Lyme Hastalığına Dikkat: Kene Isırıkları ve Belirtiler

Genel Bakış

Lyme hastalığı (Lyme borrelyozu), kene ısırığı ile insana geçebilen bir bakterinin yol açtığı bir enfeksiyondur. Kene, çalılık ve otlu alanlarda yaşayan, küçük, kan emen bir canlıdır. Hastalığa neden olan bakteri genellikle Borrelia (Borreliya) adı verilen bir bakteri türüdür. Kene sizi ısırdığında ve derinize yapışıp bir süre orada kaldığında, bakteri vücudunuza geçebilir. Her kene bu bakteriyi taşımaz; yani her kene ısırığı Lyme hastalığı anlamına gelmez. Hastalık erken fark edilirse genellikle iyi tedavi edilebilir.

Türkiye'de Lyme hastalığı bildirilen vakalar arasında görece az görülen bir enfeksiyondur; ancak riskli bölgelerde ve mevsimsel olarak görülebilir. Sağlık Bakanlığı verilerine göre ülkemizde kayıtlı vaka sayısı sınırlıdır, yine de belirtileriniz varsa bunu hekiminizle konuşmanız önemlidir. Birçok kişi kene ısırdığını hiç fark etmez, çünkü kene çok küçük olabilir.

Lyme hastalığı her yaştan insanı etkileyebilir. Doğada vakit geçirenler, kamp yapanlar, bahçede çalışanlar, ormancılık ve tarımla uğraşanlar ile evcil hayvanı olan kişiler daha fazla risk altındadır. Çocuklar da oyun oynarken otlu alanlarda bulundukları için risk grubundadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Isırık yerinde birkaç gün içinde beliren ve giderek büyüyen kızarıklık; bazen halka veya hedef tahtası gibi bir görünüm alır
• Hafif ateş ve titreme
• Belirgin halsizlik ve yorgunluk
• Baş ağrısı
• Kas ve eklem ağrıları
• Boyun, koltuk altı veya kasıkta şişmiş lenf bezleri
• Konsantrasyon güçlüğü ve kendini iyi hissetmeme hali

Çocuklarda belirtiler

• Kızarıklık çoğu zaman kafa, boyun ve kulak çevresinde görülebilir
• Huzursuzluk, ağlama ve normalden çabuk yorulma
• Yüzün bir tarafında hareket azalması veya göz kapağında düşüklük (yüz siniri tutulumu)
• Baş ağrısı ve karın ağrısı
• Eklem şişliği ve topallama

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yorgunluk ve güçsüzlük daha belirgin olabilir, günlük işler zorlaşabilir
• Kızarıklık silik olabilir veya fark edilmeyebilir
• Eklemlerde şişlik ve ağrı ön planda olabilir
• Bellek ve dikkat ile ilgili yakınmalar görülebilir
• Nadiren çarpıntı veya baş dönmesi gibi kalp ritmi ile ilgili belirtiler

Nedenler

Ana nedenler

• Bakteri taşıyan bir kenenin deriye yapışıp kan emmesi
• Bakterinin kene tükürüğü yoluyla vücuda geçmesi
• Kenenin uzun süre (genellikle bir günden fazla) deride kalması bulaşma olasılığını artırır
• Hastalık insandan insana, evcil hayvandan insana doğrudan temasla geçmez; bulaşma için kene ısırığı gerekir

Risk faktörleri

• Ormanlık, çalılık ve uzun otlu alanlarda yürüyüş, kamp veya piknik yapmak
• Kısa kollu, açık renk olmayan kıyafetlerle doğada bulunmak
• Bacakları ve kolları kapatan giysi giymemek
• Kene kovucu ürünleri uygun şekilde kullanmamak
• Doğa dönüşü vücudu ve giysileri kene için kontrol etmemek
• Evcil hayvanların tüylerini düzenli kontrol etmemek
• Bahçe, tarım ve ormancılık gibi açık alan işlerinde çalışmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kene ısırığı sonrası ateş, titreme veya belirgin halsizlik başladıysa aynı gün bir sağlık kuruluşuna başvurun
• Isırık çevresinde hızla büyüyen bir kızarıklık varsa
• Yüzünüzde güç kaybı, göz kapağı düşüklüğü veya konuşurken zorlanma fark ettiyseniz
• Şiddetli baş ağrısı, ense sertliği ya da ışığa hassasiyet varsa
• Çarpıntı, baş dönmesi veya bayılma hissi yaşıyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kene ısırdıysa ve kene tam olarak çıkarılamadıysa
• Isırık yerinde kızarıklık, şişlik veya kaşıntı birkaç gün geçmediyse
• Uzun süren yorgunluk, eklem ağrısı veya kas ağrısı varsa
• Doğa yürüyüşü sonrası kendinizi iyi hissetmiyorsanız
• Daha önce Lyme hastalığı geçirdiyseniz ve belirtiler tekrar ediyorsa

