Sedef Hastalığında Tedavi Seçenekleri

Genel Bakış

Sedef hastalığı (psoriasis), bağışıklık sisteminin cilt hücrelerini normalden çok daha hızlı üretmesine yol açan, uzun süreli bir cilt hastalığıdır. Bu hızlı üretim cilt yüzeyinde kalın, kızarık ve gümüşümsü pullarla kaplı plaklar oluşturur. Sedef hastalığı bulaşıcı değildir; yani cilt temasıyla başka kişiye geçmez.

Evet, sedef hastalığı toplumda sık görülen cilt hastalıklarından biridir. Dünya genelinde yüz kişiden yaklaşık bir ila üçünün sedef hastalığından etkilendiği düşünülmektedir. Türkiye'de de dermatoloji polikliniklerine başvuruların önemli bir kısmını oluşturur.

Sedef hastalığı her yaşta ve her cilt tipinde görülebilir. En sık 20-30 ve 50-60 yaş arasında başlar. Kadınlarda ve erkeklerde benzer sıklıkta ortaya çıkar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Gümüşümsü pullarla kaplı, kızarık ve kalınlaşmış deri plakları
• Kaşıntı, yanma veya ağrı
• Kuruyup çatlayan ve bazen kanayan cilt
• Kafa derisinde kepek benzeri pullanma
• Tırnaklarda çukurlaşma, kalınlaşma veya renk değişimi
• En sık dirsek, diz, saçlı deri, sırt ve tırnaklarda görülür

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda kafa derisi, yüz, dirsek ve dizlerde ince pullanmalar
• Bez bölgesinde kızarıklık ve tahriş
• Damla biçiminde küçük kırmızı noktalar şeklinde döküntüler
• Sıklıkla yoğun kaşıntı

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda cilt kuruluğuna bağlı çatlaklar ve kalın plaklar daha belirgin olabilir
• Tırnak kalınlaşması ve tırnak altı birikintileri sık görülür
• Eklem ağrısı ve hareket kısıtlılığı eşlik edebilir

Nedenler

Ana nedenler

• Kesin nedeni bilinmemekle birlikte bağışıklık sisteminin yanlış uyarılmasıyla cilt hücrelerinin hızlı çoğalması
• Genetik yatkınlık yani ailede sedef hastalığı öyküsünün bulunması
• Çevresel tetikleyicilerin hastalığı ortaya çıkarması veya alevlendirmesi

Risk faktörleri

• Ailede sedef hastalığı olan birinin bulunması
• Yoğun stres ve duygusal zorlanmalar
• Cilt yaralanmaları, kesikler, güneş yanığı veya dövme gibi deri travmaları
• Özellikle beta mikrobu ile geçirilen boğaz enfeksiyonları
• Sigara ve aşırı alkol kullanımı
• Bazı ilaçlar ve aşırı soğuk, kuru hava

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ciltte geniş bir alana yayılan kızarıklık ve kabarcıklar varsa
• Ateş, titreme, eklemde şişlik ve şiddetli ağrı eşlik ediyorsa
• Yorgunluk, baş dönmesi veya çarpıntı gibi genel durum bozukluğu belirtileri varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Ciltteki döküntü iki haftadan uzun süredir devam ediyorsa
• Ciltte pullanma, kalınlaşma veya tırnak değişiklikleri fark ediyorsanız
• Ailenizde sedef hastalığı varsa ve cildinizde şüpheli değişiklikler görüyorsanız

Tanı

Dermatoloji uzmanı cildinizi, saçlı derinizi, tırnaklarınızı ve eklemlerinizi muayene eder. Şikayetlerinizi, ne kadar süredir devam ettiğini ve aile öykünüzü dinler. Çoğu zaman cilt görünümü tanı koymak için yeterlidir.

Yapılabilecek testler

• Cilt muayenesi
• Ayrıntılı tıbbi öykü
• Şüpheli durumlarda deri biyopsisi: deriden küçük bir parça alınarak patoloji laboratuvarında incelenmesi
• Eklem tutulumu şüphesinde bazen kan testleri ve görüntüleme yöntemleri

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle ağrısızdır ve birkaç dakika sürer. Biyopsi yapılacaksa lokal uyuşturma ile küçük bir örnek alınır. Tanı konduktan sonra tedavi seçenekleri sizinle konuşularak size özel bir plan hazırlanır.

Tedavi

Sedef hastalığının kesin bir tedavisi yoktur ancak belirtiler çok iyi yönetilebilir. Tedavinin amacı; ciltteki plakları azaltmak, kaşıntı ve ağrıyı hafifletmek, alevlenmeleri önlemek ve yaşam kalitesini artırmaktır. Tedavi kişiye özeldir; hastalığın şiddeti, yaygınlığı, vücuttaki yeri, yaş ve genel sağlık durumu göz önünde bulundurularak belirlenir.

