Osteoporoz: Yaşlılarda Kemik Sağlığı

Genel Bakış

Osteoporoz, kemiklerin içinin sünger gibi giderek gözenekli hale gelmesi, yani kemik yoğunluğunun azalmasıdır. Bu durumda kemikler normalden daha kırılgan olur ve küçük düşmeler, hatta bazen hapşırık gibi basit hareketler bile kırığa yol açabilir.

Evet, çok yaygındır. Dünya genelinde her üç kadından biri ve her beş erkekten biri, 50 yaşından sonra osteoporoza bağlı bir kırık yaşar. Ülkemizde de özellikle menopoz sonrası kadınlarda sık görülür.

Osteoporoz en çok 50 yaş üstü yetişkinleri etkiler. Kadınlarda özellikle menopoz sonrası östrojenin azalmasıyla daha sık, ama erkeklerde de yaşlanmayla birlikte görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Osteoporoz erken dönemde hiçbir belirti vermez.
• Kemik kırıkları, özellikle kalça, omurga ve el bileğinde
• Sırt veya bel ağrısı
• Boyda kısalma
• Kamburluk (stoop duruşu)
• Zamanla kötüleşen duruş bozukluğu

Çocuklarda belirtiler

• Osteoporoz çocuklarda çok nadirdir. Görüldüğünde genellikle başka bir hastalığın ya da kullanılan ilaçların yan etkisi olarak ortaya çıkar.
• Çocuklardaki belirtiler yetişkinlere benzer: kolay kırık, kemik ağrısı, büyüme geriliği olabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda en önemli belirti, düşme sonrası veya bazen kendiliğinden oluşan kemik kırıklarıdır.
• Omurga kırıklarında sırtta ve sırtın alt kısmında keskin ağrı olabilir, uzun süreli sırt ağrısı sık görülür.
• Boy kısalması ve kamburlaşma yavaş yavaş gelişebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Yaşlanmayla doğal olarak kemik yoğunluğunun azalması
• Kadınlarda menopoz sonrası östrojen hormonunun düşmesi
• Erkeklerde testosteronun yaşla azalması
• Yetersiz kalsiyum ve D vitamini alımı
• Sigara kullanımı ve aşırı alkol tüketimi
• Hareketsiz yaşam tarzı
• Kronik hastalıklar (romatoid artrit gibi) veya bazı ilaçların uzun süreli kullanımı

Risk faktörleri

• İleri yaş (özellikle 65 yaş ve üzeri)
• Kadın cinsiyet
• Ailede osteoporoz veya kalça kırığı öyküsü
• Zayıf vücut yapısı veya düşük vücut ağırlığı
• Erken menopoz
• Kalsiyum ve D vitamini eksikliği
• Sigara, alkol ve fazla kafein tüketimi
• Uzun süreli kortizon (steroid) kullanımı
• Tiroid veya paratiroid hastalıkları
• Uzun süre hareketsiz kalma (yatak istirahati gibi)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Düşme veya bir kaza sonrası şiddetli ağrı, şişlik veya hareket edememe durumunda
• Omurga kırığı belirtisi olabilecek ani ve şiddetli sırt ağrısı
• Kemik kırığı olduğunu düşündürecek belirtiler varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 50 yaş üzeriyseniz ve menopoz sonrası dönemdeyseniz kemik yoğunluğu ölçümü yaptırmak için doktorunuza başvurun.
• Ailenizde osteoporoz veya kırık öyküsü varsa
• Sigara veya aşırı alkol kullanıyorsanız
• Uzun süreli kortizon içeren ilaçlar kullanıyorsanız

Tanı

Osteoporoz tanısı genellikle kemik yoğunluğunu ölçen bir test olan DXA (Dual Enerji X-ışını Absorpsiyometri) ile konur. Bu test ağrısız ve kısa sürer. Ayrıca doktorunuz kırık riskini değerlendirmek için kalsiyum, D vitamini ve diğer kan testlerini isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Kemik yoğunluğu ölçümü (DXA) – en yaygın tanı yöntemi
• Kan testleri – kalsiyum, D vitamini, tiroid ve böbrek fonksiyonları
• Gerekirse omurga röntgeni veya diğer görüntüleme testleri

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz size genel sağlık durumunuzu, yaşam tarzınızı ve şikayetlerinizi soracaktır. Kemik yoğunluğu testi sırasında masada yatar pozisyondayken makine ölçümü yapar; ağrı hissetmezsiniz. Sonuçlar T-skoru olarak adlandırılır. -2,5 ve altı osteoporoz olarak değerlendirilir.

Tedavi

Osteoporoz tedavisinin amacı kırıkları önlemek, kemik kaybını yavaşlatmak ve kemik yoğunluğunu artırmaktır. Tedavi kişiye özeldir; yaşınıza, kemik yoğunluğunuza ve kırık riskinize göre doktorunuz plan yapar.

