Osteoporoz ve Beslenme: Kemik Sağlığınız İçin Doğru Gıdalar

Genel Bakış

Osteoporoz, kemiklerinizin zayıfladığı ve kırılma riskinin arttığı bir durumdur. 'Gözenekli kemik' anlamına gelir; kemik içinde küçük delikler oluşur ve kemik yoğunluğu azalır.

Evet, oldukça yaygındır. Dünyada her 3 kadından 1'ini ve her 5 erkekten 1'ini 50 yaşından sonra etkilediği tahmin edilmektedir.

Her yaşta görülebilir ancak en sık menopoz sonrası kadınlarda ve ileri yaştaki erkeklerde görülür. Ailesinde osteoporoz öyküsü olanlar ve düşük kemik kütlesi ile doğanlar daha yüksek risk taşır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Osteoporoz genellikle 'sessiz' bir hastalıktır; erken dönemde belirti vermez.
• İlerlediğinde sırt, bel veya boyun ağrısı.
• Boyda kısalma veya kamburluk (duruş bozukluğu).
• En ufak düşme veya zorlanmayla oluşan kemik kırıkları, özellikle el bileği, kalça veya omurga.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda osteoporoz nadirdir, ancak bazı genetik veya kronik hastalıklara bağlı olarak görülebilir.
• Belirtileri büyüme geriliği, kemik ağrısı ve yürümede zorluk olabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda en önemli belirti, hafif bir çarpmayla bile gelişen kalça, omurga veya el bileği kırığıdır.
• Öne doğru eğilmiş bir duruş, boy kısalması ve sırt ağrısı sık görülür.

Nedenler

Ana nedenler

• Osteoporozun en yaygın nedeni yaşlanma ile birlikte doğal kemik kaybıdır.
• Menopoz sonrası östrojen düzeyinin düşmesi kadınlarda kemik kaybını hızlandırır.
• Yetersiz kalsiyum ve D vitamini alımı kemik sağlığını olumsuz etkiler.
• Hareketsiz yaşam tarzı, sigara kullanımı ve aşırı alkol tüketimi de katkıda bulunur.

Risk faktörleri

• İleri yaş (özellikle 65 yaş üzeri)
• Kadın cinsiyeti, özellikle erken menopoz
• Ailede osteoporoz veya kırık öyküsü
• Düşük vücut ağırlığı veya zayıf yapı
• Uzun süreli kortikosteroid kullanımı
• Romatoid artrit gibi bazı hastalıklar
• Düşük kalsiyum veya D vitamini alımı
• Sigara ve alkol kullanımı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kemik kırığı şüphesi olan durumlarda veya ani, şiddetli ağrıda hemen acil servise başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 50 yaş üzerindeyseniz, düşme veya kırık öykünüz varsa ya da osteoporoz risk faktörlerinden birine sahipseniz doktorunuzla konuşun.
• Menopoz döneminde veya sonrasında kemik sağlığı değerlendirmesi için rutin kontrole gidin.

Tanı

Doktorunuz tıbbi geçmişinizi alır, fizik muayene yapar ve kemik yoğunluğu ölçümü (DXA) önerebilir. Bu ağrısız bir röntgen yöntemidir.

Yapılabilecek testler

• DXA (Dual-enerji X-ray absorpsiyometri) ile kemik yoğunluğu ölçümü
• Kalsiyum ve D vitamini düzeyleri için kan testleri
• Bazı durumlarda tiroid veya böbrek fonksiyon testleri

Randevunuzda neler beklenir

İşlem sırasında ağrı hissetmezsiniz. Sonuçlar birkaç gün içinde çıkar. Doktorunuz sonuçlara göre size özel bir tedavi ve takip planı oluşturur.

Tedavi

Osteoporozun tedavisinde amaç, kemik kaybını yavaşlatmak, kemik gücünü artırmak ve kırıkları önlemektir. Tedavi planı yaşam tarzı değişiklikleri, beslenme düzeni ve doktorunuzun önerebileceği ilaçları içerebilir.

