Osteoporoz (Kemik Erimesi) Nedir?

Genel Bakış

Osteoporoz, kemiklerin yoğunluğunun azalması ve iç yapısının zayıflamasıdır. Kemikler gözenekli hale gelir ve kırılmaya daha yatkındır. Halk arasında 'kemik erimesi' olarak da bilinir.

Evet, özellikle 50 yaş üstü kadınlarda ve yaşlı bireylerde sık görülen bir durumdur. Türkiye'de de menopoz sonrası kadınlarda yaygındır.

Kadınlarda erkeklerden daha sık görülür, özellikle menopoz sonrası. İleri yaş, ailede osteoporoz öyküsü, düşük kilo, bazı hastalıklar ve uzun süre hareketsizlik riski artırır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Genellikle erken dönemde hiçbir belirti yoktur.
• Sırt veya bel ağrısı
• Boyda kısalma veya duruş bozukluğu (kamburluk)
• Ufak bir düşme veya darbe ile oluşan kemik kırıkları

Çocuklarda belirtiler

• Osteoporoz çocuklarda çok nadirdir; genellikle başka bir hastalığa veya tedaviye bağlı gelişir.
• Büyüme geriliği, sık kırık ve kemik ağrısı belirtiler arasında sayılabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Sırt ve bel ağrısı
• Boyda belirgin kısalma
• Öne doğru eğik duruş (kamburluk)
• Basit hareketlerde veya hafif darbelerde kırık oluşması

Nedenler

Ana nedenler

• Kemik yoğunluğunun yaşla birlikte doğal olarak azalması
• Menopoz sonrası östrojen düzeyinin düşmesi
• Yetersiz kalsiyum ve D vitamini alımı
• Hareketsiz yaşam tarzı
• Bazı hastalıklar ve uzun süreli kullanılan bazı ilaçlar

Risk faktörleri

• İleri yaş (50 yaş üstü)
• Kadın cinsiyet
• Ailede osteoporoz veya kırık öyküsü
• Düşük vücut ağırlığı veya zayıflık
• Sigara ve aşırı alkol tüketimi
• Yetersiz kalsiyum veya D vitamini alımı
• Uzun süreli hareketsizlik
• Menopoz veya erken menopoz

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Düşme veya travma sonrası şiddetli ağrı, hareket kısıtlılığı veya şüpheli kırık durumunda vakit kaybetmeden acil servise başvurmalısınız.
• Sırt veya bel ağrısıyla birlikte bacaklarda uyuşma, güçsüzlük veya idrar kaçırma varsa hemen tıbbi yardım alın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 50 yaşından sonra özellikle kadınlarda, düzenli sağlık kontrolünde osteoporoz riskinizi doktorunuzla konuşun.
• Ailenizde osteoporoz veya kırık öyküsü varsa değerlendirme yaptırın.
• Ufak bir darbe ile kırık oluştuysa veya boyda kısalma fark ettiyseniz doktora başvurun.

Tanı

Doktorunuz tıbbi öykünüzü alır, fizik muayene yapar ve kırık riskinizi değerlendirir. Kesin tanı genellikle kemik yoğunluğu ölçümü ile konur.

Yapılabilecek testler

• Kemik yoğunluğu ölçümü (DEXA taraması)
• Kan testleri (kalsiyum, D vitamini, böbrek ve tiroid fonksiyonları gibi)
• Gerekirse bel veya kalça röntgeni

Randevunuzda neler beklenir

Testler ağrısızdır ve genellikle birkaç dakika sürer. DEXA ölçümü sırasında bir masa üzerinde yatmanız istenir; cihaz vücudunuzun üzerinden geçerek kemik yoğunluğunu ölçer. Sonuçlar doktorunuz tarafından değerlendirilir.

Tedavi

Osteoporoz tedavisinin amacı kemik kaybını yavaşlatmak, kemik gücünü artırmak ve kırık riskini azaltmaktır. Tedavi; yaşam tarzı değişiklikleri, beslenme düzeni ve doktorunuzun önerebileceği ilaçları içerebilir.

