Düşük Tansiyon (Hipotansiyon)

Genel Bakış

Tansiyon, kanın damarlarınızın iç yüzeyine yaptığı basınçtır. Kalp her attığında kanı damarlara pompalar ve bu basınç oluşur. 'Büyük tansiyon' kalbin kanı pompaladığı andaki basıncı, 'küçük tansiyon' ise kalbin gevşediği andaki basıncı gösterir. Genellikle 90/60'ın altındaki ölçümler düşük tansiyon (hipotansiyon) olarak adlandırılır. Ama burada önemli bir ayrıntı var: sayı tek başına çok şey anlatmaz. Bazı kişiler doğal olarak düşük tansiyonla yaşar ve hiçbir sorun yaşamaz. Düşük tansiyon, ancak baş dönmesi, bayılma gibi belirtilerle birlikte olduğunda ya da aniden düştüğünde sağlık sorunu hâline gelir.

Evet, oldukça yaygındır. Özellikle genç ve ince yapılı kişilerde, sporcularda ve hamile kadınlarda sık görülür. Çoğu zaman günlük yaşamı etkilemeyen, hafif bir durumdur.

Düşük tansiyon her yaştan kişide görülebilir. Genç ve zayıf yapılı kişilerde, düzenli spor yapanlarda ve hamilelerde daha sık rastlanır. İleri yaşta ise genellikle kullanılan ilaçlar, yetersiz sıvı alımı veya başka bir sağlık sorunuyla bağlantılı olarak ortaya çıkar. Bazı meslek gruplarında, örneğin uzun süre ayakta duran kişilerde de daha sık görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Baş dönmesi veya sersemlik hissi
• Aniden ayağa kalkınca göz kararması
• Halsizlik ve çabuk yorulma
• Bulanık görme veya görüşte geçici kararma
• Mide bulantısı
• Konsantre olmakta zorlanma, dikkat dağınıklığı
• Bayılma (senkop) veya bayılacakmış gibi hissetme
• Cildin soğuk ve terli olması
• Baş ağrısı
• Yemekten sonra halsizlik ve baş dönmesi

Çocuklarda belirtiler

• Oyun oynarken çabuk yorulma veya halsizlik
• Baş dönmesi, 'başım dönüyor' şeklinde yakınma
• Bayılma veya gözünün kararması
• İştahsızlık ve az sıvı içme
• Yorgun ve isteksiz görünme
• Ayağa kalkınca dengesini kaybetme

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Ani ayağa kalkınca baş dönmesi ve dengesini kaybetme (ortostatik hipotansiyon)
• Düşme ve düşmeye bağlı yaralanmalar
• Kafa karışıklığı veya geçici unutkanlık
• Yemekten sonra halsizlik ve baş dönmesi
• İlaç kullanımına bağlı tansiyon düşmeleri
• Halsizlik ve güçsüzlük hissi

Nedenler

Ana nedenler

• Yetersiz sıvı alımı (dehidratasyon); yani vücudun susuz kalması
• Uzun süre ayakta durma veya sıcak hava
• Yetersiz beslenme veya uzun süre aç kalma
• Kan kaybı (yaralanma, iç kanama veya yoğun adet kanaması)
• Bazı ilaçlar: tansiyon ilaçları, idrar söktürücüler, bazı depresyon ve kalp ilaçları
• Kalp ve damar sorunları
• Hormon bozuklukları (tiroid veya böbrek üstü bezi ile ilgili sorunlar)
• Sinir sistemiyle ilgili sorunlar, örneğin şeker hastalığına bağlı sinir hasarı
• Ciddi enfeksiyonlar
• Ağır alerjik reaksiyonlar
• Hamilelik
• Yemek sonrası tansiyon düşmesi (özellikle ileri yaşta)

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Hamilelik
• Şeker hastalığı (diyabet)
• Kalp veya damar hastalığı öyküsü
• Çok sayıda ilaç kullanımı, özellikle tansiyon ilaçları
• Sıcak iklimde yaşamak veya sıcak ortamda çalışmak
• Uzun süre yatak istirahati veya hareketsizlik
• Yetersiz sıvı ve tuz alımı
• Alkol kullanımı
• Yoğun fiziksel efor sonrası yeterince dinlenmemek

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bayıldıysanız veya bayılacak gibi olduysanız
• Ayağa kalktığınızda sık sık başınız dönüyor ve gözünüz kararıyorsa
• Belirtiler günlük işlerinizi yapmanızı engelliyorsa
• Son zamanlarda ilaç değişikliği yaptıysanız ve belirtiler başladıysa
• Hamileyseniz ve düşük tansiyonla birlikte halsizlik yaşıyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Tansiyonunuz sürekli düşük çıkıyor ve merak ediyorsanız
• Zaman zaman baş dönmesi veya halsizlik yaşıyorsanız
• Evde ölçtüğünüz değerleri doktorunuzla değerlendirmek istiyorsanız
• Ailenizde benzer bir eğilim varsa ve bilgi almak istiyorsanız

