Çocuklarda Osteoporoz (Kemik Erimesi)

Genel Bakış

Osteoporoz, kemiklerin güçsüzleşmesi ve kırılgan hâle gelmesi durumudur. Kemik erimesi olarak da bilinir. Çocuklarda yetişkinlere göre çok daha nadirdir ve genellikle altta yatan başka bir hastalık ya da uzun süreli ilaç kullanımı sonucu ortaya çıkar.

Çocuklarda osteoporoz seyrek görülür. Erişkinlerde sıklığı artar; ancak çocukluk çağında genellikle risk gruplarında yer alan çocuklar etkilenir.

Genellikle uzun süre kortikosteroid ilacı kullanan, kronik hastalığı (örneğin iltihaplı eklem romatizması, böbrek veya bağırsak hastalıkları) olan, hareketsiz kalan veya yetersiz beslenen çocukları etkiler. Nadiren nedeni bulunamayan (idiyopatik) tipte de görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Düşük enerjili bir düşmeyle oluşan kemik kırıkları
• Sırt, bel veya uzun süreli kemik ağrıları
• Duruş bozukluğu ve boy kısalması

Çocuklarda belirtiler

• Çocuğun oynamaya veya yürümeye isteksiz olması
• Boy uzunluğunun beklenenden az olması
• Hafif bir travmayla bile kırık olması
• Sırt ve bel ağrısı nedeniyle okul etkinliklerinden kaçınması

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Erişkinlerde ve yaşlılarda kalça, omurga ve el bileği kırıkları daha yaygındır.
• Yaşlılarda kamburlaşma ve boyda belirgin kısalma sık görülür.
• Bu yazı çocuklara odaklandığından, erişkin belirtileri yalnızca karşılaştırma amacıyla verilmiştir.

Nedenler

Ana nedenler

• Altta yatan kronik hastalıklar (iltihaplı eklem romatizması, inflamatuvar bağırsak hastalığı, böbrek hastalıkları)
• Uzun süre yüksek doz kortikosteroid kullanımı
• Uzun süre hareketsizlik veya yatağa bağımlılık
• D vitamini ve kalsiyum eksikliği
• Nadiren nedeni belirlenemeyen (idiyopatik) osteoporoz

Risk faktörleri

• Erken doğum veya düşük doğum ağırlığı
• Ailede osteoporoz veya kemik kırığı öyküsü
• Yetersiz güneş ışığı ve kalsiyumdan fakir beslenme
• Kronik hastalık nedeniyle bazı ilaçların uzun süre kullanılması
• Düşük fiziksel aktivite düzeyi

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Çocuğunuz bir kırık geçirdiyse
• Düşme sonrası şiddetli ağrı, şişlik veya hareket edememe varsa
• Sırt veya bel ağrısı günlük aktivitelerini engelliyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Çocuğunuzun boyu akranlarına göre belirgin kısalıyorsa
• Sık sık kırık öyküsü varsa
• Kemik sağlığını etkileyebilecek bilinen bir hastalığı ya da tedavisi varsa
• Aile bireylerinde erken yaşta osteoporoz öyküsü varsa

Tanı

Doktor öncelikle çocuğun ve ailenin sağlık öyküsünü dinler, büyüme eğrilerini inceler ve fizik muayene yapar. Gerekirse kan testleri ve kemik yoğunluğu ölçümü (DXA) ister.

Yapılabilecek testler

• Kandaki kalsiyum, fosfor, D vitamini ve bazı hormon düzeyleri
• Kemik yoğunluğu ölçümü (DXA) – ağrısız ve radyasyon düzeyi düşük bir yöntemdir
• Gerekli görülürse omurga veya etkilenen bölgenin röntgeni

Randevunuzda neler beklenir

Değerlendirme sırasında çocuğunuzun boyu ve kilosu ölçülür; büyüme gelişme eğrileri takip edilir. DXA için çocuğun kısa bir süre hareketsiz yatması yeterlidir. Tanı süreci birkaç hafta sürebilir, doktorunuz sonuçları sizinle adım adım paylaşır.

Tedavi

Çocuklarda osteoporoz tedavisinin temelinde altta yatan nedenin ele alınması, beslenmenin desteklenmesi ve fiziksel aktivitenin artırılması yer alır. İlaç tedavisi yalnızca uzman çocuk doktoru veya çocuk endokrinolojisi uzmanı tarafından, özel durumlarda planlanır.

