Sedef Hastalığı (Psoriasis) Nedir? Ne Zaman Doktora Başvurmalı?

Genel Bakış

Sedef hastalığı, bağışıklık sisteminin cilt hücrelerinin normalden çok daha hızlı çoğalmasına neden olduğu, ciltte kalın, kırmızı, gümüşi pullarla kaplı yamalar (plaklar) şeklinde görülen kronik bir cilt hastalığıdır. Bulaşıcı değildir.

Evet, oldukça sık görülür. Dünya genelinde ve Türkiye'de her 100 kişiden yaklaşık 1-3'ünü etkileyen yaygın bir hastalıktır.

Her yaşta görülebilir, ancak sıklıkla 15-35 yaş arasındaki kişilerde başlar. Ailede sedef hastalığı olan kişilerde risk daha yüksektir. Kadın ve erkekleri eşit oranda etkiler.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ciltte üzeri gümüşi-beyaz kepeklenmiş kırmızı, kalın plaklar
• Kaşıntı, yanma veya ağrı
• Cildin kuruması ve çatlaması
• Tırnaklarda kalınlaşma, çukurlaşma veya tırnakların tırnak yatağından ayrılması
• Saçlı deride kepek benzeri kabuklanma
• Dirsek, diz, bel ve saç derisinde simetrik yerleşim gösteren lezyonlar

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde ve çocuklarda plaklar bazen daha küçük ve daha az pullu olabilir.
• Saçlı deride ve bez bölgesinde (pişik bölgesi) sık görülebilir.
• Kaşıntı çocuklarda daha belirgin olabilir ve uykuyu etkileyebilir.
• Boğaz enfeksiyonları sonrası yeni plaklar aniden ortaya çıkabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Plaklar daha ince ve daha az kırmızı olabilir.
• Cilt kuruluğu daha belirgin olabilir.
• Kullanılan başka ilaçlarla etkileşim riski arttığından tedavi seçenekleri sınırlanabilir.
• Eklem ağrısı ve sedef artriti daha sık görülebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin yanlışlıkla kendi cilt hücrelerine saldırması
• Genetik yatkınlık (ailede sedef hastalığı öyküsü)
• Cilt hücrelerinin normalde 28-30 günde yenilenirken, sedef hastalığında 3-5 günde yenilenmesi
• Bağışıklık sistemini harekete geçiren tetikleyiciler (stres, boğaz enfeksiyonu, cilt yaralanması, bazı ilaçlar, sigara, aşırı alkol)

Risk faktörleri

• Ailede sedef hastalığı olması
• Sigara içmek
• Aşırı alkol tüketimi
• Obezite
• Kronik stres
• Yüksek tansiyon veya bazı enfeksiyonlar gibi bağışıklık sistemini etkileyen durumlar
• Soğuk, kuru hava

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ciltte aniden yayılan, giderek genişleyen kırmızı ve ağrılı plaklar
• Ciltte irin dolu kabarcıklar veya ateşle birlikte kendini iyi hissetmeme
• Ciltte enfeksiyon belirtisi (sarı kabuklanma, kötü koku, artan ağrı)
• Eklemlerde ani şişlik, ağrı ve hareket kısıtlılığı

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Döküntü veya plaklar 2 haftayı aşkın süredir devam ediyorsa
• Kaşıntı veya ağrı günlük yaşamı etkiliyorsa
• Tırnaklarda çukurlaşma, kalınlaşma veya renk değişikliği fark ederseniz
• Daha önce teşhis almışsanız ve tedaviye rağmen belirtiler kötüleşiyorsa
• Sedef artriti şüphesi için sürekli sabah eklem tutukluğu yaşıyorsanız

Tanı

Doktorunuz hastalığı genellikle cildinize, tırnaklarınıza ve saç derinize bakarak tanır. Ailenizde sedef olup olmadığını ve belirtilerinizi sorar.

Yapılabilecek testler

• Cilt muayenesi
• Şüpheli durumlarda cilt biyopsisi (çok küçük bir cilt parçasının mikroskopta incelenmesi)
• Sedef artriti şüphesinde eklem muayenesi ve bazen kan testleri ya da röntgen

Randevunuzda neler beklenir

Dermatoloji (cilt hastalıkları) uzmanına muayene olacaksınız. Muayene sırasında doktorunuz cildinizi, tırnaklarınızı ve saçlı derinizi inceler, size şikayetlerinizin ne zaman başladığını ve neyin tetiklediğini sorar. Tanı genellikle hızlıdır. Gerekirse biyopsi sonucu birkaç gün içinde çıkar.

Tedavi

Sedef hastalığının tedavisinde amaç ciltteki plakları azaltmak, kaşıntı ve ağrıyı hafifletmek ve atakları önlemektir. Tamamen iyileşme (kür) olmasa da modern tedavilerle birçok kişide cilt belirtileri önemli ölçüde temizlenebilir. Tedavi, hastalığın yaygınlığına, şiddetine ve kişinin genel sağlık durumuna göre kişiselleştirilir.

