Romatizmal Ateş

Genel Bakış

Romatizmal ateş, bazı boğaz enfeksiyonlarına neden olan bakterilerin vücudun bağışıklık sistemini harekete geçirerek kalp, eklem, cilt ve beyin gibi dokulara zarar verdiği bir hastalıktır. Boğaz enfeksiyonu geçtikten sonra 2-4 hafta içinde ortaya çıkabilir.

Gelişmiş ülkelerde artık nadir görülür; ancak dünyada hâlâ yaygındır. Türkiye'de de geçmişte sıkken, iyileşen sağlık koşulları ve uygun antibiyotik kullanımı sayesinde sıklığı azalmıştır.

Çoğunlukla 5-15 yaş arası çocukları etkiler, ancak yetişkinlerde de görülebilir. Kız çocuklarında kalp tutulumu biraz daha sık olabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Şişlik ve ağrıya yol açan eklem iltihabı (genellikle diz, ayak bileği, dirsek, bilekler)
• Yüksek ateş
• Ciltte düz veya hafif kabarık, kırmızı döküntüler
• Deri altında ağrısız küçük nodüller
• Yorgunluk ve halsizlik
• Çarpıntı ya da nefes darlığı (kalp tutulumu durumunda)

Çocuklarda belirtiler

• Kontrolsüz ve istemsiz vücut hareketleri (Sydenham koresi olarak da bilinen 'dans benzeri' hareketler)
• Ağlama, sinirlilik gibi davranış değişiklikleri
• Karın ağrısı
• Burun kanaması
• Eklem ağrıları (özellikle sabahları)

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Eklem ağrısı ve şişlik daha çok belirgindir
• Kalp tutulumu nadir olmakla birlikte, nefes darlığı ve çarpıntı gibi belirtiler görülebilir
• Ateş genellikle yüksek seyretmez, halsizlik ve güçsüzlük ön plandadır

Nedenler

Ana nedenler

• Tedavi edilmemiş ya da eksik tedavi görmüş A grubu streptokok boğaz enfeksiyonu
• Vücudun bağışıklık sisteminin, mikropları ortadan kaldırmaya çalışırken kendi kalp, eklem ve cilt hücrelerine de saldırması

Risk faktörleri

• 5-15 yaş arasında olmak
• Sık ve tekrarlayan boğaz enfeksiyonu geçirmek
• Kalabalık ve kapalı ortamlarda yaşamak (yurt, okul, kışla gibi)
• Sağlık hizmetine zamanında ulaşamamak
• Daha önce romatizmal ateş geçirmiş olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Boğaz ağrısı ile birlikte yüksek ateş, eklem ağrısı veya döküntü varsa
• Geçirilmiş boğaz enfeksiyonundan sonra nefes darlığı, çarpıntı veya göğüs ağrısı yaşanıyorsa
• Çocukta istemsiz hareketler, dengesiz yürüme veya davranış değişikliği fark edilirse

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Boğaz enfeksiyonu geçirdikten birkaç hafta sonra eklemlerde ağrı veya şişlik olursa
• Halsizlik, yorgunluk ve iştahsızlık birkaç günden uzun sürerse
• Romatizmal ateş öyküsü olanların yıllık doktor kontrolüne gitmesi

Tanı

Doktor, hastanın öyküsünü dinler, boğaz ve eklem muayenesi yapar. Geçirilmiş bir boğaz enfeksiyonunun varlığını araştırmak için boğaz kültürü ve kan testleri isteyebilir. Ayrıca kalp ve eklem bulgularına göre ileri incelemeler planlanır.

Yapılabilecek testler

• Boğaz kültürü (streptokok bakterisini arar)
• Kan testleri: streptokok antikorları (ASO gibi) ve iltihap belirteçleri (CRP, sedimantasyon)
• Elektrokardiyografi (EKG): kalbin elektriksel aktivitesini değerlendirir
• Ekokardiyografi (kalp ultrasonu): kalp kapaklarındaki hasarı gösterir

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle hastaneye yatmayı gerektirmeyen, birkaç saat sürebilen testlerle tamamlanır. Kalp tutulumu şüphesi varsa ekokardiyografi yapılabilir ve sonuçlara göre tedavi planı belirlenir.

