Nefrit (Böbrek İltihabı): Belirtiler ve Ne Zaman Doktora Görünmeli

Genel Bakış

Nefrit, böbreklerde iltihaplanma yani yangı anlamına gelir. Böbreklerimiz kanı süzer, atık maddeleri idrarla dışarı atar ve vücudun sıvı dengesini sağlar. İltihaplanma bu işleri bozar ve zamanla böbreklere zarar verebilir.

Nefrit, toplumda sanıldığı kadar nadir değildir. Her bin kişiden birkaçını etkileyebilir. Ancak belirtiler bazen hafif başlar ve hastalar doktora geç başvurabilir.

Her yaştan insanı etkileyebilir. Bazı türleri çocuklarda, bazıları genç erişkinlerde, bazıları ise ileri yaşlarda daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yorgunluk ve halsizlik
• İdrarda kan (idrar pembe, kahverengi veya çay rengi görünebilir)
• İdrarda köpük (protein kaçağının belirtisi olabilir)
• Göz kapaklarında, ayak bileklerinde veya ellerde şişlik (ödem)
• Kan basıncında yükselme (tansiyon)
• İdrara çıkma miktarında azalma veya artma
• Bel veya yan ağrısı

Çocuklarda belirtiler

• Ateş
• Davranış değişiklikleri, huzursuzluk
• İştahsızlık ve kilo alamama
• İdrar renginde koyulaşma
• Yüzde ve göz çevresinde şişlik

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Kafa karışıklığı veya dalgınlık
• Günlük aktivitelerde belirgin yorgunluk
• Bacaklarda ve karında şişlik
• Tansiyonda dalgalanmalar
• İdrar yaparken zorlanma veya idrar miktarında değişiklik (yaşlanmayla karıştırılabilir)

Nedenler

Ana nedenler

• Enfeksiyonlar (özellikle boğaz veya deri enfeksiyonları sonrası gelişen türler)
• Bağışıklık sisteminin kendi böbreklerine saldırması (otoimmün hastalıklar)
• İlaçlara, zehirlere veya alerjenlere karşı gelişen reaksiyonlar
• Damar iltihabı gibi sistemik hastalıklar
• Diyabet ve yüksek tansiyon gibi kronik hastalıkların böbreklere uzun süreli etkisi

Risk faktörleri

• Geçirilmiş streptokok boğaz enfeksiyonu
• Ailede böbrek hastalığı öyküsü
• Sigara kullanımı
• Yüksek tansiyon, diyabet veya obezite
• Doktor önerisi olmadan sık ağrı kesici kullanmak
• Bağışıklık sistemini etkileyen hastalıklara yatkınlık

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• İdrarda kan fark ederseniz
• İdrar miktarınız belirgin şekilde azaldıysa
• Yüzünüzde, ellerinizde veya ayaklarınızda yeni veya artan şişlik varsa
• Tansiyonunuz yükseldiyse
• Birkaç gündür süren açıklanamayan yorgunluk ve halsizlik yaşıyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yılda bir kez idrar tahlili ve kan testi ile böbrek kontrolü yaptırın
• Diyabet, yüksek tansiyon veya kalp hastalığınız varsa düzenli doktor takibine gidin
• Ailenizde böbrek hastalığı varsa bunu doktorunuza bildirin ve önerilen taramaları yaptırın

Tanı

Doktorunuz önce şikâyetlerinizi dinler, tansiyonunuzu ölçer ve fizik muayene yapar. Ardından idrar ve kan testleri ister. Gerekirse böbreklerin ultrason ile görüntülenmesi planlanır. Bazı durumlarda böbrek biyopsisi yani böbrekten küçük bir parça alınarak mikroskopta incelenmesi gerekebilir.

Yapılabilecek testler

• İdrar tahlili (kan, protein ve enfeksiyon bulgularını gösterir)
• Kan testleri (kreatinin, üre ve GFR gibi böbrek fonksiyon değerleri)
• Kan basıncı ölçümü
• Böbrek ultrasonu
• Böbrek biyopsisi (lokal anestezi ile ince bir iğneyle küçük doku parçası alınır)

Randevunuzda neler beklenir

Bu testler sırasında genellikle ağrı yoktur veya çok hafif bir rahatsızlık hissedilir. Sonuçlar birkaç gün içinde çıkar. Böbrek biyopsisi hastane ortamında yapılır ve çoğu zaman aynı gün veya ertesi gün evinize dönebilirsiniz.

Tedavi

Nefrit tedavisi altta yatan nedene göre değişir. Amaç iltihabı durdurmak, böbrek hasarını önlemek ve oluşabilecek komplikasyonları yönetmektir. Enfeksiyon kaynaklı ise uygun antibiyotikler, bağışıklık sistemi kaynaklı ise bağışıklığı düzenleyen ilaçlar kullanılabilir. Tedavi mutlaka bir böbrek hastalıkları uzmanı (nefrolog) tarafından planlanmalıdır.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun verdiği ilaçları düzenli kullanın, dozunu kendiniz değiştirmeyin.
• Tuzu azaltın; işlenmiş gıdalardan, hazır çorbalardan ve turşulardan kaçının.
• Yeterli su için; doktorunuz size özel sıvı limiti verdiyse buna uyun.
• Sigara içmeyin.
• Kan basıncınızı evde düzenli ölçün ve kaydedin.
• Ağrı kesici veya herhangi bir ilaç kullanmadan önce mutlaka doktorunuza danışın.