Evde kişisel bakım

• Yeterli kalsiyum ve D vitamini almak için beslenmenize dikkat edin.
• Düzenli olarak yürüyüş, dans veya hafif direnç egzersizleri yapın.
• Sigara ve aşırı alkolden kaçının.
• Düşme riskinizi azaltmak için evinizdeki kaygan zeminler, halılar gibi tehlikeleri ortadan kaldırın.
• Doktorunuza danışmadan kalsiyum veya D vitamini takviyesi kullanmayın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz kemik kaybını yavaşlatan veya kemik gücünü artıran ilaçlar önerebilir. Bu ilaçların türü, kullanım şekli ve süresi kişiye göre değişir. Hangi tedavinin size uygun olduğuna mutlaka doktorunuz karar vermelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kemik kırığı oluşmuşsa, özellikle kalça kırığında cerrahi bir müdahale gerekebilir. Ameliyat sonrası fizik tedavi süreci önemlidir.

Bu durumla yaşamak

Osteoporoz ile günlük yaşamınızı düzenlemek, düşmeleri önlemek ve kemikleri korumak için alışkanlıkları değiştirmeyi içerir. Evde güvenliği sağlamak, uygun ayakkabılar giymek ve ağır kaldırmaktan kaçınmak önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Güneş ışığından D vitamini almak için kısa süreli açık hava yürüyüşleri yapın.
• Düzenli uyku ve stresten uzak durmaya çalışın.
• Fizik tedavi veya egzersiz programına katılın.
• Evinizde iyi aydınlatma sağlayın ve banyoya tutunma barları taktırın.

Diyet ve egzersiz

Kemik sağlığı için kalsiyumdan zengin beslenme önemlidir: süt, yoğurt, peynir, yeşil yapraklı sebzeler (brokoli, lahana), badem ve tahin. D vitamini için haftada birkaç kez güneş ışığından yararlanın; yağlı balıklar (somon, sardalya) da iyi bir kaynaktır. Düzenli yürüyüş, merdiven çıkma ve hafif egzersizler kemikleri güçlendirir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Osteoporoz kırık riski nedeniyle kaygı ve korkuya yol açabilir. Bu durumu yalnız yaşamamak, sevdiklerinizle ve doktorunuzla konuşmak moralinizi yüksek tutmanıza yardımcı olur.

Önleme

Osteoporozun ilerlemesi yavaşlatılabilir ve bazı durumlarda önlenebilir. Özellikle genç yaşta yeterli kalsiyum almak ve düzenli egzersiz yapmak, kemik kütlesini artırarak koruyucu bir etki sağlar. Osteoporoz teşhisi konanlar için de bu önlemler hastalığın seyrini olumlu etkiler.

Aşılar

Osteoporozu doğrudan önleyen bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Sağlık Bakanlığı'nın önerilerine göre, risk grubundaki kadınlar 65 yaşında, erkekler ise 70 yaşında kemik yoğunluğu ölçümü yaptırmayı düşünebilir. Erken menopoz veya uzun süreli ilaç kullanımı gibi risk faktörleri varsa daha erken yaşta tarama gerekebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tedavi edilmediğinde kırık riski artar ve kırıkların iyileşmesi zorlaşır.
• Omurga kırıkları boy kısalmasına, kamburluğa ve kronik ağrıya neden olabilir.
• Kalça kırığı özellikle ileri yaşta hareket kabiliyetini ciddi şekilde kısıtlayabilir ve tekrar kırık riskini artırır.

Uzun vadeli görünüm

Osteoporoz tedavi edilebilir ve yönetilebilir bir hastalıktır. Erken tanı, uygun beslenme ve egzersiz ile kemik sağlığınızı koruyabilir, kırık riskinizi önemli ölçüde azaltabilirsiniz. Doktorunuzla birlikte bir plan oluşturmak, geleceğe güvenle bakmanızı sağlar.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• International Osteoporosis Foundation ↗

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.