Sedef Hastalığında Beslenme

Genel Bakış

Sedef hastalığı (psoriasis), bağışıklık sisteminin yanlışlıkla cilt hücrelerine saldırması sonucu ortaya çıkan, kronik (uzun süreli) bir cilt hastalığıdır. Ciltte kırmızı, kabuklu ve pullu lekeler oluşur. Beslenme, sedef hastalığını doğrudan tedavi etmez; ancak bazı yiyecekler vücuttaki iltihap (yangı) düzeyini etkileyerek belirtileri hafifletebilir veya tetikleyebilir.

Dünya genelinde insanların yaklaşık yüzde 2-3'ünde görülür. Türkiye'de de önemli bir hasta grubunu etkileyen yaygın bir cilt rahatsızlığıdır.

Her yaştan insanı etkileyebilir. Genellikle 15-35 yaşlarında başlar, fakat çocuklarda ve ileri yaşta da ortaya çıkabilir. Ailesinde sedef olan kişilerde daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ciltte kırmızı, kalınlaşmış ve gümüşümsü pullarla kaplı yamalar
• Kaşıntı, yanma veya ağrı
• Ciltte kuruluk ve çatlaklar
• Tırnaklarda çukurlaşma, kalınlaşma veya sarımsı renk değişikliği
• Saçlı deride kepek benzeri dökülmeler

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin yanlışlıkla cilt hücrelerine saldırması
• Kalıtımsal yatkınlık: ailede sedef öyküsünün olması
• Cilt hücrelerinin normalden çok daha hızlı çoğalması

Risk faktörleri

• Stres
• Bazı boğaz ve cilt enfeksiyonları
• Soğuk, kuru hava
• Sigara içmek ve aşırı alkol tüketmek
• Ciltte kesik, yanık veya güneş yanığı gibi yaralanmalar
• Bazı ilaçlar (doktorunuz size bilgi verecektir)
• Aşırı kilolu olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Cilt döküntüsü ateşle birlikte hızla yayılıyorsa
• Ciltte iltihap belirtisi olan ağrı, akıntı veya kötü koku varsa
• Eklemlerde şiddetli ağrı ve hareket kısıtlılığı geliştiyse

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Vücutta yeni ve tanı konmamış pullu lekeler fark ettiyseniz
• Mevcut tedavi belirtileri azaltmıyorsa
• Belirtiler uyku, iş veya sosyal yaşamı bozacak kadar şiddetliyse

Tanı

Cilt hastalıkları (dermatoloji) uzmanı, cildinizi, saçlı derinizi ve tırnaklarınızı inceleyerek ve şikayetlerinizi dinleyerek tanı koyar. Ailenizde sedef olup olmadığını, kullandığınız ilaçları ve alışkanlıklarınızı sorar.

Yapılabilecek testler

• Genellikle özel bir teste gerek yoktur.
• Tanı şüpheliyse küçük bir cilt parçası alınarak patolojik inceleme (biyopsi) yapılabilir.
• Bazı durumlarda kan testleri istenebilir.

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında doktorunuz cildinize yakından bakar, tırnaklarınızı ve saçlı derinizi kontrol eder. Şikayetlerinizin süresini, neyin iyi neyin kötü geldiğini anlatmanız tanıyı kolaylaştırır. Tanı genellikle muayene sırasında netleşir; ek testler için sizi yönlendirebilir.

Tedavi

Sedef tedavisinin amacı, cilt hücrelerinin hızlı üretimini yavaşlatmak, iltihabı azaltmak ve belirtileri kontrol etmektir. Tedavi, hastalığın şiddetine ve tuttuğu bölgelere göre kişiselleştirilir. Beslenme düzeni de bu tedavinin yanında destekleyici bir rol oynar; ancak tek başına iyileştirici değildir.

