Kanda Düşük Protein (Hipoproteinemi)

Genel Bakış

Hipoproteinemi, kandaki protein miktarının normalden düşük olması anlamına gelir. Kanımızda albümin ve globülin gibi farklı proteinler bulunur. Albümin, damarların içindeki sıvının damarda kalmasına yardımcı olur ve dokulara taşınan maddelerin taşınmasında görev alır; globülinler ise bağışıklık sisteminin bir parçasıdır. Bu proteinlerden biri ya da birkaçı düştüğünde kandaki toplam protein seviyesi azalır. Önemli olan nokta şu: Kanda düşük protein tek başına bir hastalık değil, çoğu zaman altta yatan başka bir durumun işaretidir. Bu durum bazen yeterince protein almamaktan, bazen vücudun proteini iyi emmemesinden, bazen de proteinin idrar veya bağırsak yoluyla kaybedilmesinden ya da karaciğerin yeterince üretememesinden kaynaklanabilir.

Oldukça sık görülen bir laboratuvar bulgusudur. Özellikle hastanede yatan kişilerde, yaşlılarda, kronik hastalığı olanlarda ve yeterli beslenemeyen kişilerde daha sık rastlanır. Tek bir düşük değer her zaman ciddi bir sorun anlamına gelmez; doktorun bunu kişinin genel durumuyla birlikte değerlendirmesi gerekir.

Her yaştan kişide görülebilir. Daha sık etkilenen gruplar şunlardır: ileri yaşta olanlar, tek başına yaşayıp düzenli yemek yiyemeyenler, ekonomik zorluk yaşayanlar, yeme bozukluğu olanlar, aşırı alkol kullananlar, karaciğer veya böbrek hastalığı bulunanlar, bağırsak hastalıkları (örneğin çölyak hastalığı veya iltihaplı bağırsak hastalıkları) olanlar, büyük ameliyat veya yanık geçirenler, uzun süreli iltihaplı bir hastalıkla yaşayanlar, hamileler ve emziren anneler.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Bacaklarda, ayak bileklerinde veya karında şişlik (ödem)
• Sürekli yorgunluk ve halsizlik
• Kas güçsüzlüğü ve kas kaybı
• Kilo kaybı veya iştahsızlık
• Yaraların ve kesiklerin geç iyileşmesi
• Saç dökülmesi, kuru ve kolay kırılan cilt, tırnak değişiklikleri
• Sık sık enfeksiyon geçirme
• Yemek yerken çabuk doyma hissi

Çocuklarda belirtiler

• Büyüme ve kilo alımının yavaşlaması ya da durması
• Karın veya bacaklarda şişlik
• Huzursuzluk, sürekli ağlama veya durgunluk
• İştahsızlık ve yemek yemeyi reddetme
• Sık enfeksiyon geçirme
• Kas gelişiminin yaşıtlarına göre geride kalması

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Kas kütlesi ve gücünde azalma, merdiven çıkmakta zorlanma
• Denge sorunları ve düşme korkusu
• İştahın azalması, yemek yemeyi unutma
• Yaraların ve bası yaralarının geç iyileşmesi
• Ameliyat veya hastalıktan sonra toparlanmanın uzaması
• Konsantrasyon güçlüğü ve kendini daha yorgun hissetme

Nedenler

Ana nedenler

• Yetersiz protein alımı: uzun süreli açlık, tek yönlü veya çok kısıtlayıcı beslenme, yeme bozuklukları, ileri yaşta iştahsızlık
• Emilim sorunları: çölyak hastalığı, iltihaplı bağırsak hastalıkları, kronik ishal, mide veya bağırsak ameliyatları sonrası durumlar
• Karaciğer hastalıkları: karaciğer, albümin adlı proteinin üretiminde ana organdır; karaciğer hasar gördüğünde üretim azalabilir
• Böbrek hastalıkları: bazı böbrek sorunlarında protein idrarla dışarı sızar
• Bağırsaktan protein kaybı: bazı bağırsak hastalıklarında protein sindirim yoluyla kaybedilir
• Uzun süren iltihaplanma ve kronik enfeksiyonlar
• Geniş yanıklar, büyük yaralar veya ağır ameliyatlar sonrası artan protein ihtiyacı
• Aşırı alkol kullanımı
• Kalp yetmezliği ve bazı tiroid sorunları
• Hamilelik ve emzirme döneminde artan ihtiyacın karşılanamaması

