Sedef Hastalığında Kendi Kendine Bakımın Temelleri

Genel Bakış

Sedef hastalığı (psoriasis), bağışıklık sisteminin cilt hücrelerini normalden çok daha hızlı üretmesine yol açan, ciltte kalın, kızarık ve pullu lekelerle kendini gösteren kronik bir cilt hastalığıdır. Bu durum bulaşıcı değildir; yani başkalarına geçmez.

Sedef hastalığı toplumda yaklaşık %1-3 oranında görülen oldukça yaygın bir hastalıktır. Türkiye'de de yüzbinlerce kişi bu hastalıkla yaşamaktadır.

Her yaşta görülebilir, ancak genellikle 15-30 yaş arasında ve 50-60 yaşlarında daha sık ortaya çıkar. Kadınları ve erkekleri eşit oranda etkiler.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ciltte keskin sınırlı, kızarık ve üzeri gümüşi-beyaz pullarla kaplı kalın plaklar
• Kaşıntı ve ağrı
• Ciltte çatlama ve bazen kanama
• Tırnaklarda çukurlaşma, kalınlaşma veya ayrılma
• Saçlı deride kepek benzeri pullanma ve kızarıklık

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda yüz, kafa derisi ve bez bölgesi sıklıkla etkilenir.
• Pullanma ince olabilir ve kaşıntı belirginleşebilir.
• Boğaz enfeksiyonlarından sonra nokta şeklinde döküntüler görülebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta belirtiler daha az aktif olabilir, ancak cilt kuruluğu daha belirgin hissedilir.
• Yaşlılıkta kullanılan diğer ilaçlar nedeniyle tedavi seçimi daha dikkatli yapılmalıdır.
• Eşlik eden hastalıklar (tansiyon, şeker gibi) cilt bakımını etkileyebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin yanlışlıkla sağlıklı cilt hücrelerine saldırması
• Genetik yatkınlık (ailede sedef hastalığı öyküsünün bulunması)
• Stres, enfeksiyonlar, bazı ilaçlar ve cilt yaralanmaları gibi çevresel tetikleyiciler

Risk faktörleri

• Ailede sedef hastalığı öyküsü
• Yoğun stres
• Sigara ve alkol kullanımı
• Obezite ve fazla kilolu olmak
• Kuru ve soğuk hava, yetersiz güneş ışığı
• Bazı ilaçlar (doktorunuz size hangi ilaçların risk oluşturabileceğini söyleyebilir)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Döküntü hızla yayılıyor veya dayanılmaz ağrı yapıyorsa
• Eklemlerde şişlik ve hareket kısıtlılığı geliştiyse
• Evde uygulanan bakıma rağmen belirtiler kötüleşiyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Ciltte sedef hastalığını düşündüren ilk lezyon fark edildiğinde
• Mevcut belirtilerde artış veya tedaviye yanıt alınamadığı durumlarda
• Yeni bir tetikleyici veya belirti fark edildiğinde

Tanı

Doktorunuz cildinizi, tırnaklarınızı ve saçlı derinizi inceleyerek tanı koyabilir. Gerekirse mikroskop altında incelemek üzere küçük bir deri örneği alınabilir (biyopsi).

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene (cilt, tırnak ve saçlı derinin incelenmesi)
• Deri biyopsisi (lokal anesteziyle küçük bir deri parçasının alınması)
• Detaylı tıbbi öykü ve aile öyküsü
• Eklem şikayetleri varsa kan tetkikleri ve görüntüleme yöntemleri

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle birkaç dakika sürer; biyopsi yapıldıysa sonuç birkaç gün içinde çıkar. Doktorunuz belirtilerinizi değerlendirip size hem tıbbi tedavi hem de kendi kendine bakım önerileri sunacaktır.

Tedavi

Sedef hastalığının kesin yok edici bir tedavisi şu ana kadar yoktur, ancak belirtileri başarılı şekilde kontrol eden birçok yöntem mevcuttur. Tedavi planı; cilt, tırnak veya eklem tutulumuna ve hastalığın şiddetine göre kişiye özel olarak oluşturulur.

