Düşük Kan Şekeri (Hipoglisemi)

Genel Bakış

Hipoglisemi, kandaki şeker (glikoz) düzeyinin normalin altına inmesi demektir. Glikoz, vücudun ve özellikle beynin başlıca yakıtıdır; düzey düşünce vücut bunu titreme, terleme, halsizlik gibi belirtilerle size haber verir. Genellikle kan şekeri yaklaşık 70 mg/dL'nin (miligram/desilitre) altına indiğinde düşük kabul edilir, ancak sizin için doğru hedef aralığı sağlık uzmanınız tarafından belirlenir. Hipoglisemi bir hastalık değil, çoğu zaman başka bir durumun ya da tedavinin sonucu olarak ortaya çıkan bir bulgudur. En sık diyabeti olan ve kan şekerini düşüren tedavi kullanan kişilerde görülür.

Diyabeti olan ve kan şekerini düşüren tedavi kullanan kişilerde oldukça yaygındır; bu kişilerin çoğu hayatlarında en az bir kez hafif bir düşme yaşar. Diyabeti olmayan kişilerde ise daha nadir görülür ve genellikle altta yatan başka bir neden araştırılır.

En çok insülin veya kan şekerini düşüren başka bir tedavi kullanan diyabetli kişileri etkiler. Bunun dışında uzun süre aç kalanlar, ağır alkol tüketenler, bazı karaciğer, böbrek ya da hormon hastalıkları olanlar ve yaşlılar da risk altındadır. Çocuklarda ve yaşlılarda belirtiler farklı görünebildiği için ayrıca dikkatli olmak gerekir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Titreme, üşüme hissi
• Soğuk terleme, terleme
• Çarpıntı, kalbin hızlı atması
• Ani ve yoğun açlık hissi
• Halsizlik, güçsüzlük, bacaklarda titreme
• Baş dönmesi, sersemlik
• Sinirlilik, huzursuzluk, ani öfke
• Konsantre olamama, dikkatin dağılması
• Bulanık görme
• Dudaklarda, dilde veya parmaklarda karıncalanma, uyuşma
• Yüzde solukluk
• Baş ağrısı

Çocuklarda belirtiler

• Huzursuzluk, sebepsiz ağlama, huysuzluk
• Normalden fazla uyuklama veya uykuya meyil
• Yemek yemeyi reddetme ya da iştahsızlık
• Terleme ve soluk görünüm
• Dalgınlık, oyun oynamak istememe
• Küçük çocuklar hissettiklerini anlatamadığı için davranış değişikliği tek ipucu olabilir

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Belirtiler silik olabilir; titreme ve terleme hiç görülmeyebilir
• Kafa karışıklığı, unutkanlık, ani şaşkınlık
• Denge kaybı, düşme veya düşmeye yakın hissetme
• Aşırı halsizlik, konuşmada yavaşlama
• Çoğu zaman başka bir durumla (örneğin yaşlılık, ilaç etkisi) karıştırılabilir

Nedenler

Ana nedenler

• Diyabet tedavisinde kan şekerini düşüren ilaçların etkisinin beklenenden fazla olması
• Öğün atlama, az yemek veya öğünü geciktirme
• Beklenenden fazla ya da plansız fiziksel aktivite
• Alkol tüketimi (özellikle aç karnına)
• Bazı hastalıklar: böbreküstü bezi ve hipofiz sorunları, karaciğer hastalıkları, ağır enfeksiyonlar
• Böbrek yetmezliği gibi durumlarda ilaçların vücuttan atılımının yavaşlaması
• Uzun süreli açlık veya çok düşük kalorili beslenme
• Yemekten sonra ortaya çıkan düşmeler (bazı kişilerde yemek sonrası şeker hızlı yükselip sonra fazla düşebilir)
• Sağlık uzmanına danışmadan kullanılan bazı ilaçlar ve bitkisel ürünler

Risk faktörleri

• Diyabet tanısı ve kan şekerini düşüren tedavi kullanımı
• İleri yaş
• Böbrek veya karaciğer hastalığı
• Düzensiz beslenme, öğün atlama
• Yoğun veya ani artırılan egzersiz
• Düzenli alkol tüketimi
• Yalnız yaşamak veya yardıma erişimin kısıtlı olması
• Geçirilmiş ağır hipoglisemi atakları
• Bazı hormon ve metabolizma hastalıkları

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bilinç değişikliği, bayılma veya havale varsa hemen 112'yi arayın
• Aynı gün içinde tekrarlayan düşmeler
• Gece atakları veya uykudan uyandıran belirtiler
• Şekerli yiyecek/içeceğe rağmen düzelmeyen belirtiler

