Osteoporoz Alevlenmeleri: Kemik Ağrısı Ataklarını Yönetmek

Genel Bakış

Osteoporoz, kemiklerin gözenekli hale gelerek zayıfladığı ve kırılmaya daha açık olduğu bir hastalıktır. 'Alevlenme' (flare-up) ise bu hastalığı yaşayan kişilerde kemik ağrısının ve rahatsızlığın günler veya haftalar boyunca belirgin şekilde arttığı dönemlerdir. Alevlenme sırasında basit hareketler bile ağrılı hale gelebilir.

Osteoporoz, özellikle 50 yaş üstü her üç kadından birinde ve beş erkekten birinde görülecek kadar yaygındır. Alevlenme olarak tarif edilen ağrılı dönemler ise özellikle tedavi düzeni bozulduğunda, düşme sonrası veya başka bir hastalıkla birlikte sık yaşanabilir.

Postmenopozal kadınlar osteoporoz için en yüksek risk grubudur. Bununla birlikte yaşlılar, bazı kronik hastalıkları olanlar ve uzun süre kemik sağlığını etkileyen ilaç kullanan herkes osteoporoz yaşayabilir. Alevlenmeler en çok omurga ve kalça kırığı riski taşıyan kişilerde görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Bel veya sırtta yeni başlayan ya da şiddeti artan ağrı
• Otururken, ayaktayken veya eğilirken artan hassasiyet
• Boy kısalması ya da duruş bozukluğu (kamburlaşma)
• Hareket etme isteğinin azalması ve tutukluk hissi
• El bileği, kalça veya kaburga çevresinde ağrı veya şişlik (kırık belirtisi olabilir)

Nedenler

Ana nedenler

• Kemik mineral yoğunluğunun ilerleyerek azalması
• Kemik kaybının hızlandığı dönemlerde normal günlük aktivitelerin bile zayıf kemiklerde kırık yaratabilmesi
• Omurga gövdelerinin baskı altında çökerek mikro kırık oluşturması
• Kas güçsüzlüğü ve denge bozukluğu nedeniyle küçük travmalara bağlı kemiğin hasar görmesi

Risk faktörleri

• 50 yaş üstü olmak
• Kadın olmak ve özellikle menopoz sonrası dönem
• Ailede osteoporoz veya kırık öyküsü
• Düşük vücut kitle indeksi
• Sigara ve aşırı alkol kullanımı
• Kalsiyum ve D vitamini eksikliği
• Hareketsiz yaşam tarzı ve kas zayıflığı
• Uzun süre bakım gerektiren kronik hastalıklar
• Kemik sağlığını olumsuz etkileyen bazı ilaçlar (kortikosteroidler gibi)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kırık düşünülüyorsa veya ağrı şiddetli ise
• Şiddetli sırt ağrısıyla birlikte bacak kuvvetinde kayıp yaşanıyorsa
• Düşme sonrası ağrı ve hareket kısıtlılığı varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Komplikasyonları izlemek için yılda bir kez kontrol
• Osteoporoz tedavisine başlarken veya tedaviyi değiştirirken doktora danışmak
• Ağrı yönetimi ve egzersiz programı için fizyoterapist değerlendirmesi

Tanı

Doktorunuz önce size şikayetlerinizi sorar ve fizik muayene yapar. Osteoporoz tanısı için kemik yoğunluğu ölçümü (DEXA) altın standarttır. Alevlenme döneminde yeni bir kırık mı yoksa eski doku hasarı mı olduğunu anlamak için röntgen veya ileri görüntüleme istenebilir.

Yapılabilecek testler

• Kemik yoğunluğu ölçümü (DEXA)
• Kırık veya çökme şüphesinde röntgen
• Kalsiyum, D vitamini, tiroid ve böbrek fonksiyonlarını değerlendiren kan testleri
• Gerekli durumlarda MRI veya bilgisayarlı tomografi (BT)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci çoğunlukla kolaydır. DEXA ölçümü sırasında bir masa üzerinde uzanırsınız; işlem ağrısızdır ve yaklaşık 10-20 dakika sürer. Sonuçlarınızı doktorunuz skor grafiğiyle anlatır. Bu görüşmede kemik erimenizin derecesi ve izlenecek yol birlikte planlanır.

Tedavi

Osteoporoz alevlenmelerinde tedavinin ilk hedefi ağrıyı azaltmak, kırıkları önlemek ve yaşam konforunu artırmaktır. Tedavi; ağrı kontrolü, kemik güçlendirici ilaçlar, kalsiyum/D vitamini desteği, egzersiz ve düşme önleme yöntemlerinden oluşur. Doktorunuz size özel bir plan hazırlayacaktır.

