku örneğinin mikroskopta incelenmesi
• Kan testleri: Eklem tutulumu düşünülüyorsa veya diğer hastalıklar ekarte edilmek istenirse
• Eklem görüntüleme: Psoriatik artrit şüphesinde röntgen veya ultrason

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz size şikayetlerinizin ne zaman başladığını, ailenizde psoriasis olup olmadığını, kullandığınız ilaçları, stres düzeyinizi ve yaşam alışkanlıklarınızı soracaktır. Muayene genellikle kısa sürer ve tanı büyük çoğunlukla aynı gün içinde netleşir.

Tedavi

Psoriasis tedavisi hastalığın şiddetine, yaygınlığına ve kişinin yaşam kalitesine etkisine göre kişiselleştirilir. Tedavinin temel amacı derideki plakları azaltmak, kaşıntı ve ağrıyı hafifletmek, alevlenmeleri önlemek ve uzun vadede eklem hasarını engellemektir.

Evde kişisel bakım

• Cildinizi her gün düzenli olarak nemlendirmek; banyo sonrası yoğun nemlendirici krem sürmek
• Ilık suyla kısa duş almak ve cildi yumuşak havluyla kurulamak
• Stres yönetimi: nefes egzersizleri, meditasyon, yürüyüş gibi gevşeme teknikleri
• Sigara ve aşırı alkolden kaçınmak
• Cildinizi travmalardan korumak; kaşıntıyı engellemek için tırnakları kısa tutmak
• Sağlık uzmanınızın önerdiği tedaviyi aksatmadan uygulamak

Tıbbi tedaviler

Psoriasis tedavisinde öncelikle cilde uygulanan topikal tedaviler (krem, merhem, losyon, şampuan) kullanılır. Yeterli yanıt alınamazsa veya hastalık orta-ağır seyrediyorsa ışık tedavisi (fototerapi) uygulanabilir. Daha dirençli durumlarda ağız yoluyla alınan sistemik tedaviler veya bağışıklık sistemini hedef alan biyolojik tedaviler devreye girer. Hangi tedavinin sizin için uygun olduğuna, hastalığınızın şiddetine ve genel sağlık durumunuza göre dermatoloji uzmanınız karar verir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Psoriasis genellikle cerrahi bir hastalık değildir. Ancak psoriatik artrite bağlı eklem hasarı ilerlediyse ortopedi uzmanı tarafından eklem koruyucu girişimler değerlendirilebilir.

Bu durumla yaşamak

Psoriasis ile yaşamak bazen zorlayıcı olabilir. Alevlenme dönemlerinde cildinize iyi bakın, tedavinizi düzenli kullanın ve kendinizi suçlamayın. İyi ve kötü günler olabileceğini bilmek, hastalıkla baş etmeyi kolaylaştırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku düzeni oluşturmak
• Stresi azaltacak hobiler ve sosyal aktiviteler bulmak
• Cildi tahriş etmeyen pamuklu giysiler tercih etmek
• Yumuşak, kokusuz temizleyiciler kullanmak
• Alevlenmeleri kayıt altına alarak tetikleyicileri tanımak

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme ve düzenli egzersiz hem vücut sağlığını destekler hem de stresle başa çıkmayı kolaylaştırır. Akdeniz tipi beslenme, bol sebze-meyve, yağlı balıklar ve tam tahıllar önerilebilir. Sağlıklı kiloyu korumak psoriatik artrit riskini de azaltabilir. Ancak hiçbir beslenme şekli tek başına psoriasis tedavisinin yerini tutmaz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Psoriasis, özellikle görünür bölgelerde olduğunda özgüveni olumsuz etkileyebilir; kaygı ve depresyona zemin hazırlayabilir. Bu duygularla başa çıkabilmek için bir ruh sağlığı uzmanından destek almak önemlidir. Kendinizi çaresiz veya krizde hissediyorsanız 112 acil çağrı hattını aramaktan çekinmeyin; profesyonel desteğe ulaşmak sizin hakkınızdır.

Önleme

Psoriasis tamamen önlenebilen bir hastalık değildir, çünkü genetik yatkınlık önemli rol oynar. Ancak bilinen tetikleyicilerden kaçınmak, stresi yönetmek, cildi iyi nemlendirmek ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları edinmek alevlenmelerin sıklığını ve şiddetini azaltabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Psoriatik artrit gelişirse eklemlerde kalıcı hasar meydana gelebilir
• Cildin sürekli kaşınması ve çatlaması ikincil cilt enfeksiyonlarına zemin hazırlayabilir
• Uzun süre alevlenmelerle yaşamak ciddi psikolojik yük oluşturup depresyon ve kaygıya yol açabilir
• Nadiren eritrodermik psoriasis gibi ağır formlar vücudun sıvı dengesini ve genel sağlığı bozabilir

Uzun vadeli görünüm

Psoriasis günümüzde tamamen ortadan kaldırılamasa da kontrol edilebilir bir hastalıktır. Modern tedaviler sayesinde birçok kişi cildini büyük ölçüde temizleyebilir, eklem hasarını önleyebilir ve günlük yaşamına rahatça devam edebilir. Umutlu olmak ve doktorunuzla iş birliği içinde olmak en önemli adımlardır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.