Psikozu Anlamak: Gerçeklikle Bağınızı Korumak

Genel Bakış

Psikoz, kişinin gerçek olanla olmayanı ayırt etmekte zorlandığı bir ruh sağlığı durumudur. Bu durumda kişi olmayan sesler duyabilir, olmayan şeyleri görebilir veya doğru olmayan şeylere kesin olarak inanabilir. Psikoz tek başına bir hastalık değil, farklı hastalıkların bir belirtisidir.

Psikoz, toplumun yaklaşık yüzde 1-3'ünün hayatında en az bir kez deneyimleyebileceği bir durumdur. Yani nadir değildir, ama herkes için de geçerli değildir.

Psikoz en sık 15-30 yaşları arasında ortaya çıkar. Ancak çocuklarda, yaşlılarda ve orta yaşlarda da görülebilir. Kadınlarda ve erkeklerde benzer sıklıkta olabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Gerçekte var olmayan sesler duymak veya görüntüler görmek (halüsinasyon)
• Gerçekle ilgisi olmayan, değiştirilemeyeceğine inanılan düşünceler (sanrı)
• Düşüncelerin dağınık, karışık veya mantıksız olması
• Aşırı şüphecilik veya başkalarının kendisine zarar vereceğine inanmak
• Kendini çevreden soyutlama, konuşma ve davranışlarda değişiklik

Nedenler

Ana nedenler

• Beyin kimyasındaki dengesizlikler
• Genetik yatkınlık (aile bireylerinde ruhsal hastalık öyküsü)
• Ağır stres veya travma yaşamak
• Madde kullanımı (özellikle uyuşturucu, aşırı alkol)
• Beyin hastalıkları, enfeksiyonlar veya kafa yaralanmaları
• Uzun süreli uyku yoksunluğu

Risk faktörleri

• Ailede psikoz veya şizofreni öyküsü olması
• Genç yaşta yaşanan ağır ve kronik stres
• Esrar gibi maddeleri kullanmak
• Şehirde yaşamak ve göç gibi sosyal stres faktörleri

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda sayılan acil belirtilerden herhangi biri varsa
• Kişi kendisi veya başkası için tehlike oluşturuyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Haftalarca süren şüphecilik, tuhaf düşünceler, çevreden uzaklaşma varsa
• Aile veya arkadaşlar kişinin davranışlarındaki değişiklikten endişeleniyorsa
• Kişi günlük yaşamını sürdürmekte zorlanıyorsa

Tanı

Psikoz tanısı koymak için özel bir test yoktur. Bir psikiyatri uzmanı kişinin belirtilerini, aile öyküsünü ve yaşam koşullarını dinleyerek değerlendirme yapar. Fiziksel nedenleri ekarte etmek için de muayeneler yapılabilir.

Yapılabilecek testler

• Ayrıntılı görüşme ve gözlem
• Kan tahlilleri ve idrar testi
• Gerekirse beyin görüntüleme (tomografi veya MR)
• Psikolojik değerlendirme ölçekleri

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç hafta sürebilir. Doktor, diğer hastalıkları elemek için sorular sorar ve ailenin verdiği bilgilerden yararlanır. Kesin tanı, belirtilerin süresi ve şiddetine göre konulur.

Tedavi

Psikoz tedavisinde amaç, kişinin gerçeklikle bağını güçlendirmek ve günlük yaşamını sürdürebilmesini sağlamaktır. Tedavi çoğunlukla ilaçlar, psikoterapi ve sosyal destek bir arada yürütülür. Düzenli tedaviyle belirtiler kontrol altına alınabilir.

Evde kişisel bakım

• Düzenli ve yeterli uyumaya çalışın
• Alkol ve uyuşturucudan uzak durun
• Tedaviyi yarıda bırakmayın, doktorunuzla her zaman iletişimde kalın
• Stresten uzak durmanın yollarını öğrenin (nefes egzersizleri, yürüyüş, hobi)
• Güvendiğiniz biriyle duygularınızı paylaşın

Tıbbi tedaviler

Psikoz tedavisinde antipsikotik ilaçlar olarak adlandırılan ilaçlar kullanılabilir. Bu ilaçlar, beyindeki kimyasal dengeyi düzenleyerek halüsinasyon ve sanrı gibi belirtileri azaltır. İlaç seçimi ve dozu, kişinin durumuna göre doktor tarafından belirlenir. Ayrıca bilişsel davranışçı terapi, kişinin düşüncelerini fark etmesine ve baş etme becerileri geliştirmesine yardımcı olur. Ağır durumlarda hastanede tedavi gerekebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Psikoz tedavisinde cerrahi işlemler kullanılmaz.

Bu durumla yaşamak

Psikozla yaşamak zorlu olabilir, ancak tedaviye uyum ve destek ile kişi günlük hayatına dönebilir. İlaçlarınızı düzenli kullanmak, doktor randevularınıza gitmek ve kendinize zaman tanımak önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku düzeni oluşturun
• Günlük kısa yürüyüşler yapın
• Yapmaktan keyif aldığınız aktiviteleri sürdürün
• Sosyal ilişkilerinizi koruyun
• Sigara ve maddelerden uzak durun

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme ve düzenli egzersiz, genel sağlığı destekler. Özellikle omega-3 yağ asitleri içeren balık, ceviz gibi besinlerin beyin sağlığına olumlu etkileri olabilir. Ancak bu konuda bir beslenme uzmanına danışmanız önerilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Psikoz yaşamak korkutucu olabilir ve kişinin kendine güvenini zedeleyebilir. Depresyon, kaygı ve utanç duyguları sık görülür. Bu hisleri yalnız yaşamayın; bir terapist veya destek grubuna başvurabilirsiniz. Önemli olan yardım istemek ve kendinize şefkat göstermektir.

Önleme

Psikozu tamamen önlemek her zaman mümkün değildir. Ancak madde kullanımından kaçınmak, stresle başa çıkma becerileri geliştirmek ve erken uyarı belirtilerini tanımak, atakların şiddetini ve sıklığını azaltabilir.

Tarama programları

Psikoz için rutin tarama testi yoktur. Ancak risk grubundaki kişilerin düzenli psikiyatrik değerlendirme yaptırması önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kendine veya başkalarına zarar verme riski
• İş, okul ve sosyal yaşamda bozulma
• Evsizlik ve yoksulluk riski
• Depresyon ve intihar riski
• Madde bağımlılığı geliştirme riski

Uzun vadeli görünüm

Psikoz, erken ve düzenli tedaviyle büyük ölçüde iyileşebilir. Tedaviye başlayan birçok kişi, belirtilerini kontrol altına alarak normal bir hayat sürebilir. Nüksetmeler olsa da, doğru tedavi ve destekle umut vardır.

Destek bul

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.