Evde kişisel bakım

• Akut ağrılı dönemde ağrıyan bölgeyi zorlamayın, ancak tamamen yatmayın (doktorunuzun izniyle güvenli hareket edin)
• İlk 24-48 saat buz, sonrasında ılık kompres uygulayın
• Ağrıyan bölgeyi simetrik ve düzgün bir pozisyonda destekleyin
• Doktorunuza danışmadan reçetesiz ilaç kullanmayın
• Ağrınızı artıracak eğilme, kaldırma ve dönme hareketlerinden kaçının
• Düzenli aralıklarla pozisyon değiştirin ve sert yatak tahtası kullanın

Tıbbi tedaviler

Tedavide size uygun olabilecek birçok seçenek vardır. Doktorunuz kısa süreli ağrıyı hafifletmek için basit ağrı kesiciler veya kas gevşeticiler önerebilir. Uzun dönemde kemik kaybını yavaşlatmaya veya kemik yapımını artırmaya yönelik ilaçlar kullanılır. Ayrıca kalsiyum ve D vitamini takviyesi sıklıkla önerilir; hangi ilacın sizin için uygun olduğuna yalnızca doktorunuz karar verebilir. İlaçları doktorunuzun önerdiği şekilde, düzenli kullanmanız çok önemlidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Omurga çökme kırığına bağlı şiddetli ağrı, medikal tedaviye cevap vermiyorsa ve günlük yaşamı ciddi engelliyorsa kifoplasti veya vertebroplasti gibi girişimsel işlemler değerlendirilebilir. Kalça kırığı veya diğer büyük kırıklarda cerrahi genellikle en uygun seçenektir. Bu kararlar uzman ortopedi doktoru tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

Ev ortamınızı düşmeye karşı güvenli hale getirin: gevşek kilimleri sabitleyin, banyo ve duşlara tutunma barları taktırın, gece görüşü için gece lambaları kullanın. Gün içinde kısa yürüyüşler yapın, ancak dengenizi koruyacak bir yardımcı kullanıyorsanız onu ihmal etmeyin. Enerjinizi korumak için zaman zaman kısa dinlenmeler planlayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Fizik tedavi ve rehabilitasyon programına katılın
• Kemik kütlesini korumak için haftada en az 3-4 kez 30 dakikalık yürüyüş yapın
• Güçlendirme ve denge egzersizlerini güvenli bir ortamda öğrenin
• Sigara ve alkolden kaçının, ideal kilonuzu koruyun
• Boynu ve omurgayı zorlayacak ani ve tekrarlayıcı hareketlerden uzak durun

Diyet ve egzersiz

Kalsiyum açısından zengin bir beslenme çok önemlidir: süt, yoğurt, peynir, yeşil yapraklı sebzeler, badem ve tahin güzel kaynaklardandır. D vitamini için güneş ışığından yararlanın; eksiklik varsa doktorunuz takviye önerebilir. Egzersiz rutininizde yürüyüş, hafif ağırlıklı kuvvet çalışmaları ve denge aktivitelerine yer verebilirsiniz; ancak size özel bir program oluşturmak için önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik ağrı ve hareket kısıtlılığı, üzüntü ve kaygı yaratabilir. Bir alevlenmenin yaşamınızı geçici olarak etkilemesi normaldir, ancak bunun üstesinden yalnız kalmak zorunda değilsiniz. Duygusal yükünüzü başkalarıyla veya bir psikologla konuşmak rahatlatıcı olabilir. Kendinize karşı sabırlı olun.

Önleme

Osteoporozun kendisi her zaman tamamen önlenemese de, kemik kaybı ve kırık riski büyük ölçüde azaltılabilir. Genç yaşlardan itibaren yeterli kalsiyum ve D vitamini almak, düzenli egzersiz yapmak ve sigara-alkolden uzak durmak en etkili önlemlerdir. Osteoporoz tanısı konduktan sonra bile bireyselleştirilmiş tedavi ve düşme önlemleriyle ilerleme yavaşlatılabilir.

Tarama programları

Kemik yoğunluğu ölçümü, menopoz sonrası kadınlar ve 65 yaş üzerindeki herkes için önerilir. Ailede osteoporoz öyküsü olan veya risk faktörlerini taşıyan kişilerde taramaya daha erken yaşta başlanabilir. Sağlık Bakanlığı'nın tarama programları hakkında aile hekiminizden bilgi alabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Omurga çökme kırıkları nedeniyle boy kısalması ve kamburlaşma
• Kalça, bilek, kaburga ve diğer kemiklerde tekrarlayan kırıklar
• Kronik ağrı ve günlük yaşam aktivitelerinde ciddi bağımlılık
• Düşme ve kırık sonrası yatak istirahatine bağlı kas kaybı
• Derin ven trombozu, zatürre veya idrar yolu enfeksiyonu gibi hareketsizlik komplikasyonları

Uzun vadeli görünüm

Osteoporoz ile yaşam uzun ve aktiftir. Doğru tedavi ve yaşam tarzı alışkanlıkları ile kırık riskiniz belirgin şekilde düşer ve çoğu insan günlük yaşamına bağımsız olarak devam eder. Geçmişte atak yaşasanız bile, bugün yapacağınız küçük değişiklikler yarınlarınızı güçlendirebilir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Uluslararası Osteoporoz Vakfı ↗

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.