Sedef Hastalığı (Psoriasis) Nedir?

Genel Bakış

Sedef hastalığı (psoriasis), bağışıklık sisteminin yanlışlıkla kendi deri hücrelerine saldırması sonucu ciltte hızlı hücre çoğalmasına neden olan, ataklar halinde seyreden kronik (uzun süreli) bir cilt hastalığıdır. Normalde deri hücreleri ayda bir yenilenirken, sedef hastalığında bu süreç birkaç güne iner. Bunun sonucunda cilt yüzeyinde kalın, kırmızı, pullu (gümüşi beyaz) lekeler oluşur.

Evet, oldukça yaygındır. Dünya genelinde yaklaşık her 100 kişiden 2-3'ünü etkiler. Türkiye'de de sık görülen hastalıklardan biridir.

Her yaşta görülebilir, ancak en sık 20-30 ve 50-60 yaş aralığında başlar. Kadın ve erkeklerde eşit sıklıkta ortaya çıkar. Ailede sedef hastalığı olan kişilerde görülme riski daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ciltte kırmızı, kabarık, üzeri gümüşi beyaz pullarla kaplı lekeler
• Kaşıntı, yanma veya acı hissi
• Kuru, çatlamış, bazen kanayan cilt
• Tırnaklarda kalınlaşma, çukurlaşma veya renk değişikliği
• Dirsek, diz, saçlı deri, bel ve tırnaklarda simetrik yerleşim
• Bazı kişilerde eklemlerde şişlik ve ağrı (psoriatik artrit belirtisi olabilir)

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin yanlışlıkla deri hücrelerini hedef alması ve aşırı hücre üretimine yol açması
• Genetik yatkınlık: Ailede sedef hastalığı öyküsü riski artırır
• Çevresel tetikleyiciler: stres, enfeksiyonlar, bazı ilaçlar, cilt travması ve sigara gibi faktörler hastalığı başlatabilir veya alevlendirebilir

Risk faktörleri

• Ailede sedef hastalığı veya psoriatik artrit öyküsü
• Stres ve duygusal gerginlik
• Boğaz veya deri enfeksiyonları
• Sigara ve aşırı alkol tüketimi
• Obezite (fazla kilolu olmak)
• Bazı tansiyon, lityum ve sıtma ilaçları gibi ilaçlar (doktor bilgisi olmadan değiştirilmemelidir)
• Soğuk ve kuru hava

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Belirtiler günlük yaşamı etkiliyorsa
• Eklemlerde ağrı, şişlik ve tutukluk varsa
• Ciltte yaygın ve şiddetli kızarıklık, soyulma veya kabarcıklar oluştuysa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Ciltte iki haftadan uzun süren pullu kırmızı bir leke fark edildiğinde
• Tırnaklarda olağandışı kalınlaşma veya çukurlaşma görüldüğünde
• Ailede sedef hastalığı olan kişilerde belirti olmasa bile cilt kontrolü için

Tanı

Sedef hastalığı genellikle dermatoloji uzmanı tarafından yapılan fizik muayene ile tanınır. Doktor cilt, saçlı deri ve tırnakları dikkatle inceler. Görünüm tipik ise tanı için ek test gerekmez.

Yapılabilecek testler

• Gerekirse deri biyopsisi: Uyuşturularak küçük bir doku örneği alınır ve mikroskopta incelenir. Bu işlem sedef hastalığını benzer cilt hastalıklarından ayırt etmeye yardımcı olur.
• Bazı durumlarda kan testleri istenebilir, özellikle eklem tutulumu düşünülüyorsa iltihap belirteçleri kontrol edilir.
• Aile öyküsü ve tetikleyicileri belirlemek için doktor detaylı bir görüşme yapar.

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında doktorunuz cildinizi ve tırnaklarınızı görecek, belirtilerin ne zaman başladığını, neyin iyi ya da kötü geldiğini soracaktır. Tanı konulduktan sonra size hastalık hakkında bilgi verilecek ve kişiye özel bir tedavi planı oluşturulacaktır. Teşhis süreci genellikle ağrısız ve hızlıdır.

Tedavi

Sedef hastalığının kesin bir tedavisi olmasa da, belirtileri kontrol altına almak ve atakları azaltmak için birçok etkili yöntem vardır. Tedavi seçenekleri; hastalığın şiddetine, vücuttaki yerine ve kişinin genel sağlık durumuna göre belirlenir. Amaç cilt belirtilerini azaltmak, kaşıntı ve rahatsızlığı gidermek ve alevlenmeleri önlemektir.

