Düşük Sperm Sayısı

Genel Bakış

Düşük sperm sayısı, bir erkeğin menisinde (meni, boşalma sırasında gelen sıvı) normalden az sayıda sperm bulunması anlamına gelir. Sperm sayısı genellikle mililitre başına kaç milyon sperm olduğuna bakılarak değerlendirilir. Dünya Sağlık Örgütü'nün kullandığı referans değerlere göre mililitrede 15 milyonun altındaki sayılar düşük kabul edilir; ancak bu tek başına bir hastalık tanısı değildir. Önemli olan sadece sayı değil, spermlerin hareketliliği ve şeklidir. Birçok erkekte sperm sayısı zaman içinde değişebilir; bu yüzden tek bir test sonucuyla karar verilmez.

Evet, oldukça yaygındır. Çocuk sahibi olmakta zorlanan çiftlerin yaklaşık yarısında erkek kaynaklı bir etken bulunur ve düşük sperm sayısı bunların başında gelir. Yani bu durumla karşılaşmak nadir değildir ve yalnız olmadığınızı bilmeniz önemlidir.

Üreme çağındaki erkekleri etkiler; ergenlik öncesi çocuklarda bu tanıdan söz edilmez. Bazı erkeklerde doğuştan gelen etkenler, bazılarında ise sonradan gelişen nedenler rol oynar. Yaş ilerledikçe, varikosel (testiste damarların genişlemesi), geçirilmiş testis iltihabı, hormonal sorunlar veya kilo fazlalığı olan erkeklerde daha sık görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Genellikle hiçbir belirti yoktur; en sık fark edilme şekli çocuk sahibi olma sürecinde yapılan meni analizidir.
• Bazı erkeklerde cinsel istekte azalma veya sertleşme sorunları görülebilir.
• Bazı erkeklerde testislerin normalden küçük olması fark edilebilir.
• Testiste zaman zaman künt bir ağrı veya dolgunluk hissi olabilir.
• Hormon düzeylerine bağlı olarak yorgunluk, kilo değişimi ya da vücut kıllarında azalma gibi belirtiler eşlik edebilir.

Çocuklarda belirtiler

• Ergenlik öncesi çocuklarda düşük sperm sayısı belirti vermez, çünkü sperm üretimi henüz başlamamıştır.
• Ergenlik döneminde testiste belirgin şişlik, damar genişlemesi (varikosel) veya testis boyutunda farklılık fark edilirse bir hekime danışılması önerilir.
• İnmemiş testis (testisin torbalara inmemiş olması) öyküsü olan çocukların ileride değerlendirilmesi önemlidir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaş ilerledikçe sperm üretimi bir miktar azalabilir; bu normal bir değişimdir.
• Başka bir hastalık nedeniyle kullanılan ilaçlar veya geçirilmiş prostat sorunları sperm sayısını etkileyebilir.
• Yaşla birlikte ortaya çıkan hormonal değişiklikler cinsel istek ve enerji düzeyinde farklılıklara yol açabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Varikosel: testisteki toplardamarların genişlemesi, spermin ısı dengesini etkileyerek üretimi azaltabilir.
• Hormonal bozukluklar: beyinden salgılanan üreme hormonlarının dengesindeki sorunlar.
• Geçirilmiş enfeksiyonlar: özellikle ergenlik döneminde geçirilen kabakulak iltihabı, bazı cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar veya testis iltihabı.
• Genetik etkenler: bazı erkeklerde doğuştan gelen kromozom veya gen farklılıkları.
• Testisin fiziksel olarak etkilenmesi: inmemiş testis öyküsü, testis travması, geçirilmiş ameliyatlar.
• Bazı ilaçlar ve tedaviler: kanser tedavileri, uzun süreli bazı ilaç kullanımları.
• Sıcak ortama sürekli maruz kalma: sık sıcak banyo, dar giysiler, uzun süre diz üstü oturma ve benzeri durumlar.
• Yaşam tarzı etkenleri: sigara, yoğun alkol kullanımı, uyuşturucu maddeler ve vücut geliştirme amacıyla kullanılan steroidler.
• Aşırı kilolu olmak ve kontrolsüz şeker hastalığı.
• Şiddetli stres ve uyku düzeninin bozulması.
• Bazı durumlarda ise yapılan tüm incelemelere rağmen net bir neden bulunamaz.