Risk faktörleri

• İleri yaş ve tek başına yaşamak
• Ekonomik zorluklar nedeniyle düzenli beslenememek
• Sadece tek gıda grubuyla beslenmek gibi çok kısıtlayıcı diyetler
• Yeme bozukluğu öyküsü
• Aşırı alkol kullanımı
• Kronik karaciğer, böbrek, bağırsak veya kalp hastalığı
• Uzun süreli iltihaplı hastalık veya sık enfeksiyon
• Yakın zamanda büyük ameliyat, travma veya yanık geçirmiş olmak
• Bazı ilaçların uzun süreli kullanımı (bu konuyu doktorunuzla konuşun)
• Hamilelik ve emzirme dönemi

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bacaklarda, yüzde veya karında hızla artan şişlik
• Nefes darlığı ya da yatınca nefes almakta zorlanma
• İdrar miktarında belirgin azalma
• Şişlikle birlikte ateş
• Bilinç bulanıklığı, aşırı uyku hali
• Günler içinde açıklanamayan hızlı kilo alımı

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Uzun süren yorgunluk ve kas güçsüzlüğü
• Yavaş yavaş gelişen bacak veya ayak bileği şişliği
• Açıklanamayan kilo kaybı veya iştahsızlık
• Yaraların geç iyileşmesi, sık enfeksiyon
• Kan tahlilinde protein veya albümin değerinin düşük çıkması
• Bilinen karaciğer, böbrek veya bağırsak hastalığınız varsa yeni gelişen belirtiler
• Beslenmenizle ilgili endişeleriniz olması

Tanı

Tanı süreci genellikle basit bir kan tahliliyle başlar. Doktorunuz önce sizinle konuşur: beslenme düzeniniz, son dönemdeki kilo değişimleri, geçirdiğiniz hastalıklar, kullandığınız ilaçlar ve aile öykünüz sorulur. Ardından fizik muayene yapılır; şişlik, kas durumu ve genel sağlık belirtileri değerlendirilir. Asıl amaç, protein düşüklüğünün nedenini bulmaktır. Bu aşamada ek kan ve idrar testleri istenebilir; bazen görüntüleme incelemeleri de gerekebilir.

Yapılabilecek testler

• Toplam protein ve albümin ölçümü (temel kan tahlili)
• Karaciğer fonksiyon testleri
• Böbrek fonksiyon testleri (üre, kreatinin gibi)
• İdrarda protein aranması, gerekirse günlük idrar toplama testi
• Tam kan sayımı
• İltihap belirteçleri (örneğin CRP gibi)
• Tiroid testleri
• Çölyak hastalığı için kan testleri
• Gaita (dışkı) incelemeleri
• Bazı durumlarda ultrasonografi gibi görüntüleme yöntemleri
• Nadiren bağırsak incelemesi (endoskopi) ve doku örneği

Randevunuzda neler beklenir

Değerlendirme çoğu zaman birkaç aşamada tamamlanır. Önce nedeni daraltmak için testler yapılır, bazı testlerin sonuçları birkaç gün sürebilir. Doktorunuz sizden beslenme günlüğü tutmanızı, kullandığınız tüm ilaçları ve takviyeleri listeleyip getirmenizi isteyebilir. Bazen beslenme düzenlendikten sonra test tekrarlanır ve değerlerin nasıl değiştiğine bakılır. Bu süreç sizi endişelendirmesin; amaç, size en uygun ve en güvenli yaklaşımı birlikte belirlemektir.

Tedavi

Tedavinin temeli, protein düşüklüğüne yol açan nedeni bulup onu ele almaktır. Nedeni ne olursa olsun beslenmenin düzenlenmesi ve yeterli protein alımının sağlanması sürecin önemli bir parçasıdır. Doktorunuz sizi bir diyetisyene yönlendirebilir. Altta yatan bir karaciğer, böbrek veya bağırsak hastalığı varsa, öncelikle o hastalığın tedavisi planlanır. Ağır durumlarda beslenme desteği hastanede, sağlık ekibinin gözetiminde verilebilir. Bu desteğin türüne ve miktarına mutlaka doktorunuz ve diyetisyeniniz birlikte karar verir.