Evde kişisel bakım

• Cildinizi nemlendirin; yoğun nemlendiriciler kaşıntıyı ve pullanmayı azaltır.
• Ilık suyla kısa süreli duş alın, aşırı sıcak sudan kaçının.
• Yumuşak, kokusuz sabunlar ve cilt temizleyiciler tercih edin.
• Güneşlenme süresini doktorunuza danışarak ayarlayın; aşırı güneş zararlı olabilir.
• Cildinizi kaşımaktan veya keskin aletlerle plakları kazımaktan kaçının.
• Yumuşak ve pamuklu giysiler giyerek cildin sürtünmesini azaltın.

Tıbbi tedaviler

Tedavi seçenekleri arasında cilt sürülen kremler ve merhemler (topikal tedaviler), özel ışık tedavisi (fototerapi) ve şiddetli/yaygın hastalıkta ağızdan veya enjeksiyon yoluyla verilen sistemik ilaçlar bulunur. Sistemik ilaçlar bağışıklık sistemini etkiler; bu nedenle doktor kontrolünde ve düzenli takiple kullanılması gerekir. Hangi tedavinin size uygun olduğuna mutlaka dermatoloji uzmanınız karar vermelidir. Reçetesiz hiçbir ürünü doktor önermeden kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Sedef hastalığının doğrudan tedavisinde cerrahi gerekli değildir. Ancak sedef artriti nedeniyle eklemlerde ileri derecede hasar oluşursa, ve bu hasar ilaç tedavileriyle kontrol edilemiyorsa ortopedi uzmanı tarafından cerrahi seçenekler değerlendirilebilir.

Bu durumla yaşamak

Sedef hastalığı ile yaşamak, cilt bakımına ve tetikleyicilerden kaçınmaya dikkat etmeyi gerektirir. Her gün kısa süreli nemlendirme, düzenli uyku ve stresten uzak durma atakları azaltmaya yardımcı olur. Görünür plaklar rahatsız edici olabilir; bu durumda doktorunuzla etkili bir tedavi planı konuşmaktan çekinmeyin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigarayı bırakın; sigara sedef hastalığını tetikleyebilir.
• Alkol tüketimini azaltın veya tamamen bırakın.
• Düzenli egzersiz yapın ve kilo kontrolüne dikkat edin.
• Stresle başa çıkmak için nefes egzersizleri, meditasyon veya hobiler edinin.
• Cildinize zarar verebilecek travmalardan (kesik, sıyrık, böcek ısırığı) kaçının.

Diyet ve egzersiz

Dengeli ve sağlıklı bir beslenme, genel sağlığı iyileştirir; bazı kişilerde anti-enflamatuar beslenme (bol sebze, meyve, tam tahıl, omega-3 içeren balık) belirtileri hafifletebilir. Düzenli yürüyüş veya yüzme gibi egzersizler hem stresi azaltır hem de eklem sağlığını destekler. Diyet değişikliği yapmadan önce doktorunuza danışmanızda fayda vardır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Görünür cilt lezyonları utanma, özgüven azalması, kaygı ve depresyona yol açabilir. Bu duygular yaşam kalitesini ciddi etkileyebilir. Bu nedenle yalnızca cilt belirtilerinizi değil, duygusal zorluklarınızı da doktorunuzla paylaşmanız önemlidir. Gerekirse doktorunuz sizi bir psikolog ya da psikiyatriste yönlendirebilir.

Önleme

Sedef hastalığını tamamen önlemek mümkün değildir çünkü genetik ve bağışıklık sistemiyle ilişkilidir. Ancak tetikleyicilerden kaçınarak, sağlıklı yaşam tarzı benimseyerek ve düzenli doktor kontrolüyle atakların sıklığını ve şiddetini azaltmak mümkündür.

Aşılar

Sedef hastalığına özel bir aşı yoktur. Ancak grip ve zatürre gibi enfeksiyon hastalıkları sedef hastalığını tetikleyebileceğinden, güncel aşı takviminize uymanız önerilir. Aşı olmadan önce sistemik tedavi kullanıyorsanız doktorunuza danışın.

Tarama programları

Düzenli bir tarama testi yoktur. Ancak sedef hastalığı olan kişilerde psoriatik artrit, kalp hastalığı, diyabet ve yüksek tansiyon riski arttığından, hekiminizin önerdiği düzenli sağlık kontrollerini yaptırmanız önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Ciltte yaygın ve ağrılı lezyonların artması
• Cilt enfeksiyonları
• Eklemlerde kalıcı hasara yol açabilen sedef artriti
• Kardiyovasküler hastalık riskinin artması
• Diyabet, obezite ve depresyon gibi eşlik eden durumların görülme olasılığının yükselmesi

Uzun vadeli görünüm

Sedef hastalığı kronik bir hastalıktır ancak tedavi seçenekleri son yıllarda önemli ölçüde gelişmiştir. Çoğu insan için etkili bir tedavi planı, cilt belirtilerini kontrol altına alır ve normal, aktif bir yaşam sürmeye olanak tanır. Hastalığınızı öğrenmek, tetikleyicilerden kaçınmak ve doktorunuzla iş birliği yapmak en büyük kazançtır. Umutlu olmak için her neden var.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.