Sifiliz (Frengi) Hakkında Bilmeniz Gerekenler

Genel Bakış

Sifiliz, Treponema pallidum adlı bir bakterinin neden olduğu, çoğunlukla cinsel temasla bulaşan bir enfeksiyon hastalığıdır. Hastalık, tedavi edilmediğinde birbirini izleyen evrelerde ilerler; vücudun birçok organını etkileyebilir. Ancak erken tanı ve uygun tedavi ile tamamen iyileşebilir.

Sifiliz dünya genelinde görülür ve son yıllarda bazı ülkelerde vaka sayıları artmaktadır. Türkiye'de de zaman zaman görülür; Sağlık Bakanlığı vakaları takip eder ve erken tanı için tarama önerir. Erken fark edildiğinde tamamen iyileşen bir hastalıktır.

Cinsel olarak aktif herkes sifiliz kapabilir. En çok birden çok partnerle cinsel deneyim yaşayan kişiler, korunmasız cinsel ilişkide bulunanlar ve hamileler risk altındadır. Enfekte bir anneden doğan bebekler de etkilenebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Birinci evrede genellikle ağrısız, sert, yuvarlak bir yara (şankr) oluşur. Bu yara cinsel bölgede, ağızda veya anüste görülebilir.
• İkinci evrede avuç içlerinde ve ayak tabanlarında dahil olmak üzere deri döküntüleri ortaya çıkabilir.
• Ateş, boğaz ağrısı, halsizlik, baş ağrısı, kas ağrıları ve kilo kaybı görülebilir.
• Lenf bezlerinde şişlik oluşabilir.
• Saç dökülmesi görülebilir.
• Gizli (latent) evrede hiçbir belirti olmayabilir; ancak enfeksiyon vücutta varlığını sürdürür.
• İleri evrede kalpte, beyinde, sinirlerde ve diğer organlarda hasar belirtileri gelişebilir.

Çocuklarda belirtiler

• Yeni doğan bebeklerde deri döküntüsü, ateş, burun tıkanıklığı, karaciğer ve dalak büyümesi, kemik ağrıları veya gelişme geriliği görülebilir.
• Bebeklik döneminde işitme kaybı, diş şekil bozuklukları, eklem şişlikleri, görme problemleri ve büyüme yavaşlığı ortaya çıkabilir.
• Belirtiler doğumda olmayabilir; haftalar sonra başlayabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda sifiliz daha çok ileri evrede belirti verir: denge kaybı, unutkanlık, uyuşma, karıncalanma, görme veya duyma kaybı gelişebilir.
• Kişilik değişikliği, depresyon benzeri ruh hali ve şaşkınlık görülebilir.
• Bu belirtiler yaşlanmaya bağlanıp göz ardı edilebilir, bu yüzden özellikle riskli yaşam öyküsü olanlarda sifiliz testi istenmelidir.

Nedenler

Ana nedenler

• Sifiliz, Treponema pallidum adlı bakterinin neden olduğu bir enfeksiyondur.
• Vajinal, anal ve oral cinsel ilişki sırasında, enfekte bir kişinin yara veya döküntüsüyle doğrudan temas ile bulaşır.
• Hamilelikte enfekte anneden bebeğe plasenta yoluyla geçebilir.
• Çok nadir de olsa kan nakli veya kontamine enjektör paylaşımıyla bulaşabilir.

Risk faktörleri

• Korunmasız (prezervatif kullanılmayan) cinsel ilişki yaşamak
• Birden çok cinsel partnerinin olması
• Cinsel yolla bulaşan başka bir enfeksiyon geçirmiş olmak
• HIV veya diğer bağışıklık sistemi zayıflatıcı durumlarla yaşamak
• Erkeklerle cinsel ilişki yaşayan erkekler
• Cinsel işçi olmak veya cinsel işçiyle temasta bulunmak
• Hamilelikte düzenli tarama yaptırmamak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Cinsel bölgede, ağızda veya boğazda yara fark ederseniz
• Vücudunuzda, özellikle avuç içi ve ayak tabanında döküntü oluşursa
• Hamileyseniz ve sifilizli biriyle temas ettiyseniz
• Tedaviye rağmen belirtilerinizde düzelme olmazsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Cinsel olarak aktifseniz ve yeni veya birden çok partneriniz varsa yılda en az bir kez cinsel yolla bulaşan enfeksiyon taraması yaptırın.
• Hamilelikte ilk kontrol sırasında sifiliz testi önerilir; riskli durumlarda tekrarlanır.
• Eşinizde veya bir partnerinizde sifiliz tespit edildiyse, belirtiniz olmasa bile mutlaka test olun.

Tanı

Doktorunuz belirtilerinizi dinleyecek ve size cinsel yaşamınızla ilgili bazı sorular soracaktır. Daha sonra fizik muayene yapar ve yaraları inceler. Kesin tanı için kan testleri istenir. Nadiren omurilik sıvısı (beyin ve omuriliği çevreleyen sıvı) testi gerekebilir.

Yapılabilecek testler

• Kan testi: sifiliz bakterisine karşı antikorların varlığını gösterir
• Yara sürüntüsü: aktif yaradan alınan örnekte mikroskopla bakteri aranır
• Omurilik sıvısı testi (lomber ponksiyon): enfeksiyon beyne yayılmışsa uygulanabilir

Randevunuzda neler beklenir

Testler genellikle birkaç gün içinde sonuçlanır. Sonuç pozitif çıkarsa doktorunuz tedaviye başlar. Aynı zamanda partnerlerinizin de bilgilendirilip test edilmesi önerilir. Tüm süreç boyunca doktorunuz size destek olur ve adımları açıklar.