Evde kişisel bakım

• Her öğünde protein içeren bir besin bulundurmaya çalışın: yumurta, süt ve süt ürünleri, et, tavuk, balık, kuru baklagiller, tahıllar ve kuruyemişler.
• İştahınız azsa büyük porsiyonlar yerine gün içinde küçük ve sık öğünler yapın.
• Öğün atlamamaya özen gösterin; özellikle kahvaltıda protein eklemek güne daha iyi başlamanıza yardımcı olur.
• Bol su için; ancak doktorunuz sıvı kısıtlaması verdiyse bu öneriye uyun.
• Alkol kullanımını sınırlandırın veya bırakmak için destek alın.
• Protein tozları veya yüksek dozlu takviyeleri kendi başınıza kullanmayın; mutlaka doktorunuza ya da eczacınıza danışın.
• Beslenme günlüğü tutmak, doktorunuza durumunuzu anlatmayı kolaylaştırır.
• Hafif tempolu yürüyüşler gibi düzenli hareket, kas gücünüzü korumaya yardımcı olur.
• Kontrol randevularınızı aksatmayın ve testlerinizi tekrarlatın.

Tıbbi tedaviler

Tedavi yaklaşımı tamamen altta yatan nedene göre belirlenir. Beslenme yetersizliği varsa, kişiye özel bir beslenme planı hazırlanır ve gerekirse besin takviyeleri doktor kontrolünde önerilir. Emilim sorunları için ilgili bağırsak hastalığı tedavi edilir. Karaciğer veya böbrek hastalığı saptanırsa, bu hastalığın yönetimi için uygun bölümle birlikte bir plan yapılır. İltihaplı veya enfeksiyonlu bir durum varsa, bunun tedavisi düzenlenir. Çok ağır beslenme yetersizliğinde hastanede, sağlık ekibi gözetiminde beslenme desteği sağlanabilir. Hangi tedavinin size uygun olduğu; yaşınız, genel sağlık durumunuz ve test sonuçlarınız değerlendirilerek doktorunuz tarafından belirlenir. İlaç kullanımı gerekiyorsa dozu ve süresi yalnızca doktorunuz tarafından ayarlanmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bu durum için genellikle cerrahi bir tedavi gerekmez. Ameliyat ancak protein düşüklüğüne yol açan belirli bir altta yatan sorun varsa (örneğin bazı bağırsak hastalıkları) ve ilgili uzman hekim uygun görürse gündeme gelebilir. Bu karar, tüm seçenekler değerlendirildikten sonra size özel olarak verilir.

Bu durumla yaşamak

Kanda düşük proteinle yaşamak, çoğu zaman beslenmeye biraz daha özen göstermek ve altta yatan durumu düzenli takip ettirmek anlamına gelir. Günlük hayatta en çok işe yarayan şey, küçük ama sürekli alışkanlıklar edinmektir: her öğüne protein eklemek, alışveriş listesi hazırlamak, öğünleri atlamamak ve kendinizi aşırı yormamak. Belirtilerinizi not etmek, hangi durumlarda daha iyi veya daha kötü hissettiğinizi görmek doktorunuza çok yardımcı olur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Öğünlerinizi planlayın ve alışverişe liste ile çıkın; böylece protein kaynaklarını evde hazır bulundurmak kolaylaşır.
• Öğünlerde çeşitlilik sağlayın; farklı protein kaynaklarını dönüşümlü kullanın.
• Yemek yemekte zorlanıyorsanız, yumuşak ve kolay hazırlanan seçenekler deneyin.
• Düzenli ve yeterli uykuya özen gösterin.
• Sigara kullanıyorsanız bırakmak için destek isteyin.
• Alkol tüketimini sınırlandırın.
• Hafif ve düzenli hareket edin; kendinizi zorlayacak ağır egzersizlerden kaçının.
• Kullandığınız tüm ilaçları ve takviyeleri doktorunuza bildirin.