Tanı

Hekiminiz önce sizi dinler: doğada bulunup bulunmadığınızı, kene fark edip etmediğinizi ve belirtilerin ne zaman başladığını sorar. Ardından muayene yapar ve özellikle derideki kızarıklığa bakar. Halka biçimindeki tipik kızarıklık varsa, hekiminiz ek testlere gerek kalmadan tedaviye başlayabilir. Kesin tanı için kan testleri kullanılabilir; ancak bu testler hastalığın ilk günlerinde bazen yanıltıcı olabilir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene ve öykü alma (keneye maruz kalma öyküsü dahil)
• Kan testleri: önce tarama amaçlı bir test, sonucu şüpheli ise doğrulama testi
• Bazen eklem sıvısı veya omurilik sıvısı incelemesi (yalnızca gerekli görülürse)
• Kalp ritmi ile ilgili belirtiler varsa elektrokardiyografi (EKG)

Randevunuzda neler beklenir

Test sonuçları birkaç gün sürebilir. Bu arada hekiminiz belirtilerinize göre tedaviye başlayabilir; bu, sonuçları beklemenin hastalığı geciktirmesinden daha iyidir. Bazı durumlarda testler negatif çıksa bile hekiminiz belirtilere ve öyküye göre karar verebilir. Tanı süreci boyunca sorularınızı sormaktan çekinmeyin.

Tedavi

Lyme hastalığı, hekimin uygun gördüğü antibiyotik tedavisiyle genellikle iyi sonuç verir. Tedavinin erken başlaması iyileşme şansını artırır. Hangi tedavinin size uygun olduğuna, süresine ve şekline mutlaka bir hekim karar vermelidir. Kendi kendinize ilaç başlamayın, arkadaşınızın veya internetten okuduğunuz bir tedaviyi uygulamayın.

Evde kişisel bakım

• Kene ısırdıysa, ince uçlu bir cımbızla deriye en yakın noktadan tutup yavaşça ve düz bir şekilde çekin; kenenin üzerine kolonya, yağ veya benzeri bir şey dökmeyin
• Keneyi çıkardıktan sonra bölgeyi su ve sabunla temizleyin
• Çıkardığınız tarihi ve bölgeyi not edin, gerekirse hekiminize söyleyin
• Bol sıvı için ve dinlenin; yorgunken ağır egzersizden kaçının
• Belirtilerinizi (ateş, kızarıklık, ağrı) günlük olarak not edin
• Hekiminizin önerdiği tedaviyi aksatmadan tamamlayın

Tıbbi tedaviler

Tedavinin temelini, hekimin reçete edeceği antibiyotik tedavisi oluşturur. Antibiyotikler bakteriyi hedefler ve hastalığın ilerlemesini durdurur. Tedavi süresi hastalığın evresine ve belirtilerin şiddetine göre hekim tarafından belirlenir; bu yüzden ilacı erken kesmemek önemlidir. Eklem şişliği gibi yakınmalar için dinlenme, soğuk uygulama ve ağrı yönetimi önerilebilir. Nadiren, kalp ritmi veya sinir sistemi tutulumu gibi durumlarda hastanede takip gerekebilir. Hangi ilacın, hangi dozda ve ne kadar süre kullanılacağına yalnızca hekiminiz karar verebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Lyme hastalığında cerrahi tedavi genellikle söz konusu değildir; hastalık ilaç tedavisiyle yönetilir.