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Sık sık hafif hipoglisemi yaşıyorsanız
• Belirtileri artık eskisi gibi hissetmiyorsanız (farkındalığın azalması)
• Kan şekeri ölçümleriniz beklediğinizden sık düşük çıkıyorsa
• Egzersiz, yolculuk veya oruç gibi durumlarda nasıl davranacağınızı planlamak istiyorsanız
• Diyabeti olmayan biriyseniz ve açlıkla ortaya çıkan düşmeler yaşıyorsanız

Tanı

Hipoglisemi tanısı, belirtilerin kan şekeri ölçümüyle birlikte değerlendirilmesiyle konur. Sağlık uzmanı önce kan şekerinizi ölçer; düşük değer saptanır ve belirtiler şeker alımıyla düzelirse tablo netleşir. Ardından altta yatan neden araştırılır: kullandığınız ilaçlar, beslenme ve egzersiz düzeni, alkol alışkanlığı ve varsa diğer hastalıklar gözden geçirilir. Diyabeti olmayan kişilerde nedenin bulunması için ek testler istenebilir.

Yapılabilecek testler

• Parmaktan kan şekeri ölçümü (hızlı sonuç veren test)
• Laboratuvarda kan şekeri ölçümü
• Uzun dönem kan şekeri ortalamasını gösteren test (diyabet takibinde kullanılır)
• Sürekli glikoz izleme sensörü ile gün içi dalgalanmaların görülmesi
• Kullandığınız ilaçların ve dozlarının gözden geçirilmesi
• Gerektiğinde hormon ve karaciğer/böbrek fonksiyon testleri
• Neden bulunamazsa, kontrollü açlık testi (hastane ortamında, gözetim altında yapılır)

Randevunuzda neler beklenir

Değerlendirme genellikle birkaç adımda tamamlanır. Hekiminiz size ne zaman, hangi belirtilerle ve hangi koşullarda düşme yaşadığınızı soracaktır; bu nedenle atakları ve ölçüm sonuçlarını küçük bir deftere veya telefonunuza not etmeniz çok yardımcı olur. Bazı testlerin sonucu birkaç gün sürebilir. Süreç ilerledikçe size özel bir takip ve önleme planı oluşturulur.

Tedavi

Tedavinin iki amacı vardır: düşük kan şekerini hızla düzeltmek ve tekrar düşmesini önlemek. Hafif bir atakta amaç, hızlı emilen bir şeker kaynağıyla kan şekerini kısa sürede güvenli aralığa çıkarmak, ardından biraz daha uzun süreli bir besinle dengede kalmaktır. Tekrarlayan düşmelerde ise altta yatan neden (beslenme düzeni, aktivite, kullanılan tedaviler) sağlık uzmanınızla birlikte gözden geçirilir. Kararlar her zaman kişiye özeldir ve mutlaka sağlık uzmanınızla birlikte alınmalıdır.

Evde kişisel bakım

• Belirtiler başladığında hemen kan şekerinizi ölçün; ölçemiyorsanız belirtilere göre hareket edin.
• Hızlı emilen bir şeker kaynağı alın: yarım su bardağı meyve suyu, birkaç kesme şeker, bir yemek kaşığı bal ya da şekerli bir içecek gibi. Miktar ve seçim için sağlık uzmanınızın size verdiği plana uyun.
• Yaklaşık 15 dakika bekleyip yeniden ölçün; değer hâlâ düşükse aynı miktarı tekrarlayın.
• Kan şekeri normale döndüğünde, tekrar düşmesini önlemek için peynir, ekmek, yoğurt gibi biraz daha uzun süreli enerji veren bir ara öğün yiyin.
• Yanınızda her zaman hızlı etkili bir şeker kaynağı ve (varsa) kan şekeri ölçüm cihazınızı taşıyın.
• Ağır belirtilerde ağızdan bir şey vermeyin; kişi bilincini kaybediyorsa hemen 112'yi arayın.
• Atakları tarih, saat ve belirtilerle birlikte not edin; bu kayıt hekiminiz için çok değerlidir.
• Yakınlarınıza hipoglisemi belirtilerini ve acil durumda ne yapmaları gerektiğini öğretin.

Tıbbi tedaviler

Tedavi yaklaşımı tamamen kişiye göre planlanır. Diyabeti olan kişilerde sağlık uzmanı mevcut tedavi planını gözden geçirip zamanlamayı veya dozları yeniden düzenleyebilir; bunu yalnızca uzmanınız yapmalıdır, kendi başınıza değişiklik yapmayın. Diyabeti olmayan kişilerde ise düşmeye yol açan durum (hormon bozukluğu, karaciğer hastalığı, beslenme sorunu, kullanılan başka ilaçlar) tedavi edilir. Hekiminiz ayrıca, ağır bir atak anında yakınlarınızın uygulayabileceği acil durum planını sizinle konuşabilir ve buna uygun bir reçete düzenleyebilir. Bu planın nasıl kullanılacağı mutlaka sağlık uzmanınız tarafından size ve yakınlarınıza anlatılmalıdır. Beslenme uzmanı desteği, eğitimli bir diyabet hemşiresi ve aile hekiminiz bu sürecin önemli parçalarıdır.