Evde kişisel bakım

• Kalsiyumdan zengin besinler tüketin (süt, yoğurt, peynir, yeşil yapraklı sebzeler, badem gibi).
• D vitamini ihtiyacınızı doktorunuza danışarak karşılayın; güneş ışığı da önemlidir.
• Düzenli yürüyüş, denge egzersizleri ve kas güçlendirici hareketler yapın.
• Sigara içmeyin, alkolü sınırlayın.
• Evde düşmeyi önleyecek düzenlemeler yapın (kaygan zeminler, yollardaki halılar gibi).

Tıbbi tedaviler

Tedavide doktorunuz; kalsiyum ve D vitamini takviyeleri, kemik kaybını yavaşlatan veya kemik oluşumunu destekleyen bazı ilaçlar önerebilir. Bu ilaçların seçimi kişinin yaşına, kırık riskine ve altta yatan durumlara göre yapılır. Hangi ilacın size uygun olduğuna yalnızca hekiminiz karar vermelidir. İlaçların yan etkileri ve kullanım süreleri hakkında doktorunuzdan bilgi alın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Osteoporozun kendisi için genellikle cerrahi gerekmez. Ancak osteoporoza bağlı gelişen kemik kırıkları (kalça veya omurga kırıkları gibi) bazı durumlarda cerrahi müdahale gerektirebilir. Cerrahi kararı ortopedi uzmanı tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

Osteoporoz ile yaşarken günlük aktivitelerinizi güvenli şekilde sürdürmeniz önemlidir. Düşme riskini azaltmak için evde basit önlemler alabilirsiniz. Ağır kaldırmaktan ve ani hareketlerden kaçının.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli egzersiz yapın (doktorunuza danışarak).
• Bol bol güneş ışığı alın ama korunmayı ihmal etmeyin; D vitamini sentezi için 15-20 dakika yeterli olabilir.
• Dengeli ve protein, kalsiyum açısından zengin beslenin.
• Kilonuzu koruyun; aşırı zayıflıktan kaçının.
• Denge ve güçlendirme egzersizlerine katılın.

Diyet ve egzersiz

Kalsiyum için süt, yoğurt, peynir, badem, brokoli ve lahana gibi besinleri düzenli tüketin. D vitamini için doktorunuzun önerisiyle takviye alabilirsiniz. Egzersiz olarak yürüyüş, hafif ağırlık çalışması, denge hareketleri ve yoga gibi aktiviteler kemik sağlığını destekler. Ancak başlamadan önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Osteoporoz tanısı kaygı ve üzüntüye neden olabilir; özellikle kırık korkusu yaşanabilir. Bu duygular normaldir. Sağlık ekibinizle, ailenizle veya bir danışmanla konuşmak rahatlatıcı olabilir.

Önleme

Osteoporoz tamamen önlenemese de, sağlıklı yaşam tarzı ve erken önlemlerle risk önemli ölçüde azaltılabilir. Küçük yaşlardan itibaren yeterli kalsiyum ve D vitamini almak, düzenli egzersiz yapmak, sigara ve aşırı alkolden kaçınmak koruyucudur.

Aşılar

Osteoporozu önleyen özel bir aşı yoktur; ancak grip ve zatürre gibi hastalıklardan korunmak genel sağlığınızı destekler. Aşılama hakkında doktorunuza danışabilirsiniz.

Tarama programları

Belirli risk gruplarında (50 yaş üstü kadınlar, daha önce kırık geçirmiş kişiler, ailede osteoporoz öyküsü olanlar) kemik yoğunluğu ölçümü önerilebilir. Tarama sıklığı ve zamanı için doktorunuza danışın.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tedavi edilmezse kemik yoğunluğu daha da azalır.
• Omurga, kalça ve el bileği kırıkları riski belirgin şekilde artar.
• Omurga kırıkları boyda kısalma, kamburluk ve kronik ağrıya yol açabilir.
• Kalça kırığı özellikle yaşlılarda ciddi hareket kaybına ve bağımsızlığın kaybedilmesine neden olabilir.

Uzun vadeli görünüm

Osteoporoz yönetilebilir bir durumdur. Erken tanı, uygun tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleri ile kırık riski azaltılabilir ve kemik sağlığı korunabilir. Tedavi sürecinde doktorunuzla düzenli iletişimde kalmak, ilerlemeyi yavaşlatmak için en önemli adımdır.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• International Osteoporosis Foundation (IOF) ↗

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.