Evde kişisel bakım

• Cildinizi her gün kokusuz, renksiz bir nemlendirici ile nemlendirin.
• Ilık duş alın; sıcak su deriyi tahriş eder.
• Cildinizi yumuşak bir havluyla kurulayın, ovalamayın.
• Doktorunuzun önerdiği nemlendirici bariyer kremleri pullanmayı azaltabilir.
• Güneş ışığını kısa süreli ve doktor kontrolünde alın; yanıklardan kaçının.
• Stresi azaltmak için nefes egzersizleri, yürüyüş veya meditasyon gibi yöntemleri deneyin.
• Kaşımayı önlemek için tırnaklarınızı kısa tutun.
• Saçlı deri için doktorunuzun önerdiği özel şampuanlar ve bakım ürünlerini kullanın.
• Cilt yaralanmalarından kaçının; jiletle traş, böcek ısırıkları ve sert kumaşlar alevlenmeyi tetikleyebilir.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz durumunuza göre cilde sürülen kremler ve merhemler, ışık tedavisi, ağız yoluyla alınan veya enjeksiyon şeklinde uygulanan bağışıklık sistemini düzenleyici tedaviler önerebilir. İlaçların adı, dozu ve kullanım süresi mutlaka doktorunuz tarafından belirlenmelidir. Hiçbir ilacı doktorunuza danışmadan kullanmayın veya bırakmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Sedef hastalığının kendisi için ameliyat gerekli değildir. Ancak sedef artriti nedeniyle eklem hasarı gelişen bazı hastalarda ortopedi uzmanı cerrahi seçenekleri değerlendirebilir.

Bu durumla yaşamak

Sedef hastalığı ile yaşamda düzenli cilt bakımı, tetikleyicilerden kaçınma ve tedaviye uyum çok önemlidir. İyilik dönemlerinde bile bakımınızı aksatmamanız alevlenmeleri önlemeye yardımcı olur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Dengeli beslenin; işlenmiş gıdaları azaltın.
• Haftanın çoğu günü düzenli egzersiz yapın.
• Sigara ve alkolden uzak durun.
• Cildinizi her gün nemlendirerek koruyun.
• Stresle başa çıkma becerilerinizi geliştirin; uyku düzeninize dikkat edin.

Diyet ve egzersiz

Sedef hastalığı için özel bir diyet yoktur. Ancak iltihabı azaltıcı bir beslenme düzeni; bol sebze, meyve, sağlıklı yağlar ve haftada birkaç kez balık tüketmek genel sağlığı destekler. Düzenli egzersiz kilo kontrolüne yardımcı olur ve stresi azaltır; bu da sedef belirtilerini dolaylı olarak iyileştirebilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Görünür bir cilt hastalığı olması nedeniyle sedef hastalığı; utanma, kaygı, özgüven azalması ve depresif hislere yol açabilir. Bu duygular normaldir ve yalnız değilsiniz. Duygusal yükünüz artarsa bir psikolog veya psikiyatristten destek almanız önemlidir.

Önleme

Sedef hastalığını tamamen önlemek mümkün değildir. Ancak tetikleyicilerden kaçınmak, stres yönetimi, düzenli cilt bakımı ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları alevlenmelerin sıklığını ve şiddetini azaltabilir.

Aşılar

Sedef hastalığına karşı koruyan özel bir aşı bulunmamaktadır. Ancak bazı enfeksiyonlar (örneğin boğaz enfeksiyonları) sedefi tetikleyebileceği için önerilen genel aşılarınızı (grip aşısı gibi) yaptırmanız ve doktorunuzla konuşmanız faydalıdır.

Tarama programları

Sedef hastalığı için özel bir tarama testi yoktur. Buna karşılık, düzenli dermatolojik kontroller ve özellikle eklem şikayetleri geliştiğinde romatolojik değerlendirme önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Geniş tutulumda cilt bariyeri bozulabilir ve cilt enfeksiyonları gelişebilir.
• Sedef artriti ortaya çıkabilir; eklemlerde ağrı, şişlik ve kalıcı hasara yol açabilir.
• Kaygı ve depresyon gibi psikolojik sorunlar daha sık görülebilir.
• Kardiyovasküler hastalıklar, hipertansiyon ve metabolik sendrom riski artabilir.
• Nadiren, eritrodermik sedef gibi tüm vücudu etkileyen ve acil müdahale gerektiren ciddi tablolar gelişebilir.

Uzun vadeli görünüm

Sedef hastalığı kronik bir hastalıktır; ancak günümüzde belirtileri çok iyi kontrol eden tedavi seçenekleri vardır. Doğru tedavi, düzenli kendi kendine bakım ve sağlıklı yaşam tarzı ile çoğu kişi günlük hayatına rahatça devam edebilir. Alevlenmeler daha seyrek ve hafif olabilir; bu durumla başa çıkmak için yalnız değilsiniz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.