Tedavi

Sifiliz antibiyotiklerle tedavi edilen bir enfeksiyondur. Tedavi hastalığın evresine göre planlanır. Erken evrede yakalanırsa basit bir tedaviyle tamamen iyileşir. Geç evrede ortaya çıkan bazı hasarlar geri dönüşümsüz olabilir, ancak ilerlemeyi engellemek mümkündür.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği tüm kontrollere ve tedavi planına eksiksiz uyun.
• Tedavi tamamlanıp doktorunuz izin verene kadar cinsel ilişkiden kaçının.
• Cinsel partnerlerinizi bilgilendirin ve onların da test olmasını sağlayın.
• Bol dinlenin, yeterli sıvı tüketin ve alkol ile sigaradan uzak durun.
• Tedaviden sonra yapılan kontrol kan testlerinizi aksatmayın.

Tıbbi tedaviler

Sifiliz antibiyotik tedavisiyle iyileştirilebilir. İlaçlar genellikle enjeksiyon veya ağızdan hap şeklinde verilir. Tedavi süresi hastalığın evresine, kişinin genel sağlık durumuna ve hamilelik varlığına göre değişir. Doktorunuz size en uygun ilacı seçer ve doğru dozu belirler. Tedavi sırasında partnerlerin de eş zamanlı ya da ardışık olarak tedavi edilmesi önemlidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Sifiliz tedavisinde genellikle cerrahi gerekmez. Ancak hastalığın ileri evresinde kalp kapakları, damarlar veya sinir sisteminde kalıcı hasar oluşmuşsa, bu hasarların onarılması için cerrahi müdahale gündeme gelebilir. Cerrahi, enfeksiyonu tedavi etmez; esas tedavi antibiyotiklerdir.

Bu durumla yaşamak

Sifiliz tanısı aldıktan sonra tedavinizi düzenli sürdürmek ve doktorunuzun takvimine uymak iyileşmenin anahtarıdır. Tedavi boyunca yeni bir cinsel temastan kaçınmalısınız. Partnerlerinizle bu durumu konuşmak zor olabilir; ancak hem onların hem toplum sağlığının korunması için gereklidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Uyku düzeninize dikkat edin; bağışıklık sistemi iyi dinlenmişken daha hızlı toparlanır.
• Stres yönetimi için derin nefes egzersizleri, yürüyüş veya meditasyon deneyin.
• Alkol ve uyuşturucu kullanımından kaçının, çünkü bağışıklığı zayıflatabilir.
• Sigara içiyorsanız bırakmayı deneyin; damar sağlığınız için faydalıdır.

Diyet ve egzersiz

Sifilize özel bir diyet yoktur. Genel sağlıklı beslenme (sebze, meyve, tam tahıl, yeterli protein) ve haftanın birkaç günü orta tempolu egzersiz yapmak vücudunuzun savunmasını güçlendirir. Hissetmediğiniz günlerde yatak istirahati de önemlidir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sifiliz gibi cinsel yolla bulaşan bir hastalık tanısı almak utanç, suçluluk, kaygı veya depresyona yol açabilir. Bu duyguların bir süre yaşanması çok normaldir. Duygularınızı güvendiğiniz birine anlatmak, gerekirse bir psikologla görüşmek iyileşme sürecini olumlu etkiler.

Önleme

Evet, sifiliz önlenebilir bir hastalıktır. Kondomlar cinsel temas yoluyla bulaşmayı büyük ölçüde önler. Tek eşli, karşılıklı güvenilir bir ilişki ve düzenli test yaptırmak da korunmanın temelidir. Hamilelikte tarama testleri yaptırmak bebeği korur.

Aşılar

Sifiliz için koruyucu bir aşı bulunmamaktadır. En etkili korunma yolu kondom kullanımı ve düzenli test yaptırmaktır. Diğer cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı aşılar hakkında doktorunuza danışabilirsiniz.

Tarama programları

Cinsel olarak aktif herkes, özellikle yeni veya birden çok partneri olanlar düzenli sifiliz testi yaptırmalıdır. Hamilelere ilk trimesterde sifiliz taraması önerilir; Sağlık Bakanlığı bu taramayı desteklemektedir. Şüpheli bir temastan sonra en az 4-6 hafta bekleyerek test yaptırmak en doğru sonucu verir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalbi besleyen damarlarda büyüme, kalp kapak hastalığı ve kalp yetmezliği gelişebilir.
• Beyin ve sinir sisteminde hasar oluşabilir; felç, bunama, denge ve görme bozuklukları görülebilir.
• Gebe kadında enfeksiyon düşük, ölü doğum veya bebekte doğumsal sifilize yol açabilir.
• Tedavi edilmeyen sifiliz, diğer enfeksiyonlara karşı duyarlılığı artırabilir.
• Geç dönemde iç organlarda (kemik, eklem, damar) hasar oluşabilir.

Uzun vadeli görünüm

Sifiliz, erken evrede yakalandığında tamamen iyileşen bir hastalıktır. Geç evrede teşhis edildiğinde bile antibiyotik tedavisi hastalığın ne kadar ilerlemesini durdurur ve sorunların büyük kısmını engeller. Tedavi bittikten sonra birçok kişi sağlıklı bir hayatına devam eder. Düzenli doktor kontrolü ve sağlıklı yaşam alışkanlıklarıyla sifilizin size rahatsızlık vermeden yönetilmesi mümkündür.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• World Health Organization (WHO) ↗

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.