Diyet ve egzersiz

Beslenmede amaç, gün içinde dengeli miktarda protein almak ve bunu sürdürülebilir hale getirmektir. Yumurta, süt, yoğurt, peynir, et, tavuk, balık, kuru baklagiller, tahıllar ve kuruyemişler iyi protein kaynaklarıdır. Bitkisel besleniyorsanız, farklı bitkisel protein kaynaklarını bir arada kullanmak önemlidir; bu konuda bir diyetisyenden destek almak çok işe yarar. Öğün atlamamak, özellikle yaşlılıkta iştah azaldığında küçük ve sık öğünler tercih etmek faydalıdır. Egzersiz tarafında ise amaç kas gücünü korumaktır: yürüyüş, hafif direnç hareketleri ve günlük hareketlilik iyi seçeneklerdir. Ağır programlara başlamadan önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Beslenmeyle ilgili bir sorun yaşamak, özellikle uzun sürdüğünde kişiyi yorabilir; endişe, moral bozukluğu veya kendini kontrol edemiyor hissetme görülebilir. Bu duygular anlaşılır ve konuşulmaya değerdir. Kendinizi sürekli üzgün, umutsuz veya kaygılı hissediyorsanız bir sağlık profesyonelinden destek isteyin. Bu tür duygularla tek başına baş etmek zorunda değilsiniz. Kendinize zarar verme düşünceleri veya yoğun bir çaresizlik hissi yaşarsanız, vakit kaybetmeden 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayın ya da en yakın acil sağlık hizmetine başvurun.

Önleme

Her durum tamamen önlenemese de, pek çok nedeni azaltmak mümkündür. Dengeli ve yeterli beslenmek, öğün atlamamak, kilo değişimlerini takip etmek ve kronik hastalıkların düzenli kontrolünü yaptırmak en önemli adımlardır. İleri yaşta veya tek başına yaşıyorsanız, düzenli yemek alışkanlığı kurmak için destek istemek çok değerlidir. Çok kısıtlayıcı diyetlere başlamadan önce mutlaka bir sağlık profesyoneline danışın.

Aşılar

Aşılar doğrudan protein düşüklüğünü engellemez; ancak sık geçirilen enfeksiyonlar vücudu yorar ve beslenmeyi olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği aşı takvimine uymak ve özellikle kronik hastalığı olan kişilerde hekiminizin önerdiği ek aşıları yaptırmak genel sağlığınızı korumaya yardımcı olur. Aşılarınızın güncel olup olmadığını aile hekiminize sorabilirsiniz.

Tarama programları

Kanda düşük protein için toplum genelinde taranan özel bir test yoktur. Bununla birlikte, risk faktörü taşıyorsanız veya belirtileriniz varsa doktorunuz kan tahlili isteyebilir. Hamilelik ve emzirme döneminde düzenli izlem, Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği takip programları kapsamında yapılır. Ailesinde karaciğer, böbrek veya bağırsak hastalığı olan kişilerin de bu konuyu hekimleriyle konuşması faydalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Vücutta sıvı birikmesi: bacaklarda, karında ve nadiren akciğer çevresinde ödem
• Kas kaybı ve güçsüzlük, düşme riskinde artış
• Bağışıklık sisteminin zayıflaması ve enfeksiyonlara yatkınlık
• Yaraların ve ameliyat sonrası iyileşmenin gecikmesi
• Altta yatan hastalığın ilerlemesi ve genel durumun kötüleşmesi
• Büyüme çağındaki çocuklarda büyüme ve gelişme geriliği

Uzun vadeli görünüm

Genel görünüm umut vericidir. Kanda düşük protein çoğu zaman tedavi edilebilir bir nedenin işaretidir ve doğru değerlendirme ile beslenme düzenlemesi sayesinde değerler düzelebilir. Önemli olan, nedeni bulmak için gerekli adımları atmak ve takipleri aksatmamaktır. Bazı kişilerde altta yatan kronik bir hastalık bulunabilir; bu durumda bile uygun takip ve destekle yaşam kalitesi korunabilir. Kendinizi iyi hissetmediğinizde veya yeni belirtiler fark ettiğinizde sağlık ekibinizle iletişime geçmekten çekinmeyin.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.