Evde kişisel bakım

• Cildi her gün, özellikle duştan sonra yoğun bir nemlendirici ile nemlendirin
• Ilık suyla duş alın; aşırı sıcak sudan kaçının
• İşlenmiş gıdalar, aşırı şekerli yiyecekler ve alkolden uzak durun
• Omega-3 yağ asitleri bakımından zengin besinler (somon, sardalya, ceviz, keten tohumu) tüketin
• Sebze, meyve, tam tahıl ve baklagil ağırlıklı anti-enflamatuar beslenme düzenini deneyin
• Düzenli egzersiz yapın ve sağlıklı kilonuzu korumaya çalışın

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz; cilt üzerine sürülen kremler, losyonlar ve şampuanlar, ışık tedavisi (fototerapi), ağızdan alınan tabletler veya enjeksiyon yoluyla uygulanan sistemik tedaviler önerebilir. Hangi tedavinin ne süreyle uygulanacağına yalnızca uzman doktorunuz karar vermelidir. Tedavinin adı ve dozu doktorunuz tarafından belirlenir; bu nedenle doktorunuzun önerdiği planı aynen uygulayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Sedef hastalığının standart cerrahi bir tedavisi yoktur. Ancak sedef ile birlikte görülen eklem hasarında ortopedik girişimler gerekebilir. Böyle bir durumda doktorunuz sizi ilgili bölüme yönlendirecektir.

Bu durumla yaşamak

Sedef hastalığı yaşam boyu sürebilen bir hastalıktır; ancak düzenli cilt bakımı, tetikleyicilerden kaçınma ve doktor kontrolü ile belirtiler önemli ölçüde azaltılabilir. Cildinizi tahriş etmeyen yumuşak ürünler kullanın ve günlük nemlendirmeyi ihmal etmeyin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Stresi azaltmak için meditasyon, nefes egzersizleri veya ilginizi çeken bir hobi edinin
• Sigara ve alkolü bırakmak için destek alın
• Düzenli uyku düzeni oluşturun
• Güneşte çok kalmadan, uzman önerisiyle kısa süreli güneş banyosundan faydalanın
• Kilonuzu kontrol altında tutun

Diyet ve egzersiz

Akdeniz tipi beslenme, iltihap karşıtı özelliği nedeniyle sedef hastalarının sıklıkla yararlandığı bir modeldir. Zeytinyağı, meyve, sebze, balık, tam tahıl ve baklagiller; omega-3, antioksidanlar ve lif bakımından zengindir. İşlenmiş et, kızartma, şekerli içecekler ve doymuş yağlardan kaçınmak önerilir. Haftada en az 150 dakika orta tempolu yürüyüş yapmak hem iltihabı azaltmaya hem de stresi yönetmeye yardımcı olabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Görünür cilt lezyonları nedeniyle sedef hastalarında özgüven kaybı, kaygı ve depresyon belirtileri görülebilir. Bu duyguları doktorunuzla paylaşmaktan çekinmeyin. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten profesyonel destek almak tedavinin bir parçasıdır. Bu zorlu süreçte yalnız olmadığınızı unutmayın.

Önleme

Sedef hastalığından tamamen korunmak kesin olarak mümkün değildir. Ancak tetikleyicileri tanıyıp onlardan kaçınmak, sağlıklı beslenmek, stresi yönetmek ve cilde özen göstermek atakların sıklığını ve şiddetini azaltabilir.

Aşılar

Sedef hastalığına özel bir aşı bulunmamaktadır. Ancak enfeksiyonlar sedef ataklarını tetikleyebileceği için grip, zatürre ve diğer önerilen aşıları yaptırmak dolaylı olarak koruma sağlayabilir. Aşı konusunu doktorunuzla görüşmelisiniz.

Tarama programları

Sedef hastalığı için rutin tarama testleri önerilmez; ancak eklem tutulumu riski nedeniyle doktorunuz kontrollerde eklem belirtilerini de değerlendirecektir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Psoriatik artrit: eklemlerde ağrı, şişlik ve hareket kısıtlılığı
• Kaşımaya ve deri çatlaklarına bağlı cilt enfeksiyonları
• Kalp ve damar hastalıkları riskinde artış
• Yüksek tansiyon ve diyabet ile ilişkili metabolik sorunlar
• Depresyon ve anksiyete gibi psikolojik etkiler

Uzun vadeli görünüm

Sedef hastalığı yaşam boyu sürebilir; ancak doğru tedaviyle çok büyük oranda kontrol altına alınabilir. Günümüzde etkili tedavi yöntemleriyle belirtileri önemli ölçüde azaltmak ve kaliteli bir yaşam sürmek mümkündür. Her hastanın seyri farklıdır; doktorunuzla birlikte size özel bir plan oluşturabilirsiniz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.