Tanı

Doktorunuz öncelikle tansiyonunuzu ölçer. Bu ölçüm genellikle oturur, ayakta ve bazen yatar pozisyonda tekrarlanır; çünkü pozisyona göre tansiyon değişimi önemli bir ipucudur. Ardından tıbbi öykünüzü dinler: ne zamandır belirti yaşadığınızı, hangi ilaçları kullandığınızı, beslenme ve sıvı alımınızı, geçirdiğiniz hastalıkları sorar. Gerekirse nedeni bulmak için bazı testler isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Farklı pozisyonlarda ve farklı zamanlarda tansiyon ölçümü
• Kan testleri (kan sayımı, şeker, böbrek ve tiroid fonksiyonları)
• İdrar testi
• Elektrokardiyografi (EKG): kalbin elektriksel aktivitesini gösteren ağrısız bir test
• Kalp ritmini 24 saat izleyen taşınabilir cihaz (Holter)
• Ekokardiyografi: kalbin yapısını ve çalışmasını gösteren ultrason incelemesi
• Eğik masa testi (tilt table): bayılma nedenlerini araştırmak için kullanılan özel bir test
• Gerekirse kan şekeri ölçümü veya enfeksiyon belirteçleri

Randevunuzda neler beklenir

Değerlendirme genellikle ağrısız ve kısa sürelidir. Doktorunuz sizden birkaç gün boyunca evde tansiyon ölçüp not etmenizi isteyebilir; bu, gerçek durumu görmek için çok yararlıdır. Kullandığınız tüm ilaçları, bitkisel ürünleri ve takviyeleri yazılı olarak götürmeniz süreci kolaylaştırır. Çoğu zaman tanı birkaç muayene ve basit testle netleşir.

Tedavi

Tedavinin yönü, düşük tansiyonun bir nedeni olup olmadığına göre belirlenir. Belirti vermeyen düşük tansiyonda genellikle tedavi gerekmez; sadece durum izlenir. Belirti varsa önce altta yatan neden araştırılır ve o neden ele alınır: yetersiz sıvı alımı, kullanılan bir ilaç, beslenme düzeni veya başka bir sağlık sorunu gibi. Ardından günlük yaşamda yapılabilecek basit düzenlemelerle belirtilerin azaltılması hedeflenir.

Evde kişisel bakım

• Gün içinde yeterli miktarda su içmek; susamayı beklemeden içmek
• Öğünleri atlamamak, düzenli ve dengeli beslenmek
• Aniden ayağa kalkmamak; önce oturmak, birkaç saniye beklemek, sonra kalkmak
• Yataktan çıkarken yavaş hareket etmek
• Uzun süre hareketsiz ayakta durmamak; bacak kaslarını hafifçe hareket ettirmek
• Sıcak ortamlarda daha fazla sıvı almak ve aşırı sıcaktan kaçınmak
• Alkolden kaçınmak veya sınırlamak
• Doktorunuz önerdiyse sabah tansiyonu düşük olduğunda yataktan kalkmadan önce bir şeyler içmek
• Kullandığınız ilaçları doktorunuza bildirmek; kendi başınıza ilaç bırakmamak veya başlamamak

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz önce düşük tansiyona yol açabilecek ilaçları gözden geçirir ve gerekirse doz veya ilaç düzenlemesi yapar. Bu değişiklik mutlaka doktor kontrolünde yapılmalıdır. Bazı kişilerde tuz ve sıvı alımının artırılması, beslenme düzeninin değiştirilmesi veya varis çorabı benzeri destek çorapları önerilebilir. Belirtiler belirli durumlarda ortaya çıkıyorsa (örneğin yemek sonrası veya uzun süre ayakta kalınca), buna yönelik özel önlemler planlanır. Daha nadir durumlarda, altta yatan hastalığa yönelik ilaç tedavisi gerekebilir; bu karar ve düzenleme yalnızca doktorunuz tarafından verilir. Hiçbir ilacı eczaneden kendi başınıza alıp kullanmayın; tansiyonla ilgili her türlü ilaç mutlaka hekim önerisiyle kullanılmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Düşük tansiyon çoğu zaman ameliyat gerektirmez. Ancak tansiyon düşüklüğü iç kanama, ciddi kalp sorunu veya damar sorunu gibi bir nedene bağlıysa, bu asıl sorunun tedavisi için girişim gerekebilir. Böyle bir durumda karar, ilgili uzman hekimler tarafından ayrıntılı değerlendirme sonrası verilir.