Tıbbi tedaviler

Tedavide iltihabı kontrol altına almak için bağışıklık sistemini düzenleyen ilaçlar, kan basıncını düşüren ve böbrekteki protein kaçağını azaltan ilaçlar kullanılabilir. Bazı durumlarda kortikosteroid tedavisi gerekir. Böbrek yetmezliği gelişirse diyaliz veya böbrek nakli gibi seçenekler değerlendirilir. İlaç isimleri, dozları ve süresi her hastaya özel olarak belirlenir; bu nedenle doktorunuzun önerilerine uymanız çok önemlidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Böbrek biyopsisi teşhis amaçlı uygulanan küçük bir girişimdir. İleri evre böbrek yetmezliği durumunda ise böbrek nakli cerrahisi planlanabilir. Bu kararlar uzman ekip tarafından verilir ve hastanın genel durumuna göre değerlendirilir.

Bu durumla yaşamak

Nefritle yaşam, düzenli doktor kontrolleri ve ilaç kullanımına dikkat etmeyi gerektirir. Belirtileri bilmek ve erken harekete geçmek hastalığın seyrini olumlu etkiler. Tansiyonunuzu ve idrarınızı, doktorunuzun önerdiği sıklıkta kontrol ettirin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku ve stresten uzak durma
• Sigara ve alkolden kaçınma
• Aşırı yorucu aktivitelerden kaçınma, ancak doktor onayıyla hafif egzersiz yapma
• Enfeksiyonlardan korunma (el hijyeni, kalabalık ortamlarda maske kullanımı)

Diyet ve egzersiz

Böbrek dostu beslenme genellikle az tuz, az işlenmiş gıda ve vücudun ihtiyacına göre dengeli protein içerir. Kesin diyet planı; böbrek fonksiyonunuz, kan değerleriniz ve sıvı durumunuza göre değişir. Bu nedenle bir diyetisyenden yardım almanız en doğrusudur. Yürüyüş gibi hafif ve düzenli egzersizler çoğu hasta için güvenlidir ve tansiyon kontrolüne yardımcı olur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak kaygı, üzüntü veya çaresizlik hissi yaratabilir. Bu duyguları paylaşmaktan çekinmeyin. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek almak da bir tedavi şeklidir. Böbrek sağlığınız kadar ruh sağlığınız da önemlidir.

Önleme

Böbrek iltihabının bir kısmı önlenebilir. Özellikle enfeksiyon kaynaklı nefriti önlemek için boğaz ve cilt enfeksiyonlarının zamanında ve doğru şekilde tedavi ettirilmesi önemlidir. İlaçların bilinçli kullanılması, sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz ve yeterli su içmek böbrek sağlığını korur. Otoimmün kaynaklı nefritler için kesin bir önleme yoktur; ancak erken tanı ve düzenli takip böbrek hasarını önlemede en etkili yoldur.

Aşılar

Grip, zatürre ve COVID-19 aşıları, böbrek hastalarında enfeksiyon riskini azaltabilir. Aşılama konusunda Sağlık Bakanlığı'nın önerileri doğrultusunda doktorunuzun önerisini alın.

Tarama programları

Diyabet, yüksek tansiyon veya ailede böbrek hastalığı gibi risk faktörleriniz varsa yılda en az bir kez idrar tahlili ve böbrek fonksiyon testi yaptırmanız önerilir. Sağlık Bakanlığı'nın rutin sağlık kontrollerinde böbrek fonksiyonlarının değerlendirilmesi de yer alır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kronik böbrek hastalığı ve ilerleyen böbrek yetmezliği
• Kontrolsüz yüksek tansiyon
• Vücutta sıvı birikmesi ve kalp yetmezliği riski
• Potasyum yüksekliği gibi elektrolit dengesizlikleri (kalp ritmini bozabilir)
• Kansızlık (anemi)
• Kemik hastalıkları (böbreklerin D vitaminini aktif hale getirememesi)

Uzun vadeli görünüm

Nefrit tedavi edilebilir bir hastalıktır. Erken tanı ve uygun tedavi ile birçok hasta normal yaşamına devam edebilir. Böbrek hasarı oluşmuş olsa bile modern tedavi seçenekleri sayesinde hastalığın ilerlemesi çoğu zaman yavaşlatılabilir veya durdurulabilir. Umutlu olmak için her neden vardır.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• The National Kidney Foundation ↗

Yerel kuruluşlar

• Türk Nefroloji Derneği ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.