Bu durumla yaşamak

Hipoglisemiyle yaşamak, günlük hayatınızı kısıtlamak zorunda olduğunuz anlamına gelmez; ancak biraz planlama gerektirir. Öğünlerinizi düzenli tutmak, yanınızda hızlı etkili bir şeker kaynağı taşımak ve belirtileri erken fark etmeyi öğrenmek çoğu kişinin kendini güvende hissetmesini sağlar. Araç kullanmadan önce kan şekerinizi kontrol etmek, uzun yolculuklarda ve egzersiz öncesinde önlem almak önemlidir; bu konularda size özel kuralları sağlık uzmanınız belirler.

Yaşam tarzı ipuçları

• Öğünlerinizi mümkün olduğunca düzenli saatlerde yiyin; öğün atlamayın.
• Egzersiz öncesi, sırası ve sonrasında kan şekerinizi takip edin; planınızı önceden konuşun.
• Alkol alacaksanız aç karnına almamaya ve kan şekerinizi izlemeye özen gösterin.
• Gece atakları için yatmadan önceki ölçümü ihmal etmeyin.
• Yanınızda daima hızlı etkili şeker kaynağı, kimlik bilgisi ve acil durum planınızı taşıyın.
• Uyku düzeninize dikkat edin; yorgunluk belirtileri maskeleyebilir.
• Seyahat öncesi ek şeker kaynağı ve yedek malzeme bulundurun.
• Yakınlarınızla ve iş yerinizdeki kişilerle durumunuzu paylaşın.

Diyet ve egzersiz

Beslenme ve hareket, kan şekeri dengesinin iki temel taşıdır. Öğünleri atlamamak, ana ve ara öğünleri dengelemek ve karbonhidratları tek başına değil proteinle birlikte tüketmek düşmeleri azaltabilir. Egzersiz ise hem yararlıdır hem de kan şekerini düşürebilir; bu yüzden aktivite öncesi ve sonrası ölçüm yapmak, gerektiğinde küçük bir ara öğün planlamak akıllıca olur. Size uygun porsiyonlar, öğün saatleri ve egzersiz öncesi hazırlık için mutlaka sağlık uzmanınıza ya da beslenme uzmanına danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Tekrarlayan düşmeler kaygıya yol açabilir: 'Ya dışarıdayken yine olursa?' düşüncesi günlük hayatı yorucu hale getirebilir. Bu duygular çok yaygındır ve konuşulmayı hak eder. Kaygınız artıyorsa, uykuya dalmakta zorlanıyorsanız ya da kendinizi sürekli tetikte hissediyorsanız bir sağlık uzmanına ya da ruh sağlığı desteğine başvurun. Kendinizi çok kötü hissettiğiniz, dayanmakta zorlandığınız veya kendinize zarar verme düşüncesi olduğu durumlarda vakit kaybetmeden 112'yi arayın ya da en yakın acil sağlık hizmetine başvurun.

Önleme

Büyük ölçüde önlenebilir. En etkili adımlar; öğünleri atlamamak, kullandığınız tedavileri sağlık uzmanınızın önerdiği şekilde kullanmak, egzersiz öncesi hazırlık yapmak, alkol konusunda dikkatli olmak ve kan şekerinizi düzenli izlemektir. Belirtileri erken fark etmeyi öğrenmek de ağır atakları önlemenin en güçlü yollarından biridir.

Tarama programları

Diyabeti olan kişilerde düzenli kan şekeri takibi ve periyodik sağlık kontrolü, düşme risklerinin erken fark edilmesini sağlar. Diyabeti olmayan kişilerde açlıkla tekrarlayan düşmeler varsa, altta yatan nedenlerin araştırılması için aile hekiminize başvurmanız önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Bilinç bulanıklığı, bayılma ve düşme sonucu yaralanmalar
• Havale (nöbet) geçirme
• Araç kullanırken veya makine başında dikkat kaybı
• Belirtilerin zamanla daha silik hale gelmesi (farkındalığın azalması) ve atakların fark edilmeden geçmesi
• Gece ataklarının uyku kalitesini bozması
• Nadiren, çok düşük ve uzun süreli kan şekeri beyin ve kalp üzerinde ciddi olumsuz etkiler yapabilir

Uzun vadeli görünüm

Hipoglisemi çoğu kişi için iyi yönetilebilir bir durumdur. Doğru planlama, düzenli takip ve belirtileri erken fark etme sayesinde atakların sıklığı ve şiddeti belirgin şekilde azalabilir. Çoğu kişi bu konuda bilgi sahibi oldukça günlük hayatını güvenle sürdürür. Sizin için en doğru yol haritasını sağlık uzmanınızla birlikte oluşturabilirsiniz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.