Bu durumla yaşamak

Düşük tansiyonla yaşamak çoğu kişi için birkaç basit alışkanlıkla oldukça kolaydır. Belirtilerin ne zaman ortaya çıktığını fark etmek en önemli adımdır: sabah mı, sıcak havada mı, yemekten sonra mı, uzun süre ayakta kalınca mı? Bunu birkaç gün not etmek, hem size hem doktorunuza çok şey anlatır. Günlük hayatta yavaş hareket etmek, su içmeyi unutmamak ve öğün atlamamak çoğu zaman yeterli olur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku ve dinlenme
• Sigara kullanımından kaçınmak
• Alkolü sınırlamak veya hiç kullanmamak
• Düzenli ama aşırıya kaçmayan hareket; yürüyüş gibi hafif egzersizler
• Sıcak duş veya saunada uzun süre kalmamak
• Uzun süre ayakta kalmanız gerekiyorsa bacaklarınızı ara ara hareket ettirmek
• Evde tansiyon ölçümü yapıyorsanız düzenli not tutmak
• Kullandığınız ilaçların listesini yanınızda taşımak

Diyet ve egzersiz

Beslenmede düzen ve yeterli sıvı alımı çok önemlidir. Öğün atlamamak, gün içinde yeterince su içmek ve dengeli beslenmek belirtileri azaltabilir. Doktorunuz tuz alımınızı artırmanızı önerdiyse bu öneriye uyun; ancak tuzu kendi başınıza artırmayın, çünkü bazı kişilerde tuz yüksek tansiyona yol açabilir. Egzersiz konusunda aşırıya kaçmamak kaydıyla hareket etmek faydalıdır; özellikle yürüyüş gibi orta düzeyde aktiviteler iyi gelir. Ağır egzersiz sonrası baş dönmesi oluyorsa, egzersiz öncesi ve sonrası su içmeyi ihmal etmeyin ve durumu doktorunuza bildirin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Tekrarlayan baş dönmeleri ve bayılma korkusu, kişinin kendini güvensiz hissetmesine, kalabalık yerlerden veya tek başına dışarı çıkmaktan çekinmesine yol açabilir. Bu duygular çok anlaşılır ve yaygındır. Durumu konuşmak, belirtileri not etmek ve bir sağlık uzmanından destek almak kaygıyı azaltır. Kendinizi sürekli endişeli veya umutsuz hissediyorsanız, bunu mutlaka bir sağlık uzmanıyla paylaşın; ruhsal desteğe ulaşmak da sağlığınızın bir parçasıdır. Acil bir ruhsal kriz yaşıyorsanız veya kendinize zarar verme düşünceniz varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Önleme

Her zaman önlenemese de, birçok düşük tansiyon atakları basit önlemlerle azaltılabilir. Yeterli sıvı içmek, düzenli beslenmek, aniden ayağa kalkmamak ve aşırı sıcaktan korunmak en önemli adımlardır. Kullandığınız ilaçları düzenli olarak doktorunuzla gözden geçirmek de önemlidir; tansiyonu etkileyen ilaçlar bazen kişiye göre düzenlenebilir.

Aşılar

Düşük tansiyonun kendisini önleyen bir aşı yoktur. Ancak genel sağlığınızı korumak için yaşınıza ve sağlık durumunuza uygun aşıları (örneğin grip ve zatürre aşıları) hekiminizle konuşabilirsiniz. Ciddi enfeksiyonlar tansiyon düşüklüğüne yol açabildiği için aşılar dolaylı olarak koruyucudur.

Tarama programları

Düşük tansiyon için özel bir tarama programı yoktur. Yine de düzenli sağlık kontrollerinde tansiyon ölçümü yapılması, özellikle ileri yaşta ve çok ilaç kullanan kişilerde yararlıdır. Sağlık Bakanlığı'nın genel sağlık kontrolleri ve aile hekimliği hizmetleri kapsamında tansiyonunuzu ölçtürebilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Düşme ve buna bağlı kırık veya yaralanma, özellikle ileri yaşta
• Bayılma nedeniyle kaza veya yaralanma riski
• Günlük işleri yapmakta zorlanma, yaşam kalitesinin düşmesi
• Böbrekler ve beyin gibi organlara yeterli kan gitmemesi (bulantı, halsizlik, kafa karışıklığı)
• Şok tablosu; ancak bu genellikle ciddi bir nedenin (kan kaybı, ağır enfeksiyon, alerji) sonucudur
• Sürekli yorgunluk ve konsantrasyon güçlüğü

Uzun vadeli görünüm

Düşük tansiyonun görünümü genellikle iyidir, özellikle belirti vermeyen kişilerde hiçbir sorun yaratmaz. Belirti verdiğinde ise nedenin bulunması ve basit düzenlemeler yapılması çoğu kişide durumu büyük ölçüde rahatlatır. Düzenli kontrol ve doktorunuzun önerilerine uymakla, günlük yaşamınızı büyük ölçüde etkilenmeden sürdürebilirsiniz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.