Evde kişisel bakım

• Yeterli kalsiyum ve D vitamini alın
• Sigara ve aşırı alkolden kaçının
• Düzenli olarak kemikleri güçlendiren egzersizler yapın (yürüyüş, ağırlık kaldırma, denge egzersizleri)
• Düşme riskini azaltmak için evde kaymaz paspaslar kullanın, banyoya tutunma çubuğu taktırın
• Düzenli doktor kontrolünü aksatmayın

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, kemik kaybını yavaşlatan veya kemik yapımını artıran ilaçlar önerebilir. Bu ilaçların çeşitli formları vardır; hap, enjeksiyon veya damar yoluyla verilebilirler. Hangi ilacın size uygun olduğuna doktorunuz karar verir. Tedavi sırasında kalsiyum ve D vitamini almanız da önerilebilir, ancak dozunu doktorunuza sormanız önemlidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Osteoporozun kendisi için ameliyat gerekmez. Ancak kalça kırığı veya omurga kırığı gibi komplikasyonlar oluşursa cerrahi müdahale gerekebilir. Kırığın yerine ve durumuna göre kırığı sabitleme veya protez eklem ameliyatı yapılabilir.

Bu durumla yaşamak

Osteoporozla yaşarken en önemli şey kırıklardan korunmaktır. Dengeli beslenmek, düşme riskini azaltmak ve günlük hayatınıza uygun aktiviteler bulmak gerekir. Basit düzenlemelerle bağımsız ve aktif bir yaşam sürdürmek mümkündür.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli egzersiz yapın ama önce doktorunuza danışın
• Evde aydınlatmayı artırın, dağınıklığı ortadan kaldırın
• Yüksek topuklu ayakkabılar yerine dengeyi artıran düz tabanlı, kaymaz ayakkabılar tercih edin
• Vücut ağırlığınızı sağlıklı bir aralıkta tutun
• Göz muayenesini ihmal etmeyin, düşme riskini görme kusurları da artırır

Diyet ve egzersiz

Kalsiyum açısından zengin beslenin: süt, yoğurt, peynir, yeşil yapraklı sebzeler (lahana, brokoli), badem ve tahin iyi kaynaklardır. D vitamini için güneş ışığı alın, ancak aşırıya kaçmadan; doktorunuz D vitamini takviyesi önerebilir. Egzersiz olarak haftanın birkaç günü yürüyüş, denge çalışmaları (tai chi gibi), oturup kalkma hareketleri ve hafif direnç egzersizleri yapabilirsiniz. Direnç egzersizleri kemik yapımını destekler.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Osteoporoz, kırık riski nedeniyle kaygı, depresyon ve sosyal izolasyona yol açabilir. Kişi düşme korkusu yaşayabilir ve evine kapanabilir. Bu duygularla başa çıkmak için doktorunuzla konuşmak, güvendiğiniz aile bireyleriyle görüşmek ve gerekirse psikolojik destek almak faydalıdır. Unutmayın, sağlıklı bir zihinsel durum da fiziksel sağlığınıza katkı sağlar.

Önleme

Osteoporoz tamamen önlenemese de kemik kaybını yavaşlatmak ve kırık riskini azaltmak mümkündür. Yeterli kalsiyum ve D vitamini almak, düzenli egzersiz yapmak, sigara ve aşırı alkolden kaçınmak, kemik sağlığını korur. Özellikle genç yaşlarda kazanılan güçlü kemikler yaşlılıkta osteoporoza karşı önemli bir koruma sağlar.

Aşılar

Osteoporozu doğrudan önleyen bir aşı yoktur. Ancak kırık sonrası enfeksiyon riskini azaltmak için aşılarınızı (grip ve zatürre aşıları gibi) yaptırmanız önerilir. Hangi aşıların size uygun olduğunu doktorunuza danışabilirsiniz.

Tarama programları

Kemik yoğunluğu ölçümü, osteoporoz riski yüksek kişilerde tarama amacıyla yapılır. 65 yaş üstü kadınlar ve 50 yaş üstü kırık öyküsü veya risk faktörü olanlar için önerilir. Sağlık Bakanlığı’nın ilgili kılavuzları da bu doğrultudadır. Doktorunuz size uygun aralıklarla tarama yapılmasını planlayacaktır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalça, omurga ve el bileği başta olmak üzere sık kırıklar
• Kırıklar sonrası kronik ağrı ve hareket kısıtlılığı
• Kalça kırığı sonrası yürüme yeteneğinin kaybı ve bağımsızlığın azalması
• Omurga kırıklarına bağlı boyda kısalma ve kamburlaşma
• Düşme korkusu nedeniyle sosyal izolasyon

Uzun vadeli görünüm

Osteoporoz ilerleyici bir hastalıktır, ancak günümüzde tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle kırık riski önemli ölçüde azaltılabilir. Erken teşhis ve tedavi ile pek çok kişi aktif ve bağımsız bir yaşam sürdürmeye devam eder. Umut verici olan, kemik sağlığını korumak için atılacak adımların kişiyi güçlendirmesidir.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Sağlık Bakanlığı · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.