Sedef Hastalığı ve Aile Hayatı

Genel Bakış

Sedef hastalığı (psoriasis), bağışıklık sisteminin cilt hücrelerini normalden çok daha hızlı üretmesine neden olduğu, ciltte kırmızı, kalınlaşmış, gümüşi pullarla kaplı lekelerle kendini gösteren uzun süreli bir cilt hastalığıdır. Bulaşıcı değildir; yani bir kişiden diğerine geçmez.

Evet, sedef hastalığı dünya genelinde ve Türkiye'de milyonlarca insanı etkileyen yaygın bir cilt hastalığıdır. Her yaşta görülebilir.

Sedef hastalığı kadın ve erkeklerde eşit oranda görülür. Çoğunlukla 15-35 yaşları arasında başlar, ancak çocuklukta veya ileri yaşlarda da ortaya çıkabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ciltte kırmızı, kabarık ve üzeri gümüşi beyaz pullarla kaplı lekeler
• Kaşıntı, yanma veya acı hissi
• Ciltte kuruluk ve çatlama, bazen kanama
• El ve tırnaklarda çukurlaşma, kalınlaşma veya renk değişikliği
• Kafa derisinde kepek benzeri pullanma
• Eklemlerde ağrı, şişlik ve sabah tutukluğu (sedef artriti)

Çocuklarda belirtiler

• Boğaz enfeksiyonundan sonra aniden ortaya çıkan küçük, damla şeklinde kırmızı lekeler
• Yüz, kafa derisi ve bez bölgesinde daha ince ve daha az pullu döküntüler
• Tırnaklarda çukurlaşma ve renk değişikliği
• İleri derecede kaşıntı, çocukta huzursuzluk ve uyku sorunları

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Cilt daha ince olduğu için lezyonlar daha az belirgin olabilir, ancak kuruluk ve kaşıntı daha ön plandadır
• Eklem tutulumu ve sedef artriti riski daha yüksektir
• İlaç kullanımı ve diğer sağlık sorunlarıyla etkileşim nedeniyle tedavi planı daha dikkatli yapılmalıdır
• Cilt enfeksiyonlarına açık olma riski artabilir

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin cildin sağlıklı hücrelerini yanlışlıkla yabancı madde olarak algılayıp saldırması
• Bu saldırı sonucu cilt hücrelerinin normalden çok daha hızlı çoğalması ve cilt yüzeyinde birikerek pul pul dökülmesi
• Genetik (ailesel) yatkınlık: ailede sedef hastalığı olan kişilerde risk artar

Risk faktörleri

• Stres
• Boğaz enfeksiyonu gibi üst solunum yolu enfeksiyonları
• Cilt yaralanmaları: kesik, sıyrık, güneş yanığı, dövme, böcek ısırığı
• Sigara içmek ve aşırı alkol kullanımı
• Bazı ilaçlar (lityum, beta blokerler, sıtma ilaçları gibi; ancak ilaç isimleri doktora danışılmadan kullanılmamalıdır)
• Soğuk ve kuru hava
• Fazla kilo ve hareketsiz yaşam

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Cildin geniş bölgelerinde ağrılı, hızla yayılan döküntü
• Ateş ve halsizliğin eşlik ettiği yaygın cilt kızarıklığı
• Eklemlerde şişlik, sabah tutukluğu veya hareket kısıtlılığı
• Ciltte enfeksiyon belirtisi olabilecek akıntı, kötü koku veya şiddetli ağrı

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Cilt döküntüleri birkaç haftadan uzun sürüyorsa
• Kaşıntı veya rahatsızlık artıyorsa
• Evde kullanılan nemlendiriciler ve yaşam tarzı değişiklikleri yeterli gelmiyorsa
• Sedef hastalığı iş, sosyal yaşam veya uykuyu etkiliyorsa

Tanı

Sedef hastalığı tanısı genellikle bir cilt hastalıkları uzmanı (dermatolog) tarafından yapılan muayene ile konur. Doktor, ciltteki görünümü, yerleşimini ve tırnakları inceler. Ailede sedef hastalığı olup olmadığını ve belirtilerin süresini sorar.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene: cilt, tırnaklar ve kafa derisinin incelenmesi
• Deri biyopsisi: nadiren, tanıdan emin olunamadığında ciltten küçük bir örnek alınarak laboratuvarda incelenmesi
• Kan testleri: eklem tutulumu veya diğer sağlık sorunlarını değerlendirmek için istenebilir
• Röntgen: eklem şikayetleri varsa, sedef artritini değerlendirmek için çekilebilir

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz belirtilerinizi dinler, cildinizi ve tırnaklarınızı inceler. Tanı çoğu zaman hızlı konur; ancak bazı durumlarda ek testler gerekebilir. Muayene sırasında şikayetlerinizi ve ailenizdeki hastalık öyküsünü açıkça anlatmanız önemlidir.

Tedavi

Sedef hastalığının kesin bir tedavisi olmamakla birlikte, belirtileri kontrol altına almak ve alevlenme dönemlerini azaltmak için birçok tedavi yöntemi vardır. Tedavi, hastalığın şiddetine, vücuttaki yaygınlığına ve kişinin yaşam kalitesine etkisine göre kişiye özel planlanır.