Risk faktörleri

• Sigara içmek ve yoğun alkol tüketmek
• Aşırı kilolu veya hareketsiz bir yaşam sürmek
• Kas geliştirmek için steroid benzeri maddeler kullanmak
• Cinsel yolla bulaşan enfeksiyon geçirmiş olmak
• Testis torbasına yakın sıcak ortamlarda uzun süre bulunmak
• Geçirilmiş testis ameliyatı ya da inmemiş testis öyküsü
• Kanser tedavisi görmüş olmak
• Ailede kısırlık öyküsü bulunması
• Yoğun stres altında çalışmak ve düzensiz uyumak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Aniden başlayan şiddetli testis ağrısı varsa vakit kaybetmeden en yakın acil sağlık kuruluşuna başvurun.
• Testiste yeni bir sertlik, şişlik veya kitle fark ettiyseniz gecikmeden hekiminize görünün.
• Ateşle birlikte testis torbasında kızarıklık ve şişlik varsa aynı gün içinde bir hekime başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Bir yıldır korunmasız cinsel ilişkiye rağmen gebelik oluşmadıysa (kadın partner 35 yaş üzerindeyse altı ay sonra) bir hekime danışın.
• Daha önce testis ameliyatı, inmemiş testis veya kabakulak iltihabı geçirdiyseniz ve çocuk sahibi olmayı planlıyorsanız önceden değerlendirme yaptırın.
• Cinsel istekte belirgin azalma, yorgunluk veya vücut değişiklikleri fark ettiyseniz bir hekimle görüşün.
• Vücut geliştirme amaçlı madde kullanıyorsanız ya da uzun süreli ilaç kullanıyorsanız hekiminize danışın.

Tanı

Değerlendirme genellikle bir hekimin öykü alması ve muayenesiyle başlar. Öyküde geçirilmiş hastalıklar, kullanılan ilaçlar, yaşam tarzı ve aile öyküsü sorulur. Ardından meni analizi yapılır. Meni analizi, boşalma sonrası alınan örneğin laboratuvarda incelenmesiyle sperm sayısı, hareketliliği ve şeklinin değerlendirildiği bir testtir. Sonuçların daha güvenilir olması için test genellikle birkaç hafta ara ile tekrarlanır, çünkü sperm üretimi yaklaşık iki-üç aylık bir döngüde değişebilir.

Yapılabilecek testler

• Meni analizi (sperm sayısı, hareketliliği ve şeklinin incelenmesi)
• Fizik muayene: testislerin boyutu, varikosel varlığı ve genel değerlendirme
• Kan testleri: üreme hormonlarının düzeylerinin ölçülmesi
• Skrotal ultrason: testislerin ve çevre dokuların görüntülenmesi
• Gerekli görülürse genetik incelemeler
• Altta yatan enfeksiyon şüphesi varsa idrar veya meni kültürü
• Partnerin de değerlendirilmesi, çünkü çift olarak bakılmak en doğrusudur

Randevunuzda neler beklenir

Süreç genellikle birkaç randevuya yayılır. Meni örneği için genellikle iki-beş günlük cinsel perhiz (boşalmamak) istenir; bu süre kliniğe göre değişebilir, size verilen talimatlara uymanız sonucu doğrudan etkiler. Sonuçlar birkaç gün içinde çıkar. Bazı testlerin tekrarlanması gerekebilir; bu, sonucun daha güvenilir olması için yapılır ve kötü bir haber anlamına gelmez. Değerlendirme sonunda hekiminiz olası nedenleri ve seçenekleri sizinle paylaşır.