Evde kişisel bakım

• Günlük süt, yoğurt, peynir ve yeşil yapraklı sebzelerle kalsiyum alımını destekleyin
• Güneş ışığından yararlanarak D vitamini düzeyini koruyun; gerekiyorsa hekimin önerdiği takviyeyi kullanın
• Çocuğunuzu zıplama, koşma, yürüyüş gibi kemiklere yük bindiren güvenli oyunlara teşvik edin
• Evde düşme riskini azaltmak için kaygan zeminleri düzeltin ve iyi aydınlatma sağlayın

Tıbbi tedaviler

Altta yatan hastalık (örneğin iltihaplı eklem hastalığı) varsa öncelikle o hastalık tedavi edilir. Kortikosteroid gibi ilaçların dozu, mümkünse azaltılır. Kemik güçlendirici ilaçlar; yalnızca doktor tarafından gerekli görülen vakalarda, çocuğun yaşına ve durumuna göre seçilir. Bu ilaçlar mutlaka uzman takibinde ve hekim önerisiyle kullanılmalıdır; asla bilinçsiz kullanılmamalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kırık oluşmuşsa ve parçalar yerinde durmuyorsa, çocuk ortopedi uzmanı kırığın tipine göre cerrahi (ameliyat) önerebilir. Bu karar, cerrahın değerlendirmesi sonrasında verilir.

Bu durumla yaşamak

Çocuğunuzun kemik sağlığını desteklerken günlük hayatını kısıtlamak yerine, güvenli ve hareketli bir yaşam tarzı oluşturmak önemlidir. Düzenli doktor kontrolleri, dengeli beslenme ve okul-aileden alınan destekle çocuk normal bir çocukluk geçirebilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Haftanın çoğu günü orta tempoda fiziksel aktivite yapılmasına dikkat edin
• Ekran süresini sınırlayın; açık hava oyunlarını teşvik edin
• Sigara ve alkolden uzak durulması konusunda gençleri bilgilendirin
• Düzenli uyku ve stresten uzak bir aile ortamı, kemik sağlığını dolaylı yoldan destekler

Diyet ve egzersiz

Beslenmede kalsiyum ve D vitaminine yer verin. Kalsiyum için süt, yoğurt, peynir, badem (alerji yoksa), brokoli gibi besinler önerilebilir. D vitamini için güneş ışığı en iyi kaynaktır; kış aylarında doktor takviye önerebilir. Egzersiz olarak yürüyüş, koşu, basketbol veya dans gibi kemiklere yük bindiren sporlar idealdir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak çocukta kaygı, üzüntü veya öfke yaratabilir. Bu duyguları konuşmak, okul rehber öğretmeninden veya çocuk psikoloğundan destek almak ailenin ve çocuğun uyumunu kolaylaştırır. Ailenin kendisine de destek alması önemlidir; güçlü bir aile, çocuğa da güç verir.

Önleme

Çocukluk çağında edinilen güçlü kemik kütlesi, yetişkinlikteki osteoporoz riskini azaltır. Yeterli kalsiyum, D vitamini, düzenli fiziksel aktivite ve uygun tıbbi takip ile çocuklarda osteoporozun önemli bir kısmı önlenebilir. Ancak altta yatan genetik veya kronik hastalık varsa tamamen önlemek mümkün olmayabilir.

Tarama programları

Toplumdaki tüm çocuklar için rutin osteoporoz taraması önerilmez. Yalnızca yukarıda belirtilen risk faktörlerine sahip çocuklarda, doktorun gerekli görmesi durumunda kemik yoğunluğu ölçümü yapılabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tekrarlayan kemik kırıkları ve buna bağlı ağrı
• Boy kısalması ve omurga deformiteleri (kamburluk)
• Hareket kısıtlılığı ve günlük aktivitelerde zorlanma

Uzun vadeli görünüm

Çocuklarda osteoporoz, doğru ve zamanında tedavi edildiğinde büyük oranda iyileşebilir. Çocuğun büyüme dönemi, kemik kütlesini kazanmak için değerli bir fırsattır. Uygun beslenme, hareket ve tıbbi takiple çocuğunuzun sağlıklı ve aktif bir yetişkin olması için umut güçlüdür.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Uluslararası Osteoporoz Vakfı (International Osteoporosis Foundation) ↗

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.