Evde kişisel bakım

• Cildi düzenli olarak nemlendirici kremlerle nemlendirmek
• Stresi yönetmek: yoga, meditasyon, nefes egzersizleri veya hobi edinmek
• Sigara ve alkolden uzak durmak
• Kaşımaktan kaçınmak; tırnakları kısa tutmak
• Dar ve yünlü giysiler yerine pamuklu, rahat kıyafetler giymek
• Güneşlenmeyi hekim önerisiyle ve kısa süreli yapmak; güneş yanığından kaçınmak

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz cildinize sürülen kremler, losyonlar, merhemler veya şampuanlar önerebilir. Orta ve şiddetli durumlarda ışık tedavisi (fototerapi) veya ağızdan alınan ya da enjeksiyon şeklinde uygulanan, bağışıklık sistemini düzenleyen sistemik tedaviler de kullanılabilir. Hangi tedavinin size uygun olduğuna yalnızca hekiminiz karar vermelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Sedef hastalığının tedavisinde cerrahi bir yöntem kullanılmaz. Cerrahi müdahale yalnızca eklemlerde ciddi hasara yol açan sedef artriti durumlarında ortopedi uzmanı tarafından değerlendirilebilir.

Bu durumla yaşamak

Sedef hastalığı alevlenme ve iyileşme dönemleriyle seyreder. Ailenin hastalığı doğru anlaması, hasta kişinin kendini yalnız hissetmesini önler. Evde düzenli uyku, sağlıklı beslenme, stresi azaltan aktiviteler ve cilt bakımı günlük yaşamı kolaylaştırır. Hastalıkla ilgili aile içinde açık ve destekleyici konuşmak önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli egzersiz yapmak (yürüyüş, yüzme, bisiklet)
• Yeterli ve düzenli uykuya özen göstermek
• Cildi nemli tutmak ve banyo sonrası nemlendirici kullanmak
• Pamuklu giysiler tercih etmek, cildi tahriş eden kumaşlardan kaçınmak
• Aile üyeleriyle birlikte stres yönetimi aktiviteleri planlamak
• Hastalığı bir sır gibi saklamak yerine, güvenilen kişilerle paylaşmak

Diyet ve egzersiz

Sedef hastalığı için özel bir diyet yoktur. Ancak dengeli beslenmek, Akdeniz tipi beslenme tarzı ve düzenli egzersiz genel sağlığı destekler; kilo kontrolü ve iltihabı azaltmaya yardımcı olabilir. Bazı kişiler cilt belirtilerinin belirli gıdalarla arttığını fark edebilir; bu durumda bir diyetisyen veya doktorla görüşmek faydalıdır. Egzersiz sırasında ciltte sürtünme veya terlemeye bağlı tahriş olmaması için pamuklu ve gevşek kıyafetler seçilmelidir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sedef hastalığı kaşıntı, görünüm kaygısı ve toplumsal önyargılar nedeniyle utanç, kaygı, depresyon ve özgüven düşüklüğüne yol açabilir. Bu duygular hem hastayı hem de aile üyelerini etkileyebilir. Yalnız olmadığınızı bilin; gerektiğinde bir ruh sağlığı uzmanından, psikologdan veya psikiyatristten destek almaktan çekinmeyin. Aile üyelerinin de bu süreçte duygusal destek alması önemlidir.

Önleme

Sedef hastalığının oluşumu genellikle önlenemez çünkü genetik ve bağışıklık sistemi ile ilgilidir. Ancak tetikleyici faktörlerden kaçınarak, stresi yöneterek ve sağlıklı bir yaşam tarzı benimseyerek alevlenmeleri azaltmak ve belirtileri kontrol altında tutmak mümkündür.

Aşılar

Sedef hastalığına özel bir aşı bulunmamaktadır. Ancak enfeksiyonlar hastalığı tetikleyebileceği için hekiminizin önerdiği genel sağlık aşılarını (grip, zatürre gibi) yaptırmanız alevlenmeleri önlemeye yardımcı olabilir.

Tarama programları

Sedef hastalığı olan kişilerde eklem iltihabı (sedef artriti), kalp damar hastalıkları, yüksek tansiyon, diyabet ve depresyon gibi ek sağlık sorunlarının gelişme riski artabilir. Bu nedenle düzenli hekim kontrolü ve gerekli taramaların yaptırılması önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Ciltteki yaraların kaşınması ve sürtünme ile enfeksiyon riski artar
• Sedef artriti gelişebilir; bu durum eklemlerde kalıcı hasara yol açabilir
• Kontrol altına alınmayan şiddetli sedef, kalp damar hastalıkları, obezite ve diyabet riskini artırabilir
• Psikolojik yük nedeniyle depresyon ve anksiyete yaşanabilir, yalnızlaşma görülebilir

Uzun vadeli görünüm

Sedef hastalığı yönetilebilir bir durumdur. Uygun tedavi, düzenli doktor takibi ve aile desteği ile birçok kişi belirtilerini büyük oranda kontrol altına alabilir, uzun iyilik dönemleri yaşayabilir. Hastalık yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilir ancak doğru bakış ve destekle, sedef hastalığıyla dolu dolu ve umut dolu bir yaşam sürmek mümkündür.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• IFPA - Uluslararası Sedef Hastalıkları Federasyonu ↗

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.