Evde kişisel bakım

• Cildi düzenli olarak nemlendirin; parfümsüz ve yoğun nemlendiriciler tercih edin
• Ilık duş alın, sıcak sudan ve sert sabunlardan kaçının
• Pullanmayı azaltmak için doktorunuzun önerdiği nemlendirici ve yumuşatıcı ürünleri kullanın
• Stres yönetimi teknikleri uygulayın; nefes egzersizleri, meditasyon veya yürüyüş gibi aktiviteler yardımcı olabilir
• Cildi tahriş edecek dar kıyafetlerden ve sert kumaşlardan kaçının
• Güneşe kontrollü ve doktor önerisiyle kısa sürelerle çıkın; güneş yanığından kesinlikle kaçının

Tıbbi tedaviler

Doktorlar genellikle hastalığın yaygınlığına göre tedaviye merhemler, kremler ve losyonlar gibi topikal (cilde uygulanan) ilaçlarla başlar. Bunların yetersiz kaldığı durumlarda ışık tedavisi (fototerapi) veya ağızdan alınan ilaçlar ile biyolojik adı verilen modern enjeksiyon tedavileri gündeme gelebilir. Hangi tedavinin uygun olduğuna yalnızca bir dermatoloji uzmanı karar vermelidir. Tedavilerin hepsi reçete ile satılır ve doktor kontrolünde kullanılmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Sedef hastalığı cilt ve eklem tutulumu yapabilen bir hastalık olduğundan cerrahi, doğrudan bir tedavi yöntemi değildir. Ancak nadir durumlarda, şiddetli eklem hasarı gelişen hastalarda ortopedik cerrahi gerekebilir. Bu tür bir durumda ilgili uzman hekim tarafından değerlendirme yapılır.

Bu durumla yaşamak

Sedef hastalığı olan kişiler belirtileri tetikleyen faktörleri öğrenerek ve düzenli cilt bakımı yaparak günlük yaşamlarını büyük ölçüde kontrol altında tutabilir. Ataklar sırasında kendinize karşı sabırlı olun; belirtiler genellikle birkaç hafta içinde hafifler. Toplumda hastalığın bulaşıcı olduğuna dair yanlış inanışlar olabilir; bu durumda bilgilendirici ve net bir dil kullanmak faydalıdır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku ve stresten uzak durmak alevlenmeleri azaltabilir
• Sigara içmeyin, alkol tüketimini sınırlayın
• Cilt travmasından kaçının; kesik, sıyrık ve güneş yanığı bölgelerde yeni lezyonlar oluşabilir
• Düzenli egzersiz yapmak hem kilo kontrolüne yardımcı olur hem de stresi azaltır
• Cilt tipinize uygun nemlendiricileri düzenli kullanın

Diyet ve egzersiz

Sedef hastalığına özel kesin bir diyet olmamakla birlikte, sağlıklı ve dengeli beslenme bağışıklık sistemini destekleyerek atak sıklığını azaltabilir. Bol sebze ve meyve, tam tahıllar, omega-3 yağ asitleri içeren balık gibi besinler önerilir. İşlenmiş gıdalar, aşırı şeker ve doymuş yağlardan kaçınmak genel sağlık için faydalıdır. Obezite hastalığın seyrini zorlaştırabileceğinden haftada en az 150 dakika orta tempolu egzersiz (yürüyüş, bisiklet gibi) önerilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Bu hastalık kaşıntı, görünüm kaygısı ve toplumsal önyargı nedeniyle kişinin psikolojik sağlığını etkileyebilir. Utanç, çekinme, kaygı ve depresyon sık görülebilir. Bu duyguları yaşamak çok doğaldır; ancak yalnız değilsiniz. Bir ruh sağlığı uzmanından destek almak veya güvendiğiniz birine hislerinizi anlatmak faydalıdır. Bu belirtiler ciddiye alınmalı ve mutlaka bir sağlık profesyoneliyle paylaşılmalıdır.

Önleme

Sedef hastalığını tamamen önlemek şu an için mümkün değildir. Ancak belirtileri tetikleyen faktörlerden kaçınmak, hastalığı kontrol altında tutmaya ve alevlenmeleri azaltmaya yardımcı olabilir. Sağlıklı yaşam tarzı, stres yönetimi ve düzenli dermatolojik takip bu noktada önemlidir.

Aşılar

Aşılar sedef hastalığına karşı korumaz ancak grip gibi enfeksiyonlar alevlenmeleri tetikleyebileceğinden doktorunuzun önerdiği güncel aşıları yaptırmanız genel sağlığınız için faydalıdır. Aşılarla ilgili kararı doktorunuzla görüşün.

Tarama programları

Sedef hastalığına yönelik rutin bir tarama testi yoktur. Ancak ailesinde sedef hastalığı veya psoriatik artrit olan kişilerin cilt ve eklem belirtileri açısından düzenli doktor kontrolü yaptırması erken tanıya yardımcı olabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tedavi edilmediğinde belirtiler yayılabilir ve daha şiddetli hale gelebilir
• Eklem tutulumu gelişebilir (psoriatik artrit) ve kalıcı eklem hasarına yol açabilir
• Ciltte enfeksiyon riski artabilir
• Kaşıntı ve görünüm kaygısı nedeniyle uyku sorunları, depresyon ve yaşam kalitesinde düşüş görülebilir
• Şiddetli yaygın formlar (eritrodermik sedef gibi) ciddi sıvı kaybı ve kalp yetmezliği riski oluşturabilir

Uzun vadeli görünüm

Sedef hastalığı yaşam boyu süren bir cilt rahatsızlığıdır, ancak günümüzde mevcut tedaviler sayesinde çoğu kişi belirtilerini büyük ölçüde kontrol altına alabilir. Uygun tedavi ve düzenli takip ile cilt büyük oranda temizlenebilir ve normal bir yaşam sürdürülebilir. Unutmayın: Bu hastalıkla baş etmekte yalnız değilsiniz ve umut etmek için pek çok neden var.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.