Tedavi

Romatizmal ateşin tedavisi, enfeksiyonu ortadan kaldırmak, iltihabı ve ağrıyı azaltmak, kalbin etkilenmesini önlemek ve komplikasyonları yönetmek üzerine kuruludur. Tedavi mutlaka doktor kontrolünde ve kişiye özel planlanır.

Evde kişisel bakım

• Doktorun önerdiği süre boyunca yatak istirahati
• Bol sıvı tüketin, ancak kalp yetmezliği öyküsü varsa doktorunuzun sıvı önerilerine uyun
• Eklem ağrıları için doktorunuza danışarak soğuk ya da ılık kompres uygulayın
• Sigaradan ve buharından uzak durun
• Doktorunuzun önerdiği kontrolleri aksatmayın

Tıbbi tedaviler

Bakteriyel enfeksiyonu tamamen temizlemek için antibiyotik tedavisi uygulanır. Ağrı ve iltihabı azaltmak amacıyla ağrı kesici ve iltihap giderici ilaçlar kullanılabilir. Kalp tutulumu varsa, kalp yetmezliği belirtileri ilaçlarla kontrol altına alınmaya çalışılır. Ayrıca tekrarları önlemek için doktorunuzun önerdiği koruyucu antibiyotik tedavisi gerekebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kalp kapaklarında ciddi ve kalıcı hasar gelişirse, kapak tamiri veya değişimi için cerrahi gerekebilir. Bu durum genellikle uzun vadede ve kalp cerrahisi uzmanlarının değerlendirmesiyle karar verilir.

Bu durumla yaşamak

Romatizmal ateş geçiren kişilerin, özellikle kalp tutulumu varsa, düzenli doktor kontrolüne gitmesi ve doktorun önerdiği tedavi planına uyması gerekir. Aktif dönemde dinlenmek, iyileşme sonrasında ise günlük aktivitelere adım adım dönmek önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli ve yeterli uyumaya özen gösterin
• Doktorunuzun önerdiği koruyucu antibiyotik tedavisini aksatmayın
• Stresten uzak durmak için nefes egzersizleri veya hobiler edinin
• Yeni enfeksiyonlardan korunmak için hijyen kurallarına dikkat edin
• Kalp sağlığınız için sigara ve alkolden uzak durun

Diyet ve egzersiz

Doktorunuz kalp durumunuz ona izin verene kadar ağır egzersiz yapmamanızı önerebilir. İyileşme sonrasında ise yürüyüş gibi hafif aktiviteler iyi gelir. Beslenmede taze meyve/sebze, tam tahıl, yağsız proteinler tercih edin; tuz ve şeker tüketimini azaltın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uzun süren tedavi ve hareket kısıtlılığı, özellikle çocuklarda ve gençlerde kaygı veya moral bozukluğu yaratabilir. Bu duyguların normal olduğunu bilmek ve aile, arkadaş veya profesyonel destek almak önemlidir.

Önleme

Evet. Boğaz enfeksiyonu belirtileri başladığında erken doktora başvurmak, gerekli testleri yaptırmak ve doktorun önerdiği antibiyotik tedavisini tamamlamak romatizmal ateşi önemli ölçüde önler.

Aşılar

Romatizmal ateş için doğrudan bir aşı bulunmamaktadır. Ancak kalp tutulumu gelişenler için grip ve zatürre aşıları önemli olabilir. Aşı takvimi için doktorunuza danışın.

Tarama programları

Boğaz enfeksiyonu geçiren kişilerde, özellikle risk grubundakilerde boğaz kültürü alınması ve streptokok enfeksiyonunun doğrulanması önemlidir. Ailede romatizmal ateş öyküsü varsa düzenli kontroller önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Romatizmal kalp hastalığı (kalp kapaklarında kalıcı hasar)
• Kalp yetmezliği (kalbin pompalama gücünün azalması)
• Kalp ritim bozuklukları
• Eklemlerde kronik ağrı (nadir)
• Sydenham koresi: istemsiz hareketler genellikle birkaç ay içinde düzelir, ancak bazı kişilerde uzun sürebilir

Uzun vadeli görünüm

Romatizmal ateş, erken tanı ve doğru tedaviyle büyük çoğunlukla iyi seyreder. Kalp tutulumu olsa bile düzenli takip ve uygun tedavi ile hastalar önemli bir yaşam kalitesine sahip olabilir. Geçirilen atak sonrası koruyucu tedavi aksatılmazsa, yeni atakların büyük kısmı önlenebilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.