Bu durumla yaşamak

İyileşme sürecinde kendinize zaman tanıyın. Yorgunluk bazen haftalarca sürebilir; bu normaldir ve genellikle zamanla azalır. Günlük işlerinizi küçük parçalara bölmek, dinlenme araları vermek ve kendinizi zorlamamak iyileşmeyi kolaylaştırır. Belirtilerinizi yazmak, hekiminizle görüşürken çok yardımcı olur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli ama hafif tempoda hareket edin; yorgunluğa göre dozu ayarlayın
• Uyku düzeninizi koruyun, aynı saatlerde yatıp kalkmaya çalışın
• Doğaya çıkarken kapalı giysi ve uygun koruma kullanmayı alışkanlık haline getirin
• Evcil hayvanlarınızın tüylerini düzenli olarak kene için kontrol edin
• Sigara ve aşırı alkolden uzak durmak genel iyileşmeyi destekler

Diyet ve egzersiz

Özel bir diyet listesi gerekmez; dengeli ve çeşitli beslenmek, bol su içmek vücudunuzun toparlanmasına yardımcı olur. Egzersiz konusunda acele etmeyin: kısa yürüyüşlerle başlayıp, kendinizi iyi hissettikçe süreyi artırın. Ateş veya belirgin halsizlik varken ağır egzersizden kaçının. Ne zaman ve ne kadar egzersiz yapacağınızı hekiminizle konuşabilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uzun süren yorgunluk, ağrı ve belirsizlik kaygıya yol açabilir. Endişe duymak anlaşılır bir duygudur ve yalnız değilsiniz. Duygularınızı güvendiğiniz biriyle paylaşmak, günlük rutininizi korumak ve küçük hedefler koymak iyi gelir. Kaygı veya ümitsizlik hissi günlük yaşamınızı belirgin şekilde etkiliyorsa bir sağlık profesyonelinden destek isteyin. Kendinize zarar verme düşüncesi olursa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise gidin.

Önleme

Büyük ölçüde evet. En etkili korunma yolu kene ısırığından kaçınmak ve keneyi erken fark etmektir. Doğada bulunurken bacakları ve kolları kapatan açık renkli giysiler giyin, pantolon paçalarını çorabın içine sokun. Otlu ve çalılık alanlarda çok yakın temastan kaçının, patika yolları tercih edin. Uygun kene kovucu ürünleri etiketteki talimatlara göre kullanın. Doğa dönüşü tüm vücudunuzu, özellikle koltuk altı, kasık, kulak arkası ve saç diplerini kontrol edin; giysilerinizi de silkeleyin. Keneyi fark ettiyseniz doğru şekilde ve mümkün olan en kısa sürede çıkarın.

Aşılar

Türkiye'de rutin olarak uygulanan, insanlar için onaylı bir Lyme hastalığı aşısı bulunmamaktadır. Aşı çalışmaları sürmektedir. Aşı konusundaki güncel durumu aile hekiminize veya eczacınıza sorabilirsiniz.

Tarama programları

Belirtisi olmayan kişilerde rutin tarama önerilmez. Değerlendirme, kene ısırığı öyküsü ve belirtilere göre yapılır. Riskli bölgede yaşıyor veya çalışıyorsanız, korunma yöntemleri ve hangi durumlarda hekime başvurmanız gerektiği konusunda aile hekiminizle konuşabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Aylar içinde tekrarlayan eklem şişliği ve ağrısı (özellikle diz gibi büyük eklemlerde)
• Yüz sinirinde geçici hareket kaybı
• Baş ağrısı, konsantrasyon güçlüğü ve hafıza yakınmaları
• Nadiren kalp ritmi bozuklukları ve baş dönmesi
• Uzun süren yorgunluk ve günlük yaşamda azalma

Uzun vadeli görünüm

İyi haber şu: Lyme hastalığı erken fark edilip uygun şekilde tedavi edildiğinde çoğu kişi tamamen iyileşir. Bazı kişilerde yorgunluk ve eklem ağrıları bir süre daha devam edebilir, ancak bu genellikle zamanla geriler. Belirtileriniz uzun sürerse bunu hekiminizle konuşun; destek almak süreci kolaylaştırır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.