Evde kişisel bakım

• Cildi düzenli nemlendirmek ve banyo sonrası hafifçe kurulanıp nemlendirici sürmek
• Aşırı sıcak su ve sert sabunlardan kaçınmak
• Stresi azaltacak uyku, nefes egzersizleri ve yürüyüş gibi aktivitelere zaman ayırmak
• Güneş yanığından korunmak ve dermatoloğun önerdiği şekilde sınırlı güneşlenmek
• Dar ve sentetik kıyafetler yerine pamuklu, rahat giysiler tercih etmek
• Sigara ve alkolden uzak durmak

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz hastalığın yaygınlığına göre önce topikal tedaviler adı verilen krem, jel, losyon veya spreyler önerebilir. Bu ürünler ciltteki iltihabı azaltmayı ve pullanmayı yumuşatmayı hedefler. Yeterli olmadığı durumlarda ışık tedavisi (fototerapi), ağızdan ya da enjeksiyonla uygulanan sistemik tedaviler ve biyolojik tedaviler gündeme gelebilir. Hangi tedavinin size uygun olduğuna yalnızca dermatoloji uzmanınız karar vermelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Sedef hastalığının kendisi için cerrahi bir işlem gerekmez. Ancak sedefe eşlik eden eklem iltihabı bazı hareketleri zorlaştırır ve eklem hasarına yol açarsa, ortopedi uzmanı cerrahi seçenekleri değerlendirebilir. Bu durumlar nadirdir ve uzman ekip kararıyla planlanır.

Bu durumla yaşamak

Sedef hastalığı alevlenme ve iyileşme dönemleriyle seyreder. Düzenli cilt bakımı, doktorunuzun önerdiği tedaviyi aksatmadan kullanmak ve tetikleyicilerinizi tanımak günlük yaşamı kolaylaştırır. Hastalığın kontrol altında olduğu dönemlerde cilt uzun süre temiz ve rahat kalabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku ve stres yönetimi
• Cildi nemli tutmak
• Güneşten korunmak ve güneş yanığından kaçınmak
• Sigara ve alkolden uzak durmak
• Düzenli egzersiz yapmak
• Cilt yaralanmalarına karşı dikkatli olmak

Diyet ve egzersiz

Sedef hastalığını tamamen geçiren özel bir diyet yoktur. Dengeli beslenme, bol sebze ve meyve, sağlıklı yağlar ve yeterli su tüketimi cilt sağlığını destekler. Düzenli yürüyüş, yüzme veya bisiklet gibi egzersizler eklemleri rahatlatır ve kilo kontrolüne yardımcı olur. Fazla kilo, bazı hastalarda hastalığın daha şiddetli seyretmesiyle ilişkilendirilmiştir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sedef hastalığı görünür bir hastalık olduğu için utanç, kaygı ve sosyal çekilme yaşanabilir. Kaşıntı ve uyku sorunları da ruh hâlini etkileyebilir. Bu hislerle yalnız kalmayın; aile hekiminize, psikoloğa veya psikiyatriste başvurmak tedavinin önemli bir parçasıdır. Kendinize ya da başkalarına zarar verme düşünceleriniz varsa lütfen vakit kaybetmeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Önleme

Sedef hastalığının oluşumunu tamamen önlemek şu an için mümkün değildir. Ancak tetikleyicilerden kaçınmak, cilt bakımına dikkat etmek ve stresi yönetmek alevlenmeleri azaltabilir veya daha hafif geçmesini sağlayabilir.

Aşılar

Sedef hastalığına özel bir aşı yoktur. Ancak tedavi amacıyla bağışıklık sistemini etkileyen ilaç kullanan kişilerin aşı takvimini aile hekimine danışması önemlidir; bazı aşılar bu durumda önerilmeyebilir.

Tarama programları

Rutin bir sedef taraması yoktur. Ancak sedef hastalığı olan kişilerin tansiyon, kan şekeri ve kalp sağlığı açısından düzenli sağlık kontrollerini yaptırması önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Plakların yayılması ve kalınlaşması
• Kaşıntıya bağlı deri enfeksiyonları
• Eklemlerde iltihap, ağrı ve hasar oluşabilen psoriatik artrit gelişimi
• Uyku, iş ve sosyal yaşamda bozulma; depresyon ve kaygı riskinde artış
• Nadir durumlarda ciltte yaygın kızarıklık ve genel durum bozukluğuyla seyreden ciddi ataklar

Uzun vadeli görünüm

Sedef hastalığı uzun süreli bir hastalıktır ama bugün kullanılan tedavilerle belirtiler çok iyi kontrol altına alınabilir. Çoğu insan düzenli doktor takibi ve uygun tedavi ile günlük yaşamına devam eder, cildinde belirgin temizlenme sağlar. Yeni tedavi seçenekleri sayesinde şiddetli hastalıkta bile büyük iyileşmeler mümkündür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.