Tedavi

Tedavi, altta yatan nedene göre planlanır. Bazı durumlarda yaşam tarzı değişiklikleri bile sperm kalitesinde iyileşme sağlayabilir; bazı durumlarda ise tıbbi değerlendirme ve gerekirse yardımcı üreme yöntemleri gündeme gelir. Sperm üretimi zaman aldığı için yapılan değişikliklerin etkisi genellikle birkaç ay içinde görülür. Bu yüzden sabırlı olmak ve hekiminizle düzenli iletişimde kalmak önemlidir.

Evde kişisel bakım

• Sigara içiyorsanız bırakmak için destek alın; bu, sperm sağlığı için atılabilecek en etkili adımlardan biridir.
• Alkol tüketimini sınırlayın.
• Sağlıklı bir kiloya ulaşmak için düzenli hareket edin ve dengeli beslenin.
• Kas geliştirme amacıyla kullanılan steroid benzeri maddelerden uzak durun; bunlar sperm üretimini baskılayabilir.
• Testis torbasını aşırı sıcak tutan uzun sıcak banyolar, saunalar ve dar giysilerden kaçının.
• Diz üstünde uzun süre oturmayın, dizüstü bilgisayarı kucağınızda uzun süre tutmayın.
• Uyku düzeninize dikkat edin ve stresinizi yönetmek için yöntemler geliştirin.
• Kullanmakta olduğunuz tüm ilaçları, bitkisel ürünleri ve takviyeleri hekiminize bildirin; bazıları sperm üretimini etkileyebilir.
• Kendinize zaman tanıyın: sperm üretimi yaklaşık iki-üç aylık bir döngüde yenilenir, bu yüzden değişikliklerin sonucu hemen görülmez.

Tıbbi tedaviler

Yaklaşım nedene göre şekillenir. Hormon dengesinde sorun saptanırsa, bu dengeyi düzenlemeye yönelik değerlendirme yapılabilir. Enfeksiyon düşünülüyorsa enfeksiyonun tedavisi gündeme gelir. Varikosel gibi yapısal bir neden varsa, ameliyatla düzeltme seçeneği hekiminizle konuşulabilir. Net bir neden bulunamadığında bile, çift olarak yardımcı üreme yöntemleri (örneğin sperm sayısının az olduğu durumlarda uygulanan özel teknikler) değerlendirilebilir. Hangi seçeneğin size uygun olduğu; yaşınız, eşinizin yaşı, sperm değerleriniz ve genel sağlık durumunuza göre belirlenir. Bu kararlar mutlaka bir hekimle birlikte alınmalıdır; internetten ya da çevreden duyduğunuz ürünleri kullanmadan önce mutlaka danışın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat herkes için gerekli değildir. Genellikle varikosel saptanan ve sperm değerleri etkilenmiş erkeklerde, diğer nedenler dışlandıktan sonra hekimle birlikte değerlendirilir. Ayrıca meni kanallarında tıkanıklık gibi yapısal sorunlar söz konusuysa cerrahi seçenekler gündeme gelebilir. Ameliyatın uygun olup olmadığı; sperm değerlerinin ne kadar etkilendiği, eşinizin durumu ve genel sağlık durumunuza göre kişiye özel olarak kararlaştırılır.

Bu durumla yaşamak

Düşük sperm sayısı günlük yaşamı doğrudan kısıtlamaz; ancak çocuk sahibi olma sürecinde belirsizlik ve bekleme dönemi yorucu olabilir. Randevuları, test sonuçlarını ve sorularınızı not etmek süreci daha yönetilebilir hale getirir. Bu süreçte partnerinizle açık konuşmak ve birlikte karar almak çok değerlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku ve dinlenme
• Sigara ve alkolden uzak durmak
• Aşırı sıcaktan kaçınmak, dar iç çamaşırı yerine rahat olanları tercih etmek
• Stresle baş etme yöntemleri geliştirmek (yürüyüş, nefes egzersizleri, hobiler)
• Hekiminize danışmadan bitkisel ürün veya takviye kullanmamak
• Düzenli sağlık kontrollerini aksatmamak

Diyet ve egzersiz

Akdeniz tipi beslenme örneği gibi sebze, meyve, tam tahıl, baklagil, zeytinyağı ve balık ağırlıklı bir beslenme genel sağlığa olduğu gibi üreme sağlığına da katkı sağlar. Aşırı işlenmiş gıdalardan, şekerli içeceklerden ve aşırı yağlı beslenmeden uzak durmak faydalıdır. Haftada çoğu gün orta düzeyde hareket etmek (örneğin hızlı yürüyüş) kiloyu dengelemeye yardımcı olur. Aşırı yorucu egzersiz ve çok sıkı diyetler ise vücudu strese sokabileceği için önerilmez. Beslenme ve egzersiz planınızı hekiminiz veya bir diyetisyenle birlikte oluşturmanız en doğrusudur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Çocuk sahibi olma sürecinde yaşanan belirsizlik, erkeklerde de belirgin bir üzüntü, öfke, yetersizlik hissi ve kaygıya yol açabilir. Bu duyguları yaşamak çok normaldir ve kimse bunu tek başına göğüslemek zorunda değildir. Eğer üzüntü, umutsuzluk veya kaygı günlük yaşamınızı belirgin şekilde etkiliyorsa, bir ruh sağlığı profesyonelinden destek istemekten çekinmeyin. Kendinize zarar verme düşünceleri yaşıyorsanız ya da kendinizi tamamen çaresiz hissediyorsanız, vakit kaybetmeden 112'yi arayın veya en yakın acil sağlık kuruluşuna başvurun; kriz desteği almak güçsüzlük değil, önemli bir adımdır.

Önleme

Düşük sperm sayısının her nedeni önlenemez; örneğin genetik etkenler veya geçirilmiş bir hastalık engellenemeyebilir. Ancak pek çok durumda riski azaltmak mümkündür: sigara içmemek, alkolü sınırlamak, sağlıklı kiloyu korumak, steroid benzeri maddeler kullanmamak, cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korunmak ve testisleri aşırı sıcaktan uzak tutmak bu adımların başında gelir. Kullanacağınız ilaç ve takviyeler için hekiminize danışmanız da önemlidir.

Aşılar

Çocukluk çağında yapılan kabakulak aşısı önemlidir; çünkü kabakulak, ergenlik sonrası geçirildiğinde testis iltihabına ve sperm üretiminde kalıcı etkilere yol açabilir. Aşı takviminizin tam olup olmadığını aile hekiminize sorabilirsiniz.

Tarama programları

Düşük sperm sayısı için rutin bir tarama programı yoktur. Bu nedenle şikâyet veya çocuk sahibi olma güçlüğü varsa hekime başvurmak en doğru yoldur. Varikosel açısından ergenlik döneminde yapılan rutin muayeneler önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Çocuk sahibi olmakta zorlanma veya sürenin uzaması
• Altta yatan bir hormonal sorunun fark edilmemesi
• Varikosel veya enfeksiyon gibi nedenlerin zamanla ilerlemesi
• İlişkide ve ruh halinde yaşanan zorlanmalar
• Nadiren, altta yatan ciddi bir sağlık sorununun geç fark edilmesi

Uzun vadeli görünüm

Görünüm genel olarak umut vericidir. Bazı erkeklerde yaşam tarzı değişiklikleriyle sperm değerleri iyileşir; bazılarında ise nedene yönelik tedavi veya yardımcı üreme yöntemleriyle gebelik elde edilebilir. Sperm üretimi zaman içinde değişebildiği için tek bir sonuç kesin bir gelecek öngörüsü değildir. Doğru değerlendirme ve düzenli takip ile çoğu çiftin bir yolu vardır; atılacak en iyi adım, bir sağlık profesyoneliyle konuşmak ve